Sảo Há - từ huyền thoại “vào hang bắt cọp” đến phim trường Cao nguyên đá

Giữa những dãy núi đá tai mèo trùng điệp của xã Yên Minh, tỉnh Tuyên Quang, có một hang đá nằm lặng lẽ trên lưng chừng núi. Nơi ấy từng là chốn ẩn náu của toán phỉ khét tiếng do Vàng Vạn Ly cầm đầu. 

Cũng chính nơi ấy, hơn sáu thập kỷ trước, người dân quân Mông Sùng Dúng Lù đã một mình bước vào hang để thuyết phục phỉ ra hàng, góp phần mang lại bình yên cho vùng cao nguyên đá.

Ngày nay, Hang Sảo Há không chỉ là một di tích lịch sử cấp tỉnh mà còn trở thành bối cảnh của những thước phim điện ảnh, mở ra cơ hội để câu chuyện lịch sử năm nào được kể lại bằng ngôn ngữ mới, đến gần hơn với công chúng.

Nơi người anh hùng đi vào lòng dân

Từ trung tâm xã Yên Minh, men theo những con đường quanh co giữa núi đá, vượt qua các triền núi phủ màu xanh của rừng trúc và cây bản địa, du khách sẽ đến khu vực Sảo Há. Hang nằm trên lưng chừng núi, giữa không gian còn giữ được vẻ nguyên sơ của cao nguyên đá.

Ít ai ngờ rằng nơi bình yên hôm nay từng là điểm nóng của cuộc chiến chống phỉ những năm cuối thập niên 1950. Sau khi bị đánh bại, nhiều toán phỉ vẫn cố thủ trong các hang đá hiểm trở, chờ cơ hội chống phá chính quyền cách mạng non trẻ. Trong số đó, Vàng Vạn Ly là một trong những thủ lĩnh phỉ nguy hiểm nhất vùng Vần Chải. Địa thế hiểm trở của Sảo Há cùng lực lượng tay súng trung thành khiến việc truy bắt trở nên vô cùng khó khăn.

Theo tư liệu lưu giữ tại địa phương, đầu năm 1960, sau nhiều tháng kiên trì vận động, dân quân xã Vần Chải khi đó là Sùng Dúng Lù đã thuyết phục được vợ của Vàng Vạn Ly cùng tham gia cảm hóa chồng. Ông quyết định một mình vào hang gặp thủ lĩnh phỉ.

Đó là cuộc đối mặt sinh tử.

Trước họng súng của những tên phỉ đang cố thủ, người dân quân Mông không mang theo quân tiếp viện, cũng không dùng vũ lực. Ông chỉ mang theo niềm tin vào cách mạng, vào tình nghĩa đồng bào và khát vọng hòa bình cho bản làng.

Những lời lẽ chân thành của ông cuối cùng đã làm lay chuyển Vàng Vạn Ly. Khi màn đêm buông xuống trên núi Sảo Há, thủ lĩnh phỉ cùng 12 thuộc hạ mang theo vũ khí rời hang, ra hàng chính quyền. Chiến công ấy được người dân vùng cao truyền tụng bằng cái tên giản dị nhưng đầy cảm phục "vào hang bắt cọp".

Sau này, Sùng Dúng Lù được Nhà nước tặng Huân chương Chiến công hạng Ba và được phong tặng danh hiệu Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân vào năm 1967. Nhưng với đồng bào Mông nơi đây, phần thưởng lớn nhất có lẽ là việc ông đã góp phần chấm dứt những tháng ngày bất ổn, giúp các bản làng trở lại cuộc sống yên bình.

Bí thư Đảng ủy xã Yên Minh Hoàng Cừ cho biết, Hang Sảo Há không chỉ là nơi ghi dấu một sự kiện lịch sử đặc biệt mà còn là biểu tượng cho tinh thần đoàn kết các dân tộc trên địa bàn. Câu chuyện Anh hùng Lực lượng vũ trang nhân dân Sùng Dúng Lù cảm hóa phỉ ra hàng là minh chứng sinh động cho sức mạnh của lòng dân, của công tác vận động quần chúng và khối đại đoàn kết dân tộc. Đây cũng là bài học quý trong giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ hôm nay.

Hơn sáu mươi năm trôi qua, câu chuyện ấy vẫn được các thế hệ người dân kể lại như một bài học về lòng dũng cảm, về tinh thần đại đoàn kết dân tộc và sức mạnh của sự cảm hóa. Di tích Hang Sảo Há hiện vẫn lưu giữ dấu tích của sự kiện lịch sử đặc biệt ấy. Đây được xem là địa chỉ đỏ có ý nghĩa trong giáo dục truyền thống cho thế hệ trẻ, nhất là đồng bào các dân tộc trên cao nguyên đá.

Đánh thức "địa chỉ đỏ" giữa cao nguyên đá

Trong nhiều năm, Hang Sảo Há vẫn nằm khá khiêm nhường giữa núi rừng. Con đường vào hang còn khó khăn, lượng du khách biết đến địa điểm này chưa nhiều. Tuy nhiên, những năm gần đây, cùng với sự phát triển của du lịch trải nghiệm và du lịch lịch sử, địa danh này bắt đầu nhận được sự quan tâm nhiều hơn. Đặc biệt, việc một số đoàn làm phim lựa chọn Sảo Há làm bối cảnh ghi hình đã tạo thêm sức hút cho di tích. Những vách đá dựng đứng, rừng trúc xanh mướt, không gian hoang sơ và câu chuyện lịch sử giàu cảm xúc khiến nơi đây trở thành chất liệu hấp dẫn đối với điện ảnh.

Theo Chủ tịch UBND xã Yên Minh Phạm Văn Sơn, việc các đoàn làm phim lựa chọn Hang Sảo Há làm bối cảnh không chỉ góp phần quảng bá hình ảnh địa phương mà còn tạo cơ hội để công chúng hiểu hơn về lịch sử vùng đất và những con người đã góp phần giữ gìn bình yên nơi biên cương Tổ quốc. "Chúng tôi xác định việc bảo tồn và phát huy giá trị di tích phải gắn với phát triển du lịch bền vững. Trong thời gian tới, địa phương sẽ tiếp tục phối hợp với các ngành chức năng nghiên cứu, từng bước hoàn thiện các điều kiện cần thiết để đưa Hang Sảo Há trở thành điểm đến hấp dẫn trong hành trình khám phá Yên Minh", ông Sơn cho biết.

Chủ tịch Hiệp hội Du lịch tỉnh Tuyên Quang Lại Quốc Tĩnh cho biết, Hang Sảo Há hội tụ nhiều yếu tố để trở thành điểm đến độc đáo của du lịch văn hóa - lịch sử. Bên cạnh cảnh quan nguyên sơ, điều tạo nên sức hấp dẫn riêng của nơi đây chính là câu chuyện về Anh hùng Sùng Dúng Lù và hành trình cảm hóa phỉ bằng lòng dũng cảm cùng tinh thần nhân văn sâu sắc. Ông Tĩnh cho rằng, trong xu hướng du khách ngày càng quan tâm đến các trải nghiệm mang chiều sâu văn hóa, những địa danh như Sảo Há có nhiều lợi thế để xây dựng sản phẩm du lịch đặc trưng, góp phần đa dạng hóa hành trình khám phá Công viên Địa chất toàn cầu Cao nguyên đá Đồng Văn.

Đứng trước cửa hang, chị Nguyễn Thu Hà, du khách đến từ Hà Nội, không giấu được sự xúc động khi nghe người dân địa phương kể lại câu chuyện Sùng Dúng Lù một mình vào hang thuyết phục Vàng Vạn Ly ra hàng. "Tôi từng đến nhiều di tích lịch sử nhưng đây là lần đầu tiên được nghe một câu chuyện đặc biệt như vậy. Điều khiến tôi ấn tượng không phải là một trận đánh lớn mà là sự dũng cảm và lòng nhân văn của người anh hùng. Chính những câu chuyện như thế khiến chuyến đi trở nên ý nghĩa hơn rất nhiều", chị Hà chia sẻ.

Có lẽ đó cũng chính là giá trị lớn nhất mà Hang Sảo Há đang gìn giữ. Giữa nhịp sống hiện đại, khi nhiều giá trị truyền thống có nguy cơ mai một, những địa chỉ đỏ như Hang Sảo Há càng trở nên ý nghĩa. Đó là nơi lịch sử không nằm yên trong sách vở mà hiện diện giữa núi rừng, trong ký ức cộng đồng và trong từng câu chuyện được truyền từ thế hệ này sang thế hệ khác.

Từ miền ký ức của đồng bào vùng cao, Sảo Há đang bước ra đời sống hôm nay bằng một diện mạo mới. Những thước phim rồi sẽ hoàn thành, đoàn làm phim rồi sẽ rời đi, nhưng câu chuyện về người dân quân Mông năm nào dám bước vào hang phỉ để đổi lấy bình yên cho bản làng vẫn còn ở lại. Giữa núi đá Yên Minh, đó không chỉ là một ký ức lịch sử mà còn là ngọn lửa âm thầm nhắc nhớ các thế hệ hôm nay về giá trị của lòng dũng cảm, tinh thần đoàn kết và khát vọng hòa bình.