Phát huy giá trị di sản trong đời sống đương đại

Sáng 18/5, tại Hà Nội, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam tổ chức khai mạc trưng bày thành tựu của Viện Thông tin Khoa học xã hội với chủ đề “Di sản tư liệu EFEO: Từ lịch sử đến giá trị đương đại”.

Đây là dịp để nhìn lại một nguồn di sản tư liệu đặc biệt quý giá đang được lưu giữ tại Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam đồng hành cùng tiến trình nghiên cứu khoa học xã hội ở Việt Nam suốt hơn một thế kỷ qua.

Phát biểu khai mạc tại trưng bày, Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam cho biết, trưng bày được tổ chức đúng vào dịp Ngày Khoa học, Công nghệ và Đổi mới sáng tạo Việt Nam 18/5. Điều đó càng có ý nghĩa hơn khi khoa học xã hội và nhân văn đang đứng trước yêu cầu đổi mới mạnh mẽ để không chỉ củng cố nền tảng tinh thần của xã hội và nâng cao năng lực nội sinh của quốc gia, mà còn phát huy giá trị tri thức phục vụ quá trình hoạch định, tổ chức thực hiện hiệu quả chủ trương, chính sách của Đảng, Nhà nước, góp phần thúc đẩy đất nước phát triển nhanh, bền vững trong bối cảnh hội nhập quốc tế ngày càng sâu rộng. Trong bối cảnh mới, một trong những yêu cầu đặt ra cho Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam là nhanh chóng xây dựng hạ tầng dữ liệu và hạ tầng tri thức có khả năng phục vụ trực tiếp cho công tác quản lý, nghiên cứu, tư vấn chính sách và phát triển đất nước. Viện Hàn lâm xác định rõ: Dữ liệu khoa học xã hội và di sản tư liệu không chỉ là tài sản học thuật mà còn là nguồn lực chiến lược của quốc gia trong dài hạn.

Giáo sư, Tiến sĩ Lê Văn Lợi nhấn mạnh, việc Viện Thông tin Khoa học xã hội triển khai nghiên cứu, xây dựng hồ sơ đề nghị UNESCO công nhận Bộ sưu tập ảnh EFEO là Di sản tư liệu thế giới là hướng đi có ý nghĩa khoa học và ý nghĩa quốc tế sâu sắc. Thông qua quá trình này, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam không chỉ giới thiệu giá trị của một bộ sưu tập tư liệu quý, mà còn khẳng định trách nhiệm của Việt Nam trong việc gìn giữ, bảo vệ và lan tỏa các giá trị tri thức nhân loại. Trưng bày sẽ góp phần lan tỏa mạnh mẽ hơn giá trị của di sản tư liệu khoa học xã hội tới cộng đồng nghiên cứu, tới công chúng và đặc biệt thế hệ trẻ. Quan trọng hơn, trưng bày góp phần khẳng định nhận thức: Di sản không nằm phía sau chúng ta, di sản đang đồng hành cùng hiện tại và tham gia trực tiếp vào tương lai phát triển đất nước.

Theo Giáo sư, Tiến sĩ Hồ Sĩ Quý, nguyên Viện trưởng Viện Thông tin Khoa học xã hội, Kho tư liệu EFEO là một di sản khoa học đặc biệt. Hàng vạn ảnh tư liệu, sách cổ, bản đồ, tranh vẽ, tư liệu Hán Nôm, khảo cứu điền dã… không chỉ phản ánh đời sống lịch sử, văn hóa và đời sống xã hội Việt Nam cũng như khu vực Đông Dương trong giai đoạn cận - hiện đại, mà còn cho thấy chiều sâu của quá trình giao lưu nghiên cứu quốc tế đối với nghiên cứu Việt Nam học. Nhiều tư liệu trong khối di sản EFEO ngày nay không còn đơn thuần là tài liệu lưu trữ; đó là ký ức học thuật, là bằng chứng văn hóa và cũng là một phần lịch sử tri thức của Việt Nam. Những tư liệu ấy đang từng bước được bảo tồn, số hóa, chuẩn hóa và kết nối cơ sở dữ liệu để phục vụ trở lại cho nghiên cứu khoa học, giáo dục, truyền thông tri thức và hợp tác quốc tế. Từ một kho lưu trữ tĩnh, hệ thống tư liệu đang dần trở thành một không gian tri thức mở. Đây không chỉ là thay đổi về công nghệ, mà sâu hơn là sự thay đổi về tư duy tiếp cận, quản trị và phát huy giá trị của dữ liệu khoa học xã hội trong thời đại số. Đó cũng chính là tinh thần lớn nhất của trưng bày lần này: Đánh thức di sản, phát huy giá trị di sản trong đời sống đương đại.

Tại sự kiện, lãnh đạo các viện thuộc Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam, các nhà khoa học, chuyên gia và đối tác trong nước, quốc tế và đại biểu tham dự được nghe các nghệ sĩ biểu diễn đàn tranh, đàn bầu (loại nhạc cụ có trong Di sản tư liệu EFEO); tham quan Không gian trưng bày gồm: Không gian trưng bày bản đồ (gồm các tấm bản đồ về địa lý tự nhiên và kinh tế - xã hội); Bộ bách khoa toàn thư cổ “Vĩnh lạc đại điển”; Bộ sách “Dai Nihon Shi”- Đại Nhật Bản sử; các sắc phong quan thời phong kiến...