“Cùng nhau kiểm soát tăng huyết áp”: Sợi dây kết nối sức khỏe giữa các thế hệ trong gia đình

Tăng huyết áp từ lâu đã được cảnh báo là một mối nguy hiểm giấu mặt vì bệnh tiến triển âm thầm, không có triệu chứng rõ ràng. Nếu không được phát hiện và kiểm soát kịp thời, bệnh có thể dẫn đến nhiều biến cố tim mạch nghiêm trọng như đột quỵ, nhồi máu cơ tim. Việc quản lý bệnh này hiện nay không còn là trách nhiệm cá nhân, mà cần sự chung tay của cả gia đình.

Nguy cơ từ thói quen sinh hoạt hàng ngày

Cứ đến giờ cơm tối, bà Nguyễn Thị Nhàn (62 tuổi, Đống Đa, Hà Nội) lại quen tay nêm thêm thìa nước mắm vào nồi canh, dù con gái đã nhiều lần nhắc nhở. Thói quen ăn mặn tồn tại hàng chục năm qua ở gia đình bà Nhàn không phải là chuyện hiếm gặp trong các nếp nhà Việt. Chính khẩu vị tưởng như đậm đà được nuôi dưỡng từ mâm cơm của mẹ đã hình thành nên sở thích ăn uống chuộng gia vị của anh Trần Quân (33 tuổi, con trai bà Nhàn). Khi đi làm, anh Quân thường xuyên ăn hàng quán với các món chiên xào nhiều muối, kết hợp với đặc thù công việc kỹ sư công nghệ thông tin phải thức muộn, lười vận động. Anh vẫn nghĩ tăng huyết áp là bệnh của người già, cho đến khi đột ngột ngất xỉu ngay tại cơ quan vào đầu năm nay. Anh được chỉ định dùng thuốc kết hợp với điều chỉnh lối sống.

Biến cố sức khỏe của anh Quân đã thay đổi hoàn toàn nhận thức của cả gia đình. Ngay sau khi xuất viện, dưới sự tư vấn của bác sĩ, bà Nhàn đã chủ động cắt giảm lượng muối trong khâu chế biến, thay các món kho, xào bằng đồ hấp, luộc thanh đạm và tăng cường rau xanh. Bên cạnh việc thay đổi khẩu vị để đồng hành cùng quá trình điều trị của con trai, các thành viên trong nhà cũng thiết lập thói quen đi bộ chung mỗi buổi tối để tăng cường vận động.

Câu chuyện của gia đình anh Quân chỉ là một thực trạng đáng báo động diện rộng. Theo số liệu tầm soát của Viện Tim mạch Việt Nam, tỷ lệ tăng huyết áp ở người trưởng thành (trên 18 tuổi) hiện chiếm gần 34%. Đáng quan ngại hơn, trong số những bệnh nhân đã tiếp cận điều trị, tỷ lệ kiểm soát được huyết áp mục tiêu chỉ đạt khoảng 25% – nghĩa là cứ 4 người điều trị thì mới có 1 người đạt hiệu quả tối ưu.

Vì sao người trẻ tuổi ngày càng dễ mắc bệnh?

Tại các phòng khám của Bệnh viện Tim Hà Nội, việc tiếp nhận các bệnh nhân chỉ mới ngoài 30 tuổi mắc tăng huyết áp vô căn như trường hợp của anh Quân đã trở nên quen thuộc. Xu hướng trẻ hóa này gắn liền với sự thay đổi trong cách sống của xã hội hiện đại.

Nói về thực trạng này, TS.BS Trần Thị Linh Tú (Trưởng Phòng khám Đa khoa, Bệnh viện Tim Hà Nội) phân tích: “Do bệnh diễn tiến âm thầm không có triệu chứng, nếu không chủ động đo sẽ không thể phát hiện. Giới trẻ ngày nay ăn hàng quán nhiều nên tiêu thụ lượng muối lớn hơn, kết hợp lối sống ít vận động, tỷ lệ thừa cân béo phì tăng và khả năng chịu áp lực kém làm cho bệnh xuất hiện sớm hơn. Tại Bệnh viện Tim Hà Nội, việc người ngoài 30 tuổi mắc tăng huyết áp vô căn hiện nay không còn là hiếm.”

Gia đình là tuyến đầu trong việc kiểm soát tăng huyết áp

Chủ đề của Ngày Thế giới phòng chống Tăng huyết áp (17/5) năm nay nhấn mạnh vào thông điệp “Cùng nhau kiểm soát tăng huyết áp!”. Thông điệp này dịch chuyển trọng tâm chăm sóc sức khỏe từ cá nhân sang đơn vị gia đình.

Phân tích về ý nghĩa của thông điệp này, Bác sĩ Linh Tú nhấn mạnh: “Tinh thần cùng nhau kiểm soát có ý nghĩa lớn trong việc giúp phát hiện bệnh sớm khi các thành viên nhắc nhở nhau đo huyết áp thường xuyên để nhớ số đo như nhớ số tuổi của mình.”

Bên cạnh đó, gia đình là nơi quyết định chế độ dinh dưỡng. Nếu một nhà duy trì thói quen ăn mặn, các thành viên sẽ có nguy cơ cao bị tăng huyết áp khi bước sang độ tuổi trung niên. Ngược lại, một bếp ăn lành mạnh sẽ bảo vệ được nhiều thế hệ, giúp trẻ nhỏ ngăn chặn sự tiếp nối các thói quen thiếu khoa học từ thế hệ trước.

Hướng dẫn đo huyết áp chuẩn xác tại nhà

Để việc tự theo dõi đạt hiệu quả và hỗ trợ tốt cho bác sĩ trong quá trình điều trị, bác sĩ Linh Tú hướng dẫn quy trình đo huyết áp chuẩn xác tại nhà bằng thiết bị đo tự động có bao đo ở bắp tay theo các bước cụ thể:

Các bước chuẩn bị trước khi đo:

- Trước khi đo, người bệnh hãy ngồi nghỉ ngơi, thư giãn hoàn toàn từ 10 đến 15 phút.

- Tuyệt đối không uống rượu bia, cà phê hay hút thuốc lá trước đó 30 phút.

- Người bệnh cũng nên đi vệ sinh trước khi đo, vì bàng quang đầy có thể làm chỉ số huyết áp tăng giả tạo.

Tư thế đo chuẩn xác:

- Hãy ngồi trên ghế có tựa lưng. Hai bàn chân đặt bằng phẳng trên sàn nhà, tuyệt đối không bắt chéo chân.

- Đặt cánh tay lên bàn sao cho nếp gấp khuỷu tay nằm ngang với vị trí của tim. Lòng bàn tay ngửa lên trên một cách tự nhiên và thả lỏng cơ thể.

Tiến hành quấn vòng bít và đo:

- Quấn vòng bít vào bắp tay trần, cách nếp gấp khuỷu tay khoảng 2cm. Quấn vừa phải, không quá chặt cũng không quá lỏng, sao cho có thể đút lọt hai ngón tay vào giữa vòng bít và bắp tay.

- Nhấn nút "Bắt đầu". Trong suốt quá trình máy đang bơm xả hơi, người bệnh cần giữ im lặng, không nói chuyện và không cử động.

Đọc kết quả và ghi chép:

- Khi máy dừng, màn hình sẽ hiển thị 3 chỉ số từ trên xuống dưới bao gồm: Huyết áp tâm thu, huyết áp tâm trương và nhịp tim. Mức huyết áp tối ưu của người trưởng thành là dưới 120/80 mmHg.

- Người bệnh nên đo 2 lần, cách nhau 1 đến 2 phút và lấy kết quả trung bình, đồng thời ghi chép đầy đủ các chỉ số này vào sổ theo dõi sức khỏe

Thay đổi nếp sống để điều trị bền vững

Một thách thức lớn trong điều trị tăng huyết áp hiện nay là tình trạng người bệnh tự ý bỏ thuốc khi thấy chỉ số huyết áp đã tạm ổn định.

Về vấn đề này, bác sĩ Linh Tú đưa ra lời khuyên thẳng thắn: “95% trường hợp là tăng huyết áp vô căn, bắt buộc phải dùng thuốc lâu dài kết hợp chỉnh sinh hoạt, nếu tự ý ngừng thuốc huyết áp sẽ tăng trở lại. Với một số ca giai đoạn sớm, sau một thời gian ăn nhạt và tinh thần thoải mái giúp huyết áp về bình thường, việc giảm liều hay dừng thuốc vẫn phải có sự chỉ định và theo dõi sát sao của bác sĩ.”

Để đồng hành cùng người bệnh, các gia đình có thể cùng nhau thực hiện các giải pháp thực tiễn từ bếp ăn đến đường chạy:

- Hạ lượng muối trong bếp ăn: Giảm lượng muối tiêu thụ xuống dưới 5g mỗi ngày (khoảng 1 thìa cà phê). Thay vì các món kho xào đậm vị, nên tăng cường đồ luộc, rau xanh. Hạn chế thói quen chấm nước mắm nguyên chất, cắt giảm các loại thức ăn chế biến sẵn và đồ muối chua.

- Thiết lập giờ vận động chung: Cùng nhau đi bộ nhanh hoặc chạy bước nhỏ tối thiểu 30 phút mỗi ngày, duy trì từ 5 ngày trở lên trong một tuần. Tốc độ vận động nên đạt khoảng 6 km/h.

- Giải tỏa áp lực: Đảm bảo uống đủ nước mỗi ngày, cân đối thời gian làm việc để giảm bớt căng thẳng thần kinh cho các thành viên.

Kiểm soát huyết áp không phải là cuộc chiến của riêng người bệnh. Sự đồng hành, nhắc nhở và thay đổi thói quen cùng nhau giữa các thế hệ chính là lá chắn vững chắc nhất để bảo vệ sức khỏe bền vững cho cả gia đình.