Luật Thủ đô 2026: Tạo đột phá để Hà Nội phát triển trong kỷ nguyên mới

Việc Quốc hội khóa XVI thông qua Luật Thủ đô 2026 tại Kỳ họp thứ nhất vừa qua không chỉ là một dấu mốc lập pháp quan trọng, mà còn mở ra một không gian thể chế mới, tạo động lực mạnh mẽ để Hà Nội bứt phá trong giai đoạn phát triển mới. 

Hiện chính quyền thành phố Hà Nội đang rất khẩn trương cụ thể hóa các quy định, nghiêm túc triển khai, bảo đảm tiến độ, chất lượng để Luật Thủ đô 2026 sớm đi vào cuộc sống.

Luật Thủ đô 2026  - "đòn bẩy chiến lược" mở ra không gian phát triển mới cho Hà Nội

Hà Nội là Thủ đô, là trung tâm chính trị, văn hoá và khoa học kĩ thuật, đồng thời là trung tâm lớn về giao dịch kinh tế và quốc tế của cả nước. Với vị thế là trái tim của cả nước, Hà Nội từng bước định hình lại mô hình phát triển theo hướng hiện đại, sáng tạo và bền vững hơn.

Năm 2025 đánh dấu một bước tiến mang tính đột phá. Hà Nội đi đầu trong sắp xếp tổ chức bộ máy, thực hiện mô hình chính quyền địa phương 2 cấp; sắp xếp 526 phường, xã, thị trấn thành 126 phường, xã. Bộ máy hệ thống chính trị theo mô hình chính quyền địa phương 2 cấp của thành phố đi vào hoạt động, từng bước tháo gỡ khó khăn, đi đầu trong phân cấp, phân quyền, cải cách hành chính và chuyển đổi số; tạo bước chuyển mới trong tư duy và hành động kiến tạo phát triển, nâng cao chất lượng, hiệu quả phục vụ người dân và doanh nghiệp.

Năm 2025 cũng mang ý nghĩa bản lề khi nhiều chủ trương lớn của Hà Nội được triển khai đồng bộ, tạo nền tảng cho giai đoạn phát triển tiếp theo. Thành phố tiếp tục hoàn thiện thể chế, thúc đẩy quy hoạch phát triển Thủ đô và điều chỉnh quy hoạch chung với tầm nhìn dài hạn. Những quyết sách này không chỉ nhằm giải quyết bài toán tăng trưởng trước mắt mà còn định hình không gian phát triển dài hạn của Hà Nội theo hướng đô thị hiện đại, đa cực và liên kết vùng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh đất nước và Thủ đô bước vào kỷ nguyên phát triển mới, yêu cầu đổi mới mạnh mẽ mô hình tăng trưởng, thích ứng với biến động nhanh của thực tiễn đặt ra đòi hỏi cấp thiết phải xây dựng một khuôn khổ pháp lý vượt trội hơn. Đặc biệt, việc vận hành mô hình chính quyền địa phương 2 cấp và nhu cầu thí điểm các mô hình quản trị mới trong các lĩnh vực như đô thị, khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số càng làm rõ tính tất yếu của việc sửa đổi luật.

Từ thực tiễn triển khai Luật Thủ đô 2024, nhiều cơ chế đặc thù trước đây đã dần trở nên phổ biến trong hệ thống pháp luật chung, khiến tính vượt trội của luật bị thu hẹp. Theo Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội TP Hà Nội Trần Đức Thắng, dù có nhiều thành tựu song vẫn còn những điểm nghẽn cản trở đà vươn lên của Thủ đô. Bức tranh phát triển của Hà Nội vẫn còn những mảng xám: Tăng trưởng chưa thực sự bền vững; giải ngân đầu tư công bộc lộ sự chậm trễ; công tác phối hợp liên ngành, đặc biệt giữa cấp sở và cơ sở, còn thiếu thông suốt.

Do đó, việc sửa đổi Luật Thủ đô là yêu cầu tất yếu trong bối cảnh Hà Nội bước vào giai đoạn phát triển mới với yêu cầu cao hơn về hoàn thiện thể chế, đổi mới mô hình tăng trưởng và nâng tầm vị thế, hướng tới mục tiêu xây dựng Hà Nội phát triển theo định hướng “Văn hiến - Văn minh - Hiện đại - Hạnh phúc”, giữ vai trò trung tâm, dẫn dắt và lan tỏa.

Quá trình xây dựng Luật Thủ đô 2026 là phát huy trí tuệ tập thể của các cơ quan, ban, ngành và địa phương sau một thời gian nghiên cứu và chuẩn bị kỹ lưỡng. Luật Thủ đô 2026 được xây dựng trên cơ sở quán triệt sâu sắc các chủ trương lớn của Đảng, đặc biệt là Nghị quyết số 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô Hà Nội trong kỷ nguyên mới. Trong quá trình thảo luận về Luật Thủ đô sửa đổi, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm nhiều lần nhấn mạnh, việc sửa đổi Luật Thủ đô không chỉ đơn thuần là việc hoàn thiện một đạo luật cụ thể. Đây là cơ hội thực chất, bước đi có ý nghĩa chiến lược nhằm kiến tạo một mô hình thể chế phát triển mới cho Thủ đô Hà Nội với vị trí rất đặc biệt, trung tâm chính trị - hành chính quốc gia, đồng thời là động lực phát triển của cả nước. Đây chính là khác biệt, một yêu cầu rất lớn cho Thủ đô Hà Nội. Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu phải lấy người dân làm trung tâm, mọi chính sách phát triển Thủ đô phải dựa trên cơ sở công khai, minh bạch, hài hòa lợi ích giữa Nhà nước và nhân dân. Mục tiêu cuối cùng là nâng cao chất lượng cuộc sống, bảo đảm quyền lợi và sự an toàn cho người dân Thủ đô.

Ngày 23/4/2026, tại Kỳ họp thứ nhất Quốc hội khóa XVI, các đại biểu Quốc hội đã thông qua Luật Thủ đô 2026, đánh dấu bước ngoặt lịch sử trong tư duy quản trị Thủ đô trong kỷ nguyên mới.

Ba nhóm đột phá lớn

Luật Thủ đô 2026 gồm 9 chương, 36 điều, có hiệu lực thi hành từ ngày 1/7/2026. Riêng khoản 4 Điều 8, khoản 6 Điều 36 có hiệu lực thi hành từ ngày Luật được thông qua. Một trong những điểm đáng chú ý của Luật là tập trung phân cấp, phân quyền và trao quyền cho Hà Nội.

Theo Thứ trưởng Bộ Tư pháp Nguyễn Thanh Tú, Luật Thủ đô 2026 tạo ra 3 nhóm đột phá lớn gồm: Đột phá về thể chế; Đột phá về tư duy phát triển; Đột phá về không gian phát triển. Trong đó, về thể chế, luật trao quyền cho Hà Nội xây dựng cơ chế, chính sách và tổ chức thực hiện phù hợp với yêu cầu phát triển của Thủ đô. Thành phố được quyết định tổ chức bộ máy, con người để tổ chức thi hành. Về tư duy phát triển, Luật Thủ đô 2026 tập trung xây dựng mô hình phát triển mới cho Thủ đô, gắn với các mô hình kinh tế mới. Về không gian phát triển, Luật mở rộng cơ chế liên kết giữa Hà Nội với các địa phương trong và ngoài vùng, đồng thời tạo cơ chế phát triển không gian ngầm, không gian tầm thấp và định hướng cho không gian tầm cao trong tương lai.

Luật cũng trao thêm quyền cho Hà Nội trong tổ chức bộ máy, chế độ công vụ; quy hoạch và quản lý không gian Thủ đô; phát triển đô thị theo mô hình TOD; chỉnh trang đô thị; bảo vệ môi trường; quản lý tài nguyên; bảo đảm trật tự, an toàn đô thị; quản lý di tích, du lịch, giáo dục, y tế và khoa học công nghệ; cơ chế thử nghiệm có kiểm soát (sandbox)…

Liên quan cơ chế huy động nguồn lực phát triển Thủ đô, Luật Thủ đô 2026 quy định Hà Nội được hưởng 100% khoản thưởng tăng thu ngân sách; phát hành trái phiếu Thủ đô, trái phiếu dự án, trái phiếu xanh. Vay từ ngân quỹ nhà nước; Quyết định chủ trương đầu tư các dự án lớn, quan trọng thuộc thẩm quyền Quốc hội và Thủ tướng Chính phủ.

Về khai thác kết cấu hạ tầng, Luật Thủ đô 2026 cho phép Hà Nội mở rộng phương thức khai thác, huy động nguồn lực ngoài ngân sách nhà nước nâng hiệu quả tài sản công. Thành phố được quyền cho thuê, nhượng quyền khai thác một số công trình để tạo thêm nguồn lực phát triển.

Đối với phát triển nguồn nhân lực, Luật quy định cơ chế thu hút, trọng dụng nhân lực chất lượng cao thông qua chính sách tiền lương, nhà ở, đãi ngộ và đầu tư cơ sở vật chất cho các cơ sở đào tạo. Hà Nội cũng được áp dụng chính sách nhà ở đối với cán bộ, công chức, viên chức của thành phố và cán bộ, công chức Trung ương làm việc tại Hà Nội; đồng thời được quyền thuê chuyên gia phục vụ xử lý các vấn đề phát triển của Thủ đô.

Khẩn trương đưa Luật Thủ đô 2026 vào cuộc sống

Ngay sau khi Luật Thủ đô 2026 được thông qua, thành phố Hà Nội đã khẩn trương ban hành các văn bản chỉ đạo, điều hành quan trọng nhằm bảo đảm việc triển khai thi hành luật được thực hiện bài bản, thống nhất và hiệu quả.

Ngày 4/5/2026, Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội đã ban hành Chỉ thị số 15-CT/TU về tổ chức triển khai thi hành Luật Thủ đô 2026. Chỉ thị bao quát toàn diện các nhiệm vụ trọng tâm, đặt ra yêu cầu cao đối với cả hệ thống chính trị trong tổ chức thực hiện luật. Trong đó, một trong những nội dung được nhấn mạnh là việc quán triệt đầy đủ, sâu sắc vị trí, vai trò và ý nghĩa của Luật Thủ đô 2026; xác định việc thi hành luật là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, xuyên suốt, có tính quyết định đối với việc thực hiện thắng lợi Nghị quyết 02-NQ/TW ngày 17/3/2026 của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Hà Nội trong kỷ nguyên mới.

Trong buổi tiếp xúc cử tri sau kỳ họp thứ nhất, Quốc hội khóa XVI ngày 6/5/2026, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy, Trưởng đoàn đại biểu Quốc hội thành phố Hà Nội Trần Đức Thắng đã chỉ đạo các cấp, ngành tập trung vào 4 nhiệm vụ trọng tâm từ nay đến cuối năm nhằm đưa Luật Thủ đô 2026 đi vào cuộc sống. Cụ thể: Khẩn trương cụ thể hóa các điều khoản của Luật Thủ đô 2026; ban hành đầy đủ các chính sách trước ngày 15/6/2026 để thực hiện từ ngày 1/7/2026, đồng thời kiên quyết thu hồi các dự án treo, chậm triển khai; quyết liệt xử lý 5 "điểm nghẽn" gồm úng ngập, ùn tắc giao thông, ô nhiễm môi trường, trật tự xây dựng và an toàn thực phẩm ngay trong các tháng đầu năm 2026; xử lý nghiêm trách nhiệm người đứng đầu nếu để xảy ra xây dựng trái phép.

Bí thư Thành ủy Trần Đức Thắng yêu cầu các cấp, ngành đẩy mạnh chuyển đổi số thực chất, lấy sự hài lòng của người dân làm thước đo năng lực của cán bộ; kiên quyết loại bỏ những cán bộ có tư tưởng né tránh, đùn đẩy trách nhiệm. Các cấp, ngành đảm bảo phát triển kinh tế đi đôi với bảo tồn văn hóa; bảo đảm mọi người dân, nhất là đối tượng chính sách, đều được hưởng thành quả phát triển.

Tiếp đó, ngày 7/5/2026, tại Hội nghị triển khai, thi hành Luật Thủ đô số 02/2026/QH16 do thành phố Hà Nội tổ chức, Chủ tịch UBND thành phố Hà Nội Vũ Đại Thắng đã quán triệt, triển khai các nội dung chính Chỉ thị của Ban Thường vụ Thành ủy và Kế hoạch của UBND thành phố về tổ chức thi hành Luật Thủ đô năm 2026.

Để bảo đảm Luật thực sự đi vào cuộc sống, lãnh đạo thành phố Hà Nội đề nghị các cấp, các ngành tập trung thực hiện tốt một số nhiệm vụ trọng tâm: Trước hết là quán triệt đầy đủ tinh thần Chỉ thị số 15-CT/TU của Ban Thường vụ Thành ủy; xác định việc triển khai thi hành Luật Thủ đô năm 2026 là nhiệm vụ chính trị trọng tâm, xuyên suốt của từng cơ quan, đơn vị; Cùng với đó là thống nhất cao về nhận thức và hành động trong toàn hệ thống chính trị từ thành phố đến cơ sở; đề cao vai trò, trách nhiệm của người đứng đầu trong trực tiếp lãnh đạo, chỉ đạo và chịu trách nhiệm toàn diện về kết quả thực hiện.

Theo Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng, quá trình triển khai phải thực hiện theo nguyên tắc “rõ người, rõ việc, rõ tiến độ, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm, rõ thẩm quyền”; đồng thời tăng cường kiểm tra, giám sát, kịp thời chấn chỉnh, xử lý nghiêm các trường hợp chậm trễ, né tránh, đùn đẩy trách nhiệm.

Chủ tịch UBND thành phố Vũ Đại Thắng cũng cho biết, việc triển khai thi hành Luật Thủ đô năm 2026 phải được đặt trong tổng thể gắn kết chặt chẽ với ba văn kiện lớn của thành phố, gồm: quy hoạch Thủ đô tầm nhìn 100 năm; Nghị quyết 02-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thủ đô trong kỷ nguyên mới và Luật Thủ đô năm 2026. Đây là ba văn kiện có tính tương tác, đồng bộ, cần được triển khai thống nhất trong cùng một thời điểm để tạo nền tảng phát triển lâu dài cho Thủ đô.

Việc tổ chức thi hành Luật Thủ đô 2026 là nhiệm vụ quan trọng, có ý nghĩa trong việc hoàn thiện thể chế, nâng cao hiệu lực, hiệu quả quản lý nhà nước và phát huy các cơ chế đặc thù cho Thủ đô. Vì vậy, các sở, ban, ngành được yêu cầu nghiêm túc triển khai, bảo đảm tiến độ, chất lượng, góp phần đưa các quy định mới sớm đi vào cuộc sống.