Lan tỏa từ ruộng đồng: Ý nghĩa bền vững của cuộc thi "Đồng xanh - Không khí sạch"

 Khi người nông dân trở thành trung tâm của thay đổi

Trong bối cảnh ô nhiễm môi trường từ sản xuất nông nghiệp - đặc biệt là tình trạng đốt rơm rạ sau thu hoạch - vẫn diễn ra ở nhiều nơi, cuộc thi được phát động như một cách tiếp cận mới: đặt chính người nông dân vào vai trò chủ thể của sự thay đổi.

Đáng chú ý, nhiều tác phẩm không chỉ dừng lại ở giải pháp kỹ thuật mà còn truyền tải thông điệp bằng cảm xúc và văn hóa - một hướng đi giúp các vấn đề môi trường trở nên gần gũi, dễ tiếp nhận hơn trong đời sống.

Không phải là những mô hình lý thuyết hay giải pháp từ phòng thí nghiệm, các bài dự thi đến từ thực tiễn sản xuất, từ những trải nghiệm tích lũy qua nhiều mùa vụ. Đây cũng là điểm khác biệt so với các sân chơi trước đó hướng tới học sinh, sinh viên - nơi tri thức học thuật và công nghệ đóng vai trò chủ đạo.

Sau thời gian phát động, Ban Tổ chức đã nhận được gần 100 bài dự thi đến từ 22 tỉnh, thành trên cả nước. Các bài viết thể hiện sự đa dạng về hình thức và nội dung: từ những chia sẻ trực tiếp của nông dân, các mô hình sản xuất quy mô cộng đồng, đến những sản phẩm truyền thông sáng tạo như tiểu phẩm, hoạt cảnh, cải lương…

Đặc biệt, nhiều bài dự thi không chỉ dừng lại ở giải pháp kỹ thuật mà còn truyền tải thông điệp môi trường qua lăng kính văn hóa, cảm xúc - một cách tiếp cận gần gũi, dễ lan tỏa trong cộng đồng.

Góc nhìn Ban Giám khảo: "Chúng tôi chấm bằng thực tiễn, không phải hình thức"

Theo Ban Tổ chức, cơ cấu giải thưởng đã được xây dựng từ đầu, tuy nhiên việc trao giải không mang tính "cào bằng". Nguyên tắc xuyên suốt là giải thưởng phải phản ánh đúng chất lượng và giá trị thực tiễn của bài dự thi.

Do đó, có những hạng mục không trao đủ số lượng như dự kiến, nhưng bù lại, những tác phẩm được vinh danh đều là những mô hình, sáng kiến có khả năng áp dụng và nhân rộng.

Ông Phạm Văn Sơn - Tổng Thư ký Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, đại diện Ban Giám khảo đã chia sẻ về quá trình chấm thi cũng như những điều đọng lại sau cuộc thi "Điều khiến chúng tôi ấn tượng không chỉ là các giải pháp, mà chính là con người phía sau các bài thi. Có những nông dân vừa sản xuất, vừa tự ghi chép, đúc kết kinh nghiệm. Có những người không trực tiếp làm nông nhưng lại đi thực tế, gặp gỡ từng hộ dân để ghi lại câu chuyện. Họ không tham gia để cạnh tranh, mà để chia sẻ điều tốt đẹp. Đó là giá trị rất đáng trân trọng"

Theo ông, nhiều nông dân không chỉ sản xuất mà còn chủ động ghi chép, đúc kết kinh nghiệm qua từng mùa vụ. Có những người không trực tiếp làm nông nhưng sẵn sàng đi thực tế, gặp gỡ từng hộ dân để ghi lại câu chuyện và lan tỏa những mô hình tốt.

Ban Giám khảo cũng cho biết quá trình chấm thi đặt trọng tâm vào giá trị thực tiễn thay vì hình thức. Để đảm bảo công bằng, Ban Giám khảo đã liên hệ trực tiếp với thí sinh, xác minh thông tin qua địa phương và tham vấn chuyên gia khi cần thiết.

Ông Phạm Văn Sơn cũng thay mặt Ban giám khảo chia sẻ về những khó khăn trong quá trình chấm thi: "Khó khăn lớn nhất là nhiều bài dự thi còn đơn giản về hình thức: viết tay, thiếu số liệu, video chưa chuyên nghiệp. Nhưng chúng tôi xác định ngay từ đầu là không đặt nặng hình thức. Để đảm bảo công bằng, Ban Giám khảo đã gọi điện trực tiếp cho thí sinh, xác minh thông tin qua địa phương, thậm chí tham vấn chuyên gia với những giải pháp cần kiểm chứng. Đây là quá trình tốn nhiều công sức nhưng cần thiết để không bỏ sót giá trị thực tiễn."

Ý nghĩa vượt ra ngoài một cuộc thi

Không chỉ là một sân chơi, "Đồng xanh – Không khí sạch" còn phản ánh sự chuyển mình trong nhận thức của người nông dân: từ khai thác sang gìn giữ, từ sản xuất đơn thuần sang sản xuất có trách nhiệm với môi trường.

Ban Tổ chức cho biết, dù cơ cấu giải thưởng đã được xây dựng từ đầu, việc trao giải được thực hiện trên nguyên tắc linh hoạt, đặt chất lượng lên hàng đầu.

Không phải hạng mục nào cũng trao đủ số lượng nếu chưa đạt yêu cầu, nhưng những tác phẩm được vinh danh đều là những mô hình, sáng kiến có giá trị thực tiễn và khả năng nhân rộng. Những câu chuyện từ các thế hệ nông dân – từ ký ức khai hoang đến bài học về suy thoái đất và môi trường - đã cho thấy một hành trình thay đổi không dễ dàng nhưng đầy ý nghĩa.

Ông Phạm Văn Sơn - Tổng Thư ký Hội Bảo vệ Thiên nhiên và Môi trường Việt Nam, đại diện Ban Giám khảo đã chia sẻ: "Điểm cốt lõi của cuộc thi là cách lan tỏa tri thức - không phải từ chuyên gia hay cơ quan quản lý, mà từ chính người nông dân. Những gì họ chia sẻ đều đã được làm, được kiểm chứng trong thực tế. Đây là con đường bền vững nhất để thay đổi nhận thức và hành vi trong cộng đồng."

Cuộc thi cũng cho thấy một thực tế: việc tiếp cận thông tin của người nông dân vẫn còn hạn chế. Nếu có thêm nhiều kênh kết nối và lan tỏa, những sáng kiến từ thực tiễn sẽ còn được nhân rộng mạnh mẽ hơn.

Chung tay vì một nền nông nghiệp bền vững

Ban Tổ chức gửi lời tri ân tới các nông dân, gia đình, địa phương, chuyên gia và các đơn vị đồng hành, trong đó có sự hỗ trợ từ Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Hội Nông dân Việt Nam, cùng sự tài trợ của Bộ Môi trường, Thực phẩm và Nông nghiệp Vương quốc Anh thông qua Liên minh toàn cầu về sức khỏe và ô nhiễm.

Từ những thửa ruộng bình dị, những thay đổi nhỏ đang dần tạo nên chuyển biến lớn. Để "đồng xanh" không chỉ là hình ảnh. Để "không khí sạch" không chỉ là mong muốn. Mà trở thành thực tại - được vun đắp mỗi ngày bởi chính những người nông dân Việt Nam.