Hướng tới Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn 2026 - Tác giả Lạc An: Điểm tựa sáng tác từ văn hóa dân gian

Từ hình tượng "ông Trời" quen thuộc trong dân gian, nhà văn trẻ Lạc An mở ra một chuyến phiêu lưu giàu tưởng tượng trong Ngày nay có một ông Trời - nơi một "nhóc ông Trời" 6 tuổi rưỡi bắt đầu hành trình trưởng thành giữa muôn vàn rắc rối để trở thành một ông Trời vĩ đại.

Đây là tác phẩm mới nhất của tác giả Lạc An sau khi được Giải Khát vọng Dế Mèn 2023 với tập truyện thiếu nhi đầu tay Ông Ba Bị và những đứa trẻ trong mơ, tiếp tục mạch sáng tác từ chất liệu văn hóa dân gian. Nhân dịp tác phẩm vừa ra mắt, báo Thể thao và Văn hóa (TTXVN) có cuộc trò chuyện với tác giả Lạc An.

Phiêu lưu trong thế giới tưởng tượng màu nhiệm

* Xin bắt đầu từ một quan sát thú vị: Chúng ta vẫn nói vui "thi đâu trúng đó", điều này dường như khá đúng với Lạc An, khi cả 2 tác phẩm thiếu nhi đầu tay đều được ghi nhận ở những giải thưởng uy tín - "Ông Ba Bị và những đứa trẻ trong mơ" (Khát vọng Dế Mèn 2023) và gần đây là "Ngày nay có một ông Trời" (giải Tư Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ Nhất). Tôi nghĩ, có một "cái duyên trời cho" để bạn đến với con đường sáng tác cho thiếu nhi. Bạn nghĩ sao về điều này?

- Từ bé, tôi đã luôn say mê những câu chuyện. Tôi thích đọc truyện, truyện tranh và xem rất nhiều phim. Tôi nhớ, khi cả nhà đã đi ngủ hết, tôi vẫn ngồi một mình xem phim hoặc đọc sách.

Khi trưởng thành, tôi cũng loay hoay mãi trong con đường sáng tác. Tôi học vẽ với mong ước trở thành họa sĩ truyện tranh, rồi lại thi các cuộc thi biên kịch phim điện ảnh, viết rất nhiều bản thảo về tình yêu, tuổi trẻ… Tôi đã quanh quẩn vấp ngã và đứng lên như thế trong suốt 10 năm. Nhưng rồi khi bắt đầu với văn học thiếu nhi, tôi lại nhận được quả ngọt bất ngờ.

Nghĩ lại về quãng thời gian đã qua, tôi nghĩ đó không phải là "cái duyên trời cho", mà là một hành trình nỗ lực đi tìm chính mình, và may mắn, tôi đã tìm thấy.

* Một điểm chung giữa "Ông Ba Bị và những đứa trẻ trong mơ" và "Ngày nay có một ông Trời" là khai thác các chất liệu của văn hóa dân. Bạn có thể chia sẻ cụ thể hơn về hướng đi này của mình?

- Như đã chia sẻ, tôi đã từng loay hoay rất nhiều năm trong con đường sáng tác. Tôi luôn nghĩ, bản thân mình đến với văn học không có hành trang là tài năng trời phú. Nên tôi đã học sáng tác theo cấu trúc một cách rất nguyên tắc và nghiêm túc.

Khi đó, tôi phát hiện ra là điểm làm cho nền văn học, điện ảnh, âm nhạc của các nước gần Việt Nam như Nhật Bản, Hàn Quốc, Trung Quốc… phát triển mạnh mẽ đó là điểm tựa văn hóa. Thật sự thì điểm mạnh và riêng biệt của các nước Á Đông như nước mình cũng là nền tảng văn hóa lâu đời, đặc sắc và đa dạng.

Do đó, kể từ khi bắt đầu sáng tác, tôi đã chọn chất liệu văn hóa dân gian là điểm tựa sáng tác của mình. Với Ông Ba Bị và những đứa trẻ trong mơ, hướng đi này của tôi là thử nghiệm, còn với Ngày nay có một ông Trời, văn hóa dân gian trở thành định hướng.

* Làm mới những "diễn ngôn" dân gian vốn đã quen thuộc là một thử thách không nhỏ, để tạo dấu ấn cá nhân với hướng đi này lại càng khó hơn. Bạn đã giải "bài toán" này như thế nào trong "Ngày nay có một ông Trời", đặc biệt với cú "đảo chiều" khá ấn tượng giữa một "ông Trời" ngày xưa và "nhóc ông Trời"?

- Đây có lẽ là một dấu ấn đặc biệt trong sáng tác của tôi, bởi hành trình sáng tác rất thuận lợi. Một ngày nọ, tôi tự nhiên nghĩ tới việc: "Nếu ông Trời bị mệt quá, phải từ chức và nhường ngôi cho con trai mới 6 tuổi rưỡi thì sao nhỉ?".

Tôi cực kỳ thích ý tưởng này, nên từ khi bắt đầu đến lúc hoàn thành, chỉ mất tổng cộng có 2 tháng. Với tôi, Ngày nay có một ông Trời không phải là một "bài toán" cần giải, mà gần như là một cuộc dạo chơi. Khoảng thời gian 2 tháng đó, tôi đã thực sự trở về làm một đứa trẻ và phiêu lưu trong thế giới tưởng tượng đầy màu nhiệm của mình.

Các chất liệu dân gian được tôi đưa vào tác phẩm này không phải kiểu gượng ép như là "phải ghép chất liệu vào". Mà vốn dĩ, ông Trời đã là một hình tượng văn hóa dân gian, vì vậy chuyến phiêu lưu của một nhóc ông Trời mới lên ngôi với những Ông Cậu Cóc, Thần Núi, Thần Biển… đều hợp tự nhiên, rất dễ dàng trong quá trình phát triển ý tưởng.

Mở ra hành trình trưởng thành nhiều suy tư

* Từ lựa chọn xây dựng đó, "Ngày nay có một ông Trời" mở ra một cuộc phiêu lưu nhiều sắc màu của "nhóc ông Trời" trên hành trình trở thành một "ông Trời vĩ đại". Bạn có thể "bật mí" một vài dấu mốc đáng nhớ trong hành trình trưởng thành đặc biệt này?

- Hành trình trưởng thành của "nhóc ông Trời" trong tác phẩm có lẽ tương đồng rất nhiều với hành trình trưởng thành của tôi và của rất nhiều người. Lúc bé, tôi từng nghĩ mình là người đặc biệt, muốn trở thành phi hành gia, muốn giải cứu thế giới, muốn trở thành tác giả truyện tranh nổi tiếng thế giới, muốn được giải Nobel… Nhưng rồi, tôi phải chấp nhận rằng mình là một người bình thường, thậm chí còn không đủ sức khỏe để đi đến Bắc Cực, chứ nói gì làm phi hành gia.

"Nhóc ông Trời" của tôi cũng vậy, có một ước mơ rực rỡ, có những cuộc du hành rực rỡ, những cuộc gặp gỡ nhiệm màu, có niềm vui, cũng có nỗi buồn, mất mát. Khi hành trình khép lại, nhóc sẽ biết mình là ai, cần gì, điều quan trọng nhất với cậu nhóc là gì, và thế là, một hành trình mới sẽ lại mở ra.

* Ẩn dưới lớp vỏ tưởng tượng và phiêu lưu, dường như câu chuyện về "nhóc ông Trời" còn gửi đi những suy nghĩ về lựa chọn, về trưởng thành và cả cách con người tìm vị trí của mình trong thế giới… Vậy điều gì bạn mong muốn gửi gắm qua câu chuyện này?

- Thật ra khi viết, tôi không nghĩ đến điều này, tôi thậm chí còn không nghĩ đến thông điệp khi bắt đầu triển khai tác phẩm. Tôi đã thực sự tận hưởng những chuyến phiêu lưu cùng với nhóc ông Trời của mình. Nhưng bây giờ nhìn lại, có lẽ, những suy tư bên trong tôi đã thực sự tác động ít nhiều đến tác phẩm. Vì vậy mà đôi khi người đọc sẽ có những suy ngẫm như bạn vừa nêu. Tôi rất vui vì điều đó.

Còn về những điều muốn gửi gắm vào tác phẩm, tôi xin phép không nói quá nhiều về nó. Vì tôi tin, mỗi độc giả với trải nghiệm và câu chuyện riêng sẽ có câu trả lời cho riêng bản thân họ. Và tôi sẽ vui hơn, nếu được nghe thêm thật nhiều những suy nghĩ đó.

Sáng tác cho thiếu nhi với tâm thế thoải mái

* Được biết bạn xuất thân là một họa sĩ truyện tranh. Công việc vẽ có tác động ra sao đến cách bạn xây dựng thế giới, nhân vật và cảm xúc khi sáng tác cho thiếu nhi?

- Công việc họa sĩ đã định hình cho tôi một phong cách sáng tác giàu hình ảnh. Thường thì tôi sẽ tưởng tượng bằng hình ảnh trong đầu, sau đó mới ghi chép lại các tưởng tượng để biến chúng thành tác phẩm văn học. Tôi không mạnh về vốn từ đâu, thậm chí tôi còn thấy từ vựng tiếng Việt của mình bị "nghèo nàn" nữa. Nhưng có lẽ nhờ vậy mà cách viết và diễn ngôn của tôi lại gần với trẻ con hơn chăng?

* Liên tiếp ghi dấu ấn tại các giải thưởng thiếu nhi uy tín, có lẽ bạn sẽ tiếp tục gắn bó với con đường sáng tác cho thiếu nhi. Với lựa chọn này, tâm thế của bạn ra sao?

- Tôi vẫn sẽ sáng tác cho thiếu nhi với tâm thế thoải mái. Ước mơ ban đầu, khi mới viết lách, là được in một cuốn sách. Nhưng hiện tại đã được in vài cuốn và còn được giải thưởng, nên tôi rất là mãn nguyện.

Thật lòng thì tôi chưa có kế hoạch sáng tác gì cả, nhưng nếu lại có ý tưởng, tôi chắc chắn sẽ viết nó ra. Vì tôi là kiểu người sẽ chịu không nổi nếu có quá nhiều suy nghĩ trong đầu.

* Cảm ơn Lạc An đã chia sẻ!