Thành phố Hồ Chí Minh: Xây dựng công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế mũi nhọn

Trong xu thế kinh tế sáng tạo trở thành động lực tăng trưởng mới trên toàn cầu, Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước khẳng định vai trò tiên phong trong xây dựng và phát triển công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế mũi nhọn. 

Với nền tảng đã hình thành, hệ sinh thái ngày càng hoàn thiện và mục tiêu đến năm 2030 đóng góp trên 7,2% GRDP, Thành phố đang chủ động chuyển hóa tiềm năng văn hóa thành nguồn lực phát triển, gia tăng sức cạnh tranh và vị thế trong tiến trình hội nhập.

Nền tảng và dư địa phát triển

Trong dòng chảy của kinh tế toàn cầu, công nghiệp văn hóa đang nổi lên như một động lực tăng trưởng mới, nơi giá trị không chỉ được tạo ra từ tài nguyên hữu hình mà còn từ sáng tạo, bản sắc và tri thức con người. Nhiều quốc gia đã thành công khi biến văn hóa thành "sức mạnh mềm" gắn với lợi ích kinh tế, tiêu biểu như Hàn Quốc với làn sóng Hallyu hay Vương quốc Anh với các ngành công nghiệp sáng tạo đóng góp đáng kể vào GDP. Trong bối cảnh đó, Thành phố Hồ Chí Minh - trung tâm kinh tế năng động nhất cả nước - đang từng bước định vị công nghiệp văn hóa không chỉ như một lĩnh vực bổ trợ, mà là một ngành kinh tế mũi nhọn trong cấu trúc tăng trưởng mới.

Thực tế cho thấy, phát triển công nghiệp văn hóa tại Thành phố Hồ Chí Minh đã hình thành những nền tảng cụ thể. Hiện nay, lĩnh vực này đóng góp khoảng 3,54% GRDP của Thành phố vào năm 2020 và tăng lên khoảng 5,7% vào năm 2025. Mức tăng này phản ánh xu hướng chuyển dịch rõ rệt trong cơ cấu kinh tế đô thị, khi các ngành dựa trên sáng tạo và tri thức ngày càng chiếm tỷ trọng lớn hơn.

Đáng chú ý, hệ sinh thái công nghiệp văn hóa của Thành phố đã phát triển với quy mô tương đối lớn. Thành phố hiện là địa phương có quy mô công nghiệp văn hóa lớn nhất cả nước với khoảng 97.000 lao động và hơn 17.670 doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực liên quan. Các doanh nghiệp hoạt động trong các lĩnh vực sáng tạo như điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, quảng cáo, thiết kế, thời trang, xuất bản, du lịch văn hóa… đang tạo nên một mạng lưới sản xuất - phân phối - tiêu dùng sản phẩm sáng tạo tương đối hoàn chỉnh. Lực lượng lao động trong các ngành này không chỉ đông đảo mà còn có khả năng thích ứng nhanh với xu hướng công nghệ và thị trường.

Không gian sáng tạo của Thành phố Hồ Chí Minh cũng mang những đặc trưng riêng có. Là đô thị hình thành và phát triển qua nhiều giai đoạn lịch sử, Thành phố có hệ thống di sản vật thể và phi vật thể phong phú, từ kiến trúc, ẩm thực đến lối sống đô thị. Thành phố hiện đang sở hữu 314 di tích lịch sử - văn hóa được xếp hạng, trong đó có 4 di tích quốc gia đặc biệt; có 3 di sản văn hóa phi vật thể được UNESCO công nhận là Di sản văn hóa phi vật thể đại diện của nhân loại. Những "lớp trầm tích văn hóa" này chính là nguồn nguyên liệu dồi dào cho các sản phẩm sáng tạo có giá trị gia tăng cao, từ điện ảnh, thiết kế đến du lịch trải nghiệm.

Bên cạnh đó, với vai trò là trung tâm kinh tế lớn nhất cả nước, Thành phố Hồ Chí Minh có lợi thế rõ rệt trong việc tiếp cận và ứng dụng công nghệ mới. Sự phát triển mạnh mẽ của nền kinh tế số, đặc biệt trong các lĩnh vực nội dung số, truyền thông số, nền tảng trực tuyến, đang mở ra không gian phát triển rộng lớn cho công nghiệp văn hóa. Đây là yếu tố quan trọng giúp Thành phố có thể "đi tắt, đón đầu", rút ngắn khoảng cách với các đô thị sáng tạo trong khu vực.

Một dấu mốc đáng chú ý là ngày 31/10/2025, Thành phố Hồ Chí Minh được UNESCO ghi danh là "Thành phố sáng tạo trong lĩnh vực điện ảnh" - thành phố điện ảnh đầu tiên của Đông Nam Á. Điều này không chỉ nâng cao vị thế quốc tế của Thành phố, mà còn mở ra cơ hội hợp tác, trao đổi và tiếp cận thị trường toàn cầu cho các ngành công nghiệp sáng tạo.

Nhìn tổng thể, công nghiệp văn hóa tại Thành phố Hồ Chí Minh đã có những bước phát triển với nền tảng về thị trường, doanh nghiệp, nhân lực và tài nguyên văn hóa tương đối rõ nét. Với nền tảng và tiềm năng lớn, Thành phố đặt mục tiêu xây dựng công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế mũi nhọn.

Đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp 7,2% GRDP

Thành phố Hồ Chí Minh đã cụ thể hóa định hướng xây dựng công nghiệp văn hóa thành ngành kinh tế mũi nhọn thông qua Đề án phát triển ngành công nghiệp văn hóa Thành phố Hồ Chí Minh đến năm 2030 và các kế hoạch triển khai hằng năm. Đây là cơ sở quan trọng nhằm chuyển các mục tiêu chiến lược thành chương trình hành động cụ thể, có lộ trình và phân công rõ ràng.

Theo đó, Thành phố đặt mục tiêu đến năm 2030, các ngành công nghiệp văn hóa đóng góp trên 7,2% GRDP, đồng thời hình thành ít nhất 5 thương hiệu quốc gia trong lĩnh vực này. Đến năm 2045, công nghiệp văn hóa, kinh tế sáng tạo trở thành trụ cột của phát triển bền vững, đóng góp ít nhất 10% GRDP. Tỷ trọng xuất khẩu sản phẩm văn hóa chiếm ít nhất 15% giá trị xuất khẩu văn hóa phẩm của cả nước.

Đáng chú ý, quan điểm phát triển được xác lập theo hướng tích hợp, gắn kết chặt chẽ giữa văn hóa, truyền thông, thể thao và du lịch (Văn hóa thấm sâu - Truyền thông lan tỏa - Thể thao vươn tầm - Du lịch đột phá), qua đó tạo hệ sinh thái đồng bộ cho các ngành công nghiệp sáng tạo. Đây cũng là cách tiếp cận phù hợp với xu thế quốc tế, khi các sản phẩm văn hóa ngày càng mang tính liên ngành và phụ thuộc mạnh vào công nghệ.

Trong lộ trình triển khai thực hiện đề án, giai đoạn 2026-2028, Thành phố tập trung vào kiến tạo hệ sinh thái sáng tạo đồng bộ, phát triển 8 ngành công nghiệp văn hóa, gồm: điện ảnh, nghệ thuật biểu diễn, mỹ thuật, thời trang, nhiếp ảnh, triển lãm, quảng cáo và du lịch văn hóa. Việc lựa chọn các lĩnh vực này cho thấy định hướng phát triển có trọng tâm, tập trung vào những ngành có lợi thế, khả năng thương mại hóa cao và phù hợp với xu thế hội nhập.

Để thực hiện các mục tiêu trên, Thành phố triển khai đồng bộ nhiều giải pháp. Trước hết là hoàn thiện thể chế, trong đó tập trung rà soát, đề xuất cơ chế đặc thù về thuế, tín dụng, đất đai; đồng thời đề xuất Trung ương sớm hoàn thiện khung pháp lý cho công nghiệp văn hóa. Đây được xem là điều kiện tiên quyết để tạo môi trường thuận lợi cho doanh nghiệp sáng tạo phát triển.

Cùng với đó là phát triển hạ tầng và không gian sáng tạo, bao gồm đầu tư các thiết chế văn hóa hiện đại như trung tâm biểu diễn nghệ thuật, phim trường, bảo tàng, cũng như các không gian sáng tạo mở phục vụ cộng đồng. Đây là nền tảng vật chất quan trọng để thúc đẩy hoạt động sáng tạo và sản xuất sản phẩm văn hóa.

Về nguồn nhân lực, Thành phố chú trọng thúc đẩy liên kết giữa Nhà nước - cơ sở đào tạo - doanh nghiệp nhằm hình thành đội ngũ nhân lực có khả năng kết hợp giữa nghệ thuật, công nghệ và kinh doanh.

Bên cạnh đó, đẩy mạnh mở rộng thị trường và tăng cường hội nhập quốc tế được triển khai thông qua tổ chức các sự kiện văn hóa, phát triển du lịch văn hóa, cũng như thúc đẩy quảng bá sản phẩm ra thị trường toàn cầu.

Khẳng định quyết tâm chính trị trong lĩnh vực này, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Thành ủy Trần Lưu Quang nhấn mạnh: Thành phố Hồ Chí Minh hướng tới trở thành địa phương đi đầu trong phát triển công nghiệp văn hóa. Thành phố sẵn sàng đón đầu các cơ chế mới; đồng thời sẽ hỗ trợ cao nhất cho doanh nghiệp và người làm văn hóa chỉ cần doanh nghiệp, người làm văn hóa chứng minh được tính khả thi của dự án.

Có thể thấy, từ nền tảng đã có đến các định hướng, giải pháp cụ thể, Thành phố Hồ Chí Minh đang từng bước xây dựng công nghiệp văn hóa theo hướng bài bản và chiến lược hơn. Khi các giải pháp được triển khai hiệu quả, đặc biệt là về thể chế và nguồn lực, lĩnh vực này hoàn toàn có khả năng trở thành một trong những trụ cột tăng trưởng mới, đóng góp không chỉ về kinh tế mà còn về bản sắc và vị thế của Thành phố trong tiến trình hội nhập.