Họa sĩ Nguyễn Đại Giang: Đối thoại giữa ký ức và kỷ nguyên AI bằng "Nghệ thuật Đảo ngược"

Tại Khoái Gallery (Hà Nội), triển lãm "Nghệ thuật Đảo ngược 2026" của họa sĩ lão thành Nguyễn Đại Giang vừa chính thức ra mắt công chúng. 

Sự kiện đóng vai trò như một trạm dừng chân mang tính chiêm nghiệm trong sự nghiệp sáng tạo kéo dài nhiều thập kỷ của người sáng lập trường phái Upsidedownism, thiết lập một không gian nghệ thuật giao thoa giữa tư duy đương đại, di sản truyền thống và bối cảnh công nghệ.

Hành trình "lật ngược" để thấu hiểu thế giới

Khởi nguồn từ nền tảng hội họa hiện thực truyền thống với những quy chuẩn khắt khe về giải phẫu và viễn cận, họa sĩ Nguyễn Đại Giang đã tạo ra một bước ngoặt đáng nhớ cho sự nghiệp của mình vào năm 1995. 

Quá trình chuyển sang sinh sống tại Mỹ thôi thúc ông tìm kiếm một ngôn ngữ nghệ thuật độc bản để chống lại sự lãng quên, từ đó khai sinh ra trường phái "Upsidedownism" (Nghệ thuật đảo ngược).

Theo thời gian, triết lý đằng sau những bức tranh lật ngược của ông đã có sự chuyển biến sâu sắc. Tại triển lãm lần này, họa sĩ bộc bạch: "Khi còn trẻ, tôi đảo ngược để phản kháng. Còn bây giờ, tôi đảo ngược để hiểu, hiểu rằng mọi thứ đều có hai mặt, rằng thế giới luôn vận động và con người cũng không ngừng thay đổi".

Triển lãm "Nghệ thuật Đảo ngược 2026" vì thế mang dáng dấp của một "đoạn dừng" - nơi tác giả nhìn lại toàn bộ hành trình đã qua và khẳng định một chân lý nghệ thuật: thế giới vốn dĩ không tồn tại theo một chiều kích đúng đắn duy nhất. "Tôi đã vẽ gần như cả cuộc đời mình, và nếu nhìn lại, có lẽ điều duy nhất tôi không thay đổi là nhu cầu phải tiếp tục đi, đi tiếp, dù bằng cách lật ngược chính những gì mình đã biết", ông chia sẻ.

Ký ức bản địa và lăng kính trước trí tuệ nhân tạo

Ở giai đoạn sáng tác hiện tại, ngòi bút của Nguyễn Đại Giang mang đậm tính tự sự khi ông quay trở lại với những chất liệu cốt lõi của văn hóa Việt Nam: ký ức, con người và hình ảnh quê hương. Dù khai thác những chủ đề thân thuộc, ông kiên quyết khước từ lối tái hiện lối mòn. Dưới góc nhìn Upsidedownism, tác giả kiến tạo một không gian đa chiều: "Tôi muốn nhìn lại những điều cũ trong một trạng thái khác, nơi ký ức và hiện tại chồng lên nhau, nơi cái cũ và cái mới cùng tồn tại".

Đáng chú ý, triển lãm phản chiếu nhãn quan sắc sảo của người nghệ sĩ trước những biến thiên mang tính thời đại, tiêu biểu là sự trỗi dậy của Trí tuệ nhân tạo (AI). Họa sĩ đưa ra một tuyên ngôn vững chắc về vị thế của con người: dù công nghệ sở hữu khả năng "nhìn" và "tái tạo" thế giới với tốc độ phi thường, giá trị cốt lõi của nghệ thuật vẫn nằm ở cảm nhận và trải nghiệm sống thực tế – những vùng đất AI không thể xâm lấn hay thay thế.

Đưa góc nhìn này vào tác phẩm, ông cho biết: "Những bức tranh trong triển lãm này không nhằm đưa ra câu trả lời. Chúng chỉ là những cách nhìn, có thể nghiêm túc, có thể nhẹ nhàng, đôi khi mang chút hài hước, nhưng đều xuất phát từ mong muốn tìm hiểu thế giới và chính bản thân mình. Trí tuệ nhân tạo đang phát triển mạnh mẽ và được ứng dụng vào mọi lĩnh vực trong đời sống. Tôi có cái nhìn riêng về AI và từ đó đưa vào những tác phẩm của mình".

Dấu ấn quốc tế của một "chữ ký" độc bản

Hoạ sĩ Nguyễn Đại Giang (sinh năm 1944 tại Hà Nội) sở hữu một bề dày học thuật và cọ xát quốc tế đáng nể. Sau khi tốt nghiệp Đại học Mỹ thuật Công nghiệp khóa 1, ông tiếp tục tu nghiệp chuyên ngành đồ họa tại Moscow, Nga (1969–1974) và nghiên cứu chuyên sâu tại Seattle, Mỹ (1996–1997). Ông là một trong số ít các họa sĩ Việt Nam được sinh sống và làm việc tại Art Space – không gian nghệ thuật chuyên biệt do Chính phủ Mỹ cấp phép.

Sức sáng tạo bền bỉ của ông đã được ghi nhận qua hàng loạt giải thưởng quốc tế và các triển lãm cá nhân trải dài từ Việt Nam (Hà Nội, TP.HCM, Huế, Đà Nẵng) đến Mỹ, Nhật Bản, Canada, Bỉ, Pháp, Tây Ban Nha. 

Đặc biệt, phong cách Upsidedownism mang thương hiệu Nguyễn Đại Giang đã vươn lên trở thành một di sản cá nhân được Hội đồng bảo vệ tác quyền tại New York (Mỹ) chính thức công nhận và cấp chứng nhận quyền tác giả. 

Triển lãm lần này tại Hà Nội tiếp tục là một minh chứng sống động cho sức sống của một tư duy nghệ thuật vượt thời gian.