Nghị quyết 72-NQ/TW: Chiến lược lâu dài vì một Việt Nam khỏe mạnh

Một trong những yêu cầu quan trọng của Nghị quyết 72-NQ/TW về chăm sóc, bảo vệ sức khỏe nhân dân là phải chuyển trọng tâm từ khám, chữa bệnh thụ động sang chủ động phòng bệnh; chuyển từ việc can thiệp y tế ở giai đoạn muộn sang việc tầm soát, quản lý, bảo vệ sức khỏe người dân từ sớm, từ xa, ngay tại tuyến cơ sở. 

Việc chuyển trọng tâm này hướng đến mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam khỏe mạnh, mọi người dân đều được chăm sóc sức khỏe, sống lâu, sống lành mạnh... Đây là sự thay đổi lớn về phương pháp tiếp cận chuyên môn y tế, vừa là cuộc cải cách sâu rộng, đặt người dân vào vị trí trung tâm, lấy việc bảo vệ sức khỏe từ khi chưa mắc bệnh làm mục tiêu cao nhất.

Đặt sức khỏe nhân dân ở vị trí trung tâm

Sức khỏe là vốn quý nhất của mỗi con người và của toàn xã hội; đầu tư cho bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe nhân dân chính là đầu tư cho sự phát triển của đất nước. Trong suốt nhiều năm qua, Đảng và Nhà nước ta luôn đặt sức khỏe nhân dân là ưu tiên hàng đầu trong các chính sách phát triển. Đầu tư cho sức khỏe chính là đầu tư cho sự phát triển bền vững của nòi giống, là động lực thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, duy trì an sinh xã hội và bảo vệ vững chắc Tổ quốc. Nhờ đó, Việt Nam đã đạt được nhiều thành tựu quan trọng trong công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân.

Tuy nhiên, công tác này đang đối mặt với áp lực và thách thức chưa từng có. Đó là sự thay đổi nhanh chóng và phức tạp của mô hình bệnh tật. Tỷ lệ mắc và tử vong do các bệnh không lây nhiễm (ung thư, tim mạch, huyết áp, đái tháo đường, bệnh phổi tắc nghẽn mạn tính) đang tăng nhanh và có xu hướng ngày càng trẻ hóa; quá trình già hóa dân số với tốc độ thuộc nhóm nhanh nhất thế giới; nguy cơ dịch bệnh mới nổi vẫn luôn thường trực...

Vấn đề ô nhiễm, mất an toàn vệ sinh thực phẩm và những thói quen sinh hoạt thiếu khoa học, lười vận động, lạm dụng rượu bia, thuốc lá... cũng đang hàng ngày trực tiếp đe dọa sức khỏe cộng đồng. Thực trạng nêu trên dẫn đến hệ quả tất yếu là hệ thống các cơ sở khám, chữa bệnh chịu sức ép lớn; chi phí điều trị bệnh tật tăng cao tạo gánh nặng tài chính cho nhiều hộ gia đình. Nếu tiếp tục duy trì tư duy quản lý y tế theo phương thức thụ động, tức là có bệnh rồi mới đưa vào bệnh viện điều trị, thì mọi nguồn lực tăng trưởng kinh tế sẽ bị bào mòn chỉ để khắc phục hậu quả, rất khó để phát triển bền vững. Trong khi đó, nếu được phát hiện sớm thông qua khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc, nhiều bệnh hoàn toàn có thể kiểm soát hiệu quả.

Chính vì vậy, Nghị quyết số 72-NQ/TW của Bộ Chính trị ban hành ngày 9/9/2025 “Về một số giải pháp đột phá, tăng cường bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân” đã đặt ra yêu cầu đột phá về tầm nhìn chính sách. Theo đó sẽ dịch chuyển tư duy từ chữa bệnh tập trung sang phòng bệnh chủ động, chăm sóc sức khỏe toàn diện, từ sớm, từ xa. Đây vừa là một sự thay đổi lớn về phương pháp tiếp cận chuyên môn y tế, vừa là một cuộc cải cách sâu rộng, đặt người dân vào vị trí trung tâm, lấy việc bảo vệ sức khỏe từ khi chưa mắc bệnh làm mục tiêu cao nhất.

Nghị quyết xác định các mục tiêu theo từng giai đoạn: Đến năm 2026: Người dân được khám sức khỏe định kỳ hoặc khám sàng lọc miễn phí ít nhất 1 lần/năm, lập sổ sức khỏe điện tử để quản lý theo vòng đời. Đến năm 2030: Tuổi thọ trung bình đạt 75,5 tuổi, số năm sống khỏe mạnh đạt tối thiểu 68 năm; bao phủ bảo hiểm y tế toàn dân; người dân được miễn viện phí ở mức cơ bản trong phạm vi bảo hiểm y tế. Tầm nhìn đến năm 2045: Việt Nam hướng tới môi trường sống chất lượng, hệ thống y tế hiện đại, công bằng, hiệu quả, tuổi thọ trung bình trên 80 tuổi, số năm sống khỏe mạnh trên 71 năm, tầm vóc, thể lực ngang bằng các nước phát triển.

Đặc biệt, Nghị quyết lựa chọn ngày 7/4 - Ngày Sức khỏe thế giới - là “Ngày Sức khỏe toàn dân”, qua đó khẳng định sức khỏe là tài sản vô giá, là quyền cơ bản của con người, đồng thời kêu gọi toàn xã hội chung tay xây dựng lối sống lành mạnh.

Để thực hiện các mục tiêu trên, các giải pháp trọng tâm gồm: đổi mới tư duy trong lãnh đạo, tổ chức công tác y tế; hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực hệ thống y tế, nhất là y tế dự phòng và cơ sở; nâng cao y đức, phát triển nhân lực y tế đồng bộ; cải cách tài chính y tế và phát triển chính sách bảo hiểm bền vững; đẩy mạnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong chăm sóc sức khỏe; phát triển y tế tư nhân, huy động và sử dụng hiệu quả các nguồn lực xã hội cho lĩnh vực y tế.

Chuyển mạnh tư duy từ “chữa bệnh” sang “phòng bệnh”

Nghị quyết số 72-NQ/TW ra đời làm thay đổi mạnh mẽ nhận thức và hành động về công tác bảo vệ, chăm sóc và nâng cao sức khỏe nhân dân; đồng thời, đổi mới toàn diện với các giải pháp đột phá để hướng đến mục tiêu xây dựng một nước Việt Nam khỏe mạnh, mọi người dân đều được chăm sóc sức khỏe, sống lâu, sống khỏe, sống lành mạnh, nâng cao thể chất, ý thức bảo vệ sức khỏe và chủ động phòng ngừa bệnh tật trong toàn xã hội, góp phần quan trọng thúc đẩy phát triển đất nước giàu mạnh, văn minh, thịnh vượng trong kỷ nguyên mới.

Thực hiện Nghị quyết số 72-NQ/TW, thời gian qua, ngành y tế đã và đang vào cuộc với tinh thần khẩn trương, quyết liệt và đồng bộ, từng bước thiết lập những nền tảng vững chắc để chăm lo cho sức khỏe nhân dân. Những chính sách mang tính bước ngoặt đã bắt đầu đi vào đời sống. Đó là việc lập hồ sơ sức khỏe điện tử trọn đời cho mỗi người dân đang được triển khai mạnh mẽ; mạng lưới y tế cơ sở được củng cố toàn diện để thật sự trở thành “người gác cổng” tin cậy; lộ trình khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc miễn phí đã được khởi động, mở ra cơ hội phát hiện bệnh sớm, giảm gánh nặng bệnh tật cho người dân.

Năm 2026 đánh dấu là năm đầu tiên Việt Nam tổ chức các hoạt động hưởng ứng Ngày Sức khỏe toàn dân trên phạm vi cả nước. Với chủ đề “Chủ động phòng bệnh - Vì một Việt Nam khỏe mạnh”, Ngày Sức khỏe toàn dân năm 2026 đã thể hiện rõ việc chuyển trọng tâm từ tập trung khám bệnh, chữa bệnh sang chủ động phòng bệnh. Đây không chỉ là một hoạt động mang tính phong trào, mà còn là sự khẳng định tầm nhìn chiến lược của Đảng và Nhà nước ta: Đặt con người vào vị trí trung tâm, sức khỏe là nền tảng, là mục tiêu và là động lực của phát triển nhanh bền vững trong giai đoạn 2026-2031 và những năm tiếp theo.

Tại Lễ mít tinh phát động Ngày Sức khỏe toàn dân 7/4 do Ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương phối hợp Bộ Y tế tổ chức ngày 5/4/2026 tại Hà Nội, đồng chí Trịnh Văn Quyết, Ủy viên Bộ Chính trị, Bí thư Trung ương Đảng, Trưởng ban Tuyên giáo và Dân vận Trung ương đã đề nghị các cấp, các ngành và toàn thể nhân dân cần đưa việc chủ động phòng bệnh trở thành chiến lược lâu dài; cần xây dựng và thực hành “văn hóa sức khỏe” khi chủ động rèn luyện thể lực, dinh dưỡng hợp lý, duy trì lối sống khoa học, kiểm soát các yếu tố nguy cơ, chủ động khám sức khỏe định kỳ.

Trong khi đó, theo Bộ trưởng Y tế Đào Hồng Lan, để hiện thực hóa nghị quyết của Đảng, các cấp ủy đảng, chính quyền, Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể cần tiếp tục nâng cao nhận thức, hành động và coi công tác bảo vệ, chăm sóc sức khỏe nhân dân là nhiệm vụ chính trị quan trọng, thường xuyên. Ngành y tế và các địa phương tập trung nâng cao năng lực y tế dự phòng, y tế cơ sở; thực hiện phòng bệnh từ sớm, từ xa, từ cơ sở; chú trọng bảo vệ, chăm sóc, nâng cao sức khỏe cho người dân toàn diện, liên tục theo vòng đời.

Việt Nam hiện đang đẩy mạnh phát triển các tổ hợp công nghiệp dược phẩm và trung tâm vaccine quốc gia, hướng tới làm chủ công nghệ sản xuất vaccine thế hệ mới. Đây không chỉ là bước tiến về mặt kỹ thuật, mà còn có ý nghĩa chiến lược trong việc nâng cao năng lực tự chủ y tế, giảm phụ thuộc vào nguồn cung bên ngoài và tăng khả năng ứng phó với các dịch bệnh trong tương lai.

Bên cạnh nỗ lực của Nhà nước và các cơ quan chuyên môn thì vai trò của mỗi người dân cũng đóng vai trò quyết định. Mỗi người dân Việt Nam cần coi việc rèn luyện thân thể, thể dục thể thao thường xuyên là một nhu cầu tự thân, một thói quen hằng ngày. Đồng thời, một yêu cầu mới được nhấn mạnh, đó là xây dựng và thực hành văn hóa sức khỏe. Văn hóa sức khỏe được thể hiện ở việc thực hiện với lối sống khoa học, văn minh, dinh dưỡng hợp lý, bảo đảm an toàn thực phẩm, ăn sạch, uống sạch, ở sạch; hạn chế hút thuốc lá, rượu bia và các chất gây hại cho sức khỏe; bảo vệ môi trường sống chung quanh để tạo ra không gian sống xanh-sạch-khỏe. Mỗi người dân cần thay đổi thói quen chăm sóc sức khỏe, đừng đợi đến khi có bệnh mới đi tìm bác sĩ mà hãy chủ động khám sức khỏe định kỳ, khám sàng lọc bệnh tật. Một chế độ dinh dưỡng hợp lý, lành mạnh sẽ góp phần phòng chống bệnh tật và nâng cao chất lượng cuộc sống.

Bắt đầu thay đổi, xây dựng và thực hành văn hóa sức khỏe để có lối sống lành mạnh, khoa học không chỉ tốt cho mỗi người mà còn giảm bớt gánh nặng cho gia đình, xã hội. Vì vậy, phòng bệnh không chỉ là nhiệm vụ của ngành y tế, mà là trách nhiệm của cả hệ thống chính trị, toàn xã hội, trong đó người dân là chủ thể...