Hà Nội thúc đẩy phát triển văn hóa đọc gắn với công nghiệp văn hóa

Hưởng ứng Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam lần thứ 5 năm 2026, ngày 21/4, tại Phố Sách Hà Nội, UBND phường Cửa Nam phối hợp với 14 đơn vị xuất bản, phát hành, các chuyên gia, nhà nghiên cứu tổ chức tọa đàm "Sách và công nghiệp văn hóa", trong khuôn khổ Hội sách và Văn hóa đọc thành phố Hà Nội năm 2026.

Những năm gần đây, phương thức tạo lập, lưu giữ và lan tỏa tri thức đang có sự chuyển dịch rõ rệt. Sách không còn giữ vai trò trung tâm duy nhất mà trở thành một phần của hệ sinh thái rộng lớn, kết nối với công nghệ, truyền thông và các ngành công nghiệp sáng tạo trong quá trình sản xuất, phân phối nội dung.

Trong bối cảnh đó, "công nghiệp văn hóa" được nhấn mạnh như một hướng tiếp cận quan trọng, đặt văn hóa trong mối quan hệ chặt chẽ với phát triển kinh tế - xã hội. Tuy nhiên, ngành xuất bản và văn hóa đọc đang đối mặt với nhiều thách thức như sự cạnh tranh của các nền tảng nội dung số, thay đổi thói quen tiếp cận thông tin của người dân, cũng như hạn chế trong kết nối giữa xuất bản với điện ảnh, truyền thông, du lịch… đòi hỏi phải có những đổi mới mạnh mẽ hơn.

Từ thực tiễn này, các ý kiến tại tòa đàm cho rằng cần phát huy vai trò của sách như điểm khởi đầu của chuỗi giá trị văn hóa, đồng thời mở rộng khả năng lan tỏa tri thức thông qua các hình thức sáng tạo, thu hút sự tham gia của cộng đồng.

Đề cập đến khó khăn của thị trường sách khi tham gia công nghiệp văn hóa, Giám đốc – Tổng Biên tập Nhà xuất bản Phụ nữ Việt Nam Khúc Thị Hoa Phượng cho rằng cần đẩy mạnh truyền thông để thay đổi định kiến của công chúng trẻ đối với các thể loại sách. Dù nền tảng văn hóa phong phú, việc lưu trữ và phân loại vẫn thiếu tính hệ thống; nhiều giá trị trong văn học cổ như Truyện Kiều chưa được kết nối hiệu quả với đời sống hiện đại và giới trẻ. "Cần xây dựng một hệ thống dữ liệu, có thể hiểu như 'big data' văn hóa, sau đó phân loại, hướng dẫn sử dụng để phục vụ sáng tạo", bà Phượng đề xuất.

Theo bà Phượng, khó khăn lớn khác là đầu ra của sản phẩm do hạn chế về kinh phí và thị trường. Nhiều cuốn sách tâm huyết không bán được, trong khi thói quen tiêu dùng văn hóa của người dân còn hạn chế. Để khắc phục, cần xây dựng hệ sinh thái văn hóa, thay đổi định kiến, đẩy mạnh truyền thông, kết nối nhà đầu tư và "giáo dục thị trường", đồng thời tăng cường xúc tiến đầu tư thương mại cho ngành sách.

Nhà sản xuất phim Cao Phượng Diễm đề xuất phát động các chiến dịch như "Người Việt đọc sách Việt", "Người Việt tiêu thụ văn hóa Việt" với sự tham gia rộng rãi của công chúng và các cơ quan, đơn vị, nhân dịp Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam.

Tiến sĩ Nguyễn Mạnh Hùng, Chủ tịch Hội đồng quản trị ThaiHaBooks, cho biết nhiều đơn vị làm sách gặp khó khăn do sức mua thấp. "Chúng tôi mong muốn mỗi gia đình có một tủ sách, mỗi phường, xã, cơ quan, doanh nghiệp đều có tủ sách". Tuy nhiên, chiến dịch 'tủ sách khuyến đọc' với chi phí 3 triệu đồng/100 cuốn sách sau 20 ngày do đơn vị thực hiện vẫn chưa đạt mục tiêu đề ra, ông Hùng chia sẻ.

Phó Giáo sư, Tiến sĩ Nguyễn Toàn Thắng, nguyên Viện trưởng Viện Văn hóa và Phát triển, Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh cho rằng, công nghiệp văn hóa gắn chặt với yếu tố thị trường và bản quyền. Để phát triển hiệu quả, cần nghiên cứu kỹ nhu cầu của từng nhóm đối tượng, trong đó các nhà xuất bản giữ vai trò then chốt.

Các tham luận tại tọa đàm cũng nhấn mạnh, phát triển công nghiệp văn hóa cần được nhìn nhận như một quá trình liên ngành, trong đó chính quyền cơ sở có vai trò tạo lập môi trường thuận lợi, hỗ trợ hoạt động văn hóa và khuyến khích sáng tạo.

Lâu nay, trên địa bàn Thủ đô, Phố Sách Hà Nội không chỉ là không gian kinh doanh mà còn là không gian văn hóa mở, góp phần hình thành thói quen đọc sách trong cộng đồng, đặc biệt là giới trẻ.