'Cơn sốt' VĐV ngoại của Thể thao Việt Nam: Nhiên liệu cao cấp và bài toán phát triển bền vững

Những ngày qua, làng thể thao Việt Nam đang chứng kiến một "cơn sốt" ngoại binh chưa từng có. Không chỉ riêng bóng đá, mà ngay tại giải xe đạp Cúp Truyền hình TP.HCM 2026 và vòng 1 giải vô địch bóng chuyền quốc gia, sự hiện diện của các vận động viên (VĐV) nước ngoài đã tạo ra những luồng sinh khí mới, nhưng đồng thời cũng đặt ra nhiều câu hỏi về sự phát triển lâu dài của thể thao nước nhà.

Vòng 1 giải bóng chuyền quốc gia 2026 đã ghi nhận khoảng 20 ngoại binh từ nhiều quốc gia như Thái Lan, Iran, Cuba, Đức... Sự đa dạng về phong cách thi đấu từ các VĐV như Ali Haghparast (Iran) hay Ivana Vanjak (Đức) đã tạo ra một "chuẩn mực" mới về chuyên môn, buộc các VĐV trong nước phải thay đổi tư duy và cường độ tập luyện.

Trong khi đó, tại Cúp xe đạp Truyền hình TP.HCM, làn sóng ngoại binh còn mạnh mẽ hơn với 13 tay đua đến từ các nền thể thao hàng đầu thế giới như Nga, Italy, Colombia. Những cái tên như Marchuk Dzianis (Kenda Đồng Nai) với 4 lần thắng chặng, hay Anton Popov (Thanh Hóa), người giúp đội nhà có chiến thắng lịch sử đầu tiên, đã cho thấy đẳng cấp vượt trội. Các giải thưởng chung cuộc quan trọng như Áo xanh, Áo đỏ hay Áo vàng khó lọt khỏi tay những tay đua chất lượng này.

Có thể thấy, tác động của ngoại binh là rất đáng kể, tương tự như những gì đã và đang diễn ra ở bóng đá. Họ không chỉ nâng tầm chất lượng giải đấu, tạo ra những màn cạnh tranh hấp dẫn, mà còn giúp các CLB có ngay những "lá bài chiến thuật" để thay đổi cục diện. Tuy nhiên, chính sự vượt trội ấy cũng đã phơi bày một thực tế không mấy vui vẻ: khoảng cách trình độ giữa VĐV Việt Nam và thế giới là đáng kể.

Sự áp đảo của ngoại binh tại các giải đấu gần đây cho thấy một thực trạng: phần lớn các đội bóng, đội đua đều đặt niềm tin tuyệt đối vào các VĐV nước ngoài ở những vị trí then chốt. Trong bóng chuyền, họ là tay ghi điểm chủ lực; trong xe đạp, họ là những người thống trị các chặng đua quan trọng và các danh hiệu cá nhân. Câu hỏi đặt ra là liệu điều này đang thúc đẩy hay vô tình khiến thể thao Việt Nam rơi vào thế "lệ thuộc"?

Nhìn vào bài học từ bóng đá, sau nhiều năm chứng kiến các chân sút ngoại thống trị ở vị trí tiền đạo, bóng đá nội vẫn loay hoay tìm kiếm những "số 9" thực thụ. Sự phụ thuộc vào ngoại binh ở các vị trí then chốt có thể giúp đội bóng thắng ngay lập tức, nhưng lại vô tình thu hẹp cơ hội ra sân và tôi luyện của các tài năng trẻ Việt Nam.

Liệu các môn thể thao khác có thể thích ứng nhanh hơn để tránh vết xe đổ này? Câu trả lời có lẽ là có, nhưng cần một chiến lược bài bản. Điểm khác biệt lớn nhất giữa bóng đá với các môn như xe đạp hay bóng chuyền là tính hệ thống và nền tảng đào tạo trẻ. Bóng đá Việt Nam đã có một nền móng nhất định với các giải trẻ và học viện. Trong khi đó, bóng chuyền và xe đạp vẫn đang trong giai đoạn xây dựng lực lượng kế cận một cách bài bản.

Xu hướng các VĐV nước ngoài sang Việt Nam thi đấu sẽ ngày càng gia tăng. Đó là tín hiệu tích cực của một nền thể thao chuyên nghiệp chủ động hội nhập với thế giới, đồng thời cũng phản ảnh được giá trị của hệ thống giải đấu tại Việt Nam có chất lượng chuyên môn cao trong khâu tổ chức, hoặc tiền thưởng.

Để biến điều này thành sức mạnh nội sinh thay vì sự lệ thuộc, thể thao Việt Nam cần một chiến lược "kép": Lấy ngoại binh làm thước đo để đầu tư mạnh cho đào tạo trẻ. Thay vì chỉ trông chờ vào việc mua sắm, các đội bóng, đội đua cần song song xây dựng lò đào tạo với giáo trình hiện đại, lấy các ngoại binh xuất sắc làm hình mẫu để phấn đấu.

Sự vươn lên ngoạn mục của Phạm Lê Xuân Lộc, người cạnh tranh quyết liệt chiếc Áo đỏ "Vua leo núi" trước sự ganh đua của các ngoại binh, là một minh chứng. Với các Liên đoàn thể thao, nơi phê duyệt cơ số ngoại binh và thiết kế rào cản kỹ thuật, thì các chọn lựa của họ trong từng thời điểm cũng cần dựa trên thực trạng của môn thể thao mà mình quản lý, tránh tình trạng ngoại binh "đi" thì chất lượng giải cũng "lên đường".