Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam 2026: Dòng chảy tri thức từ sách truyền thống đến không gian số

Là hoạt động tạo dấu ấn thường niên tại Thư viện Quốc gia Việt Nam, Ngày Sách và Văn hóa đọc Việt Nam 2026 với chủ đề "Mạch tri thức - Từ trang sách đến không gian số" gồm chuỗi phong phú các hoạt động trải nghiệm và sáng tạo, nơi cộng đồng có cơ hội tiếp cận tri thức theo nhiều hình thức đa dạng từ nay đến hết 5/5.

Sự kiện do Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch chỉ đạo, Thư viện Quốc gia Việt Nam phối hợp cùng Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện tổ chức.

Khuôn viên thư viện được bố trí nhiều không gian trải nghiệm giàu tính tương tác, thể hiện "dòng chảy không ngừng" của tri thức, kết nối giữa quá khứ - hiện tại và tương lai; giữa tri thức cá nhân và tri thức cộng đồng, từ những trang sách truyền thống lan tỏa trong không gian số.

Nâng niu những trang sách truyền thống

"Mạch chỉ nhỏ kết nối" là không gian thu hút nhiều em học sinh tiểu học, độc giả ở lứa tuổi đầu đời được trực tiếp tham gia vào quá trình tạo nên một cuốn sách theo cách truyền thống. Em Phạm Phương Nhung, Lớp 4A5, Trường Tiểu học Tây Sơn hào hứng: "Con tự tay khâu một cuốn sách mini, sau đó dùng hồ phết lên để dán bìa, con rất vui khi được tham gia hoạt động này".

Theo BTC, "Mạch chỉ nhỏ kết nối" không chỉ là sợi chỉ khâu vào những trang giấy, mà còn là sợi dây gắn kết với tri thức và sự sáng tạo. Bà Phạm Thị Kiều Giang, Trưởng phòng bảo quản tài liệu, Thư viện Quốc gia Việt Nam chia sẻ, đối với hoạt động này, thư viện muốn giới thiệu đến các em một số hoạt động cơ bản trong việc giữ gìn bảo quản sách.

"Từ đó, các em có thể nâng niu cuốn sách của mình đang cầm, để các em yêu thích, trân trọng cuốn sách của mình. Với ý nghĩa như vậy, nó là "mạch chỉ nhỏ kết nối" giữa sách truyền thống, hướng tới sách hiện đại, như sách điện tử hoặc môi trường sách khoa học hiện đại tương lai. Chúng tôi muốn hướng tới các em hoạt động này để các em có sự kết nối từ truyền thống đến hiện đại..." - bà Giang nói.

Đánh giá cao hoạt động này, bà Đoàn Quỳnh Dung, Phó Cục trưởng Cục Văn hóa cơ sở, Gia đình và Thư viện, Bộ VH,TT&DL cho rằng, đây như "mạch chỉ nhỏ" xuyên suốt, để lứa tuổi đầu đời nâng niu những cuốn sách truyền thống, "để các con hiểu rằng mỗi quyển sách được tạo ra sẽ có chất liệu như thế nào, được gìn giữ ra sao để sống cùng thời gian".

Cũng là những cuốn sách giấy truyền thống, nhưng tại "Trạm đổi sách - Mỗi cuốn sách một hành trình mới" đã mang tới tinh thần kết nối và lan tỏa. Nơi đây mở ra không gian để những cuốn sách tiếp tục hành trình của mình tới những người đọc mới, qua đó tôn vinh giá trị bền vững của tri thức và khơi dậy tình yêu đọc sách trong cộng đồng. Trạm đổi sách không chỉ đơn thuần là hoạt động trao đổi, đây còn là điểm gặp gỡ để những người yêu quý sách giao lưu, thực hành lối sống xanh và kéo dài vòng đời cho mỗi trang giấy. Tại đây, mỗi người tham gia đổi sách cũng sẽ nhận về một cuốn sách khác - một nguồn cảm hứng mới từ tủ sách chung của cộng đồng.

Đi cùng mẹ tới Trạm đổi sách, em Hà Tuấn Minh, 8 tuổi, phường Hà Đông, Hà Nội bày tỏ niềm vui: "Con mang tới những cuốn truyện mình đã đọc rồi, tới đây đổi được cuốn Dế Mèn phiên lưu ký và cuốn Harry Potter. Con rất thích, vì đọc sách giúp con giải tỏa những suy nghĩ căng thẳng, mở mang kiến thức". Cho biết em Minh thích đọc sách từ tuổi mầm non, phụ huynh của em - chị Vũ Thị Xuyến - nói đây là hoạt động rất ý nghĩa, giúp các con tiếp cận được thêm nhiều cuốn sách, nuôi dưỡng tình yêu của trẻ nhỏ với sách.

Cùng với đó, các hoạt động truyền thống như thi vẽ tranh theo sách, giao lưu giới thiệu sách, hoặc sân chơi thể hiện bản lĩnh của giới trẻ - kể chuyện theo sách bằng tiếng Anh… "là những trải nghiệm giản dị góp phần khơi dậy niềm yêu thích đọc sách và sự hứng thú khám phá tri thức, đồng thời giúp lứa tuổi nhỏ nhận ra rằng, việc tìm hiểu thế giới xung quanh có thể bắt đầu từ những điều rất nhỏ và tự tin trong việc thể hiện ý tưởng, ước mơ, mở ra nhiều cơ hội để các em tiếp tục khám phá những chân trời tri thức rộng lớn hơn" - theo bà Đoàn Quỳnh Dung.

Kết nối tri thức với công nghệ hiện đại

Văn hóa đọc tiếp tục được kết nối từ truyền thống đến hiện đại, từ quá khứ - hiện tại đến tương lai với cuộc thi "Cùng AI kể chuyện". Cuộc thi được tổ chức theo hình thức trực tuyến, lễ trao giải được tổ chức và phát trực tiếp (livestream) qua Fanpage của Thư viện Quốc gia Việt Nam vào lễ khai mạc Ngày Sách.

Đạt giải Khuyến khích tại cuộc thi, bạn Đỗ Thị Mai Chinh, sinh viên trường Đại học KHXH&NV, ĐH Quốc gia Hà Nội cho biết, tác phẩm dự thi của em là một video dùng AI kể lại nội dung của cuốn sách Không bao giờ thất bại, tất cả chỉ là thử thách - tự truyện của Chung Ju Yung, sáng lập tập đoàn Hyundai. Mai Chinh chia sẻ: "Nhóm bọn em gồm 3 người, sử dụng AI để tóm tắt, kể lại cuốn sách 300 trang trong 2 trang giấy. Từ đó bọn em tiếp tục dùng AI kể lại phần tóm tắt đó qua một video sinh động. Em mong muốn thông qua tác phẩm của bọn em, khán giả sẽ tìm đọc cuốn sách và hiểu được giá trị của cuốn sách mang lại".

Rõ ràng, cuộc thi "Cùng AI kể chuyện" khẳng định rằng công nghệ không thay thế việc đọc mà mở ra những cách mới để tiếp cận, cảm thụ và lan tỏa giá trị của sách, đồng thời truyền đi thông điệp: Mỗi cuốn sách có thể được kể lại sinh động hơn, sáng tạo hơn và gần gũi hơn với mọi lứa tuổi nhờ sự hỗ trợ của trí tuệ nhân tạo. Đồng thời tôn vinh sự kết nối giữa tri thức truyền thống và công nghệ hiện đại, giữa văn hóa đọc và năng lực số của công dân thời đại mới.

Một không gian khác là triển lãm Từ trang sách đến không gian số với 5 phần, gồm: Mạch nguồn, Mạch lan tỏa, Mạch sáng tạo, Mạch số, Mạch kết nối và trải nghiệm. Ông Nguyễn Xuân Dũng, Giám đốc Thư viện Quốc gia Việt Nam cho biết, triển lãm đưa ra các tài liệu số và công nghệ thực tế ảo để bạn đọc có thể tiếp cận không gian ảo từ hình dung trong cuốn sách. "Chẳng hạn như cuốn Khám phá đại dương, bạn đọc có thể "bơi" trong lòng đại dương để cảm nhận sâu sắc hơn về nội dung miêu tả trong cuốn sách". Ngoài ra, còn có trạm sách tự động và một số công nghệ thư viện sẽ ứng dụng để chia sẻ tài nguyên tri thức trong thời gian tới.

Thách thức với văn hóa đọc

Điểm mới và cũng là điểm nhấn của Ngày Sách và Văn hóa đọc năm nay là ứng dụng công nghệ thông tin, bà Đoàn Quỳnh Dung nói: "Đây là xu thế trong thời đại chuyển đổi số. Nó cũng đặt ra câu hỏi cho chúng ta rằng sách số hoặc các ứng dụng công nghệ AI sẽ tác động đến như thế nào đối với việc đọc? Thì các hoạt động như Cùng bạn đọc sách, Cùng AI kể chuyện... sẽ giúp cho độc giả trẻ không những chỉ đọc sách, trải nghiệm với sách, mà còn biết ứng dụng các công nghệ để cho các trang sách từ những trang sách tĩnh trở nên sống động và sinh động hơn mà sẽ không làm mất đi bản chất của vấn đề, để thế hệ trẻ thỏa trí tưởng tượng thông qua ứng dụng công nghệ".

Từ những trang sách truyền thống - nơi lưu giữ văn hóa, văn minh của nhân loại, tri thức tiếp tục được mở rộng, lan tỏa trong không gian số - nơi mọi giới hạn dần được thu hẹp và khả năng tiếp cận trở nên linh hoạt hơn. Trong sự giao thoa ấy, tri thức không ngừng được khám phá, trở nên gần gũi hơn, sống động hơn và sẵn sàng đồng hành cùng con người trong hành trình sáng tạo và phát triển.

Tuy nhiên, ông Nguyễn Xuân Dũng cho rằng, sự phát triển của công nghệ mang đến nhiều cơ hội, nhưng cũng đặt ra những thách thức đối với văn hóa đọc. Trong bối cảnh đó, việc duy trì thói quen đọc sách, lựa chọn nguồn tri thức chất lượng và phát huy vai trò của sách là một nhiệm vụ quan trọng đối với mỗi cá nhân và toàn xã hội. Giám đốc Thư viện Quốc gia Việt Nam cho biết, thư viện sẽ tiếp tục đổi mới, phát triển các mô hình hoạt động, ứng dụng công nghệ và mở rộng không gian tri thức nhằm phục vụ tốt hơn nhu cầu của bạn đọc, góp phần xây dựng một xã hội học tập và phát triển bền vững, từng bước hiện thực hóa các mục tiêu phát triển văn hóa trong kỷ nguyên số theo Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị.