"Những người ta gặp" còn mãi ký ức thân thương

Từ những bức ảnh đen trắng, người xem như bước vào hành trình ký ức kéo dài nhiều năm, nơi mỗi gương mặt là một câu chuyện, mỗi ánh nhìn là một lát cắt của đời sống, và mỗi khoảnh khắc được chụp lại chính là dấu chân của một người làm báo lặng lẽ đi dọc đất nước.

Đó có lẽ là những xúc cảm đặc biệt mà triển lãm Những người ta gặp của nghệ sĩ nhiếp ảnh, nhà báo Vũ Anh Tuấn mang lại. Triển lãm vừa được khai mạc sáng 15/4 tại Nhà triển lãm 45 Tràng Tiền (Hà Nội).

Những chân dung đánh thức ký ức ùa về

Dấu ấn của Những người ta gặp nằm ở chỗ tất cả 61 bức ảnh được trưng bày đều là ảnh đen trắng, chân dung con người trong những khoảnh khắc đời sống hiện lên rất đỗi tự nhiên. Những nhân vật trong ảnh hiện lên bằng chính nhịp sống thường ngày: Trong trang phục dân tộc, ngày hội làng, trên đồng muối, trong bếp nuôi quân, tại nhà máy đóng tàu hay khu gang thép…

Tại triển lãm, người xem bắt gặp giọt mồ hôi trên gương mặt người lao động, mái tóc bạc dựng lên trong cơn gió bất chợt, đuôi tóc ướt mưa, hay đôi mắt mở to ngạc nhiên của một em nhỏ. Những chi tiết nhỏ này tạo nên cảm giác gần gũi, khiến cuộc sống như dịu lại, lắng sâu hơn qua từng khuôn hình.

Theo lời "tự bạch" của tác giả, hình ảnh con người luôn là nguồn cảm hứng chính trong hành trình sáng tác. Người già, phụ nữ, trẻ em, công nhân, nông dân, chiến sĩ… đều trở thành nhân vật trong những bức ảnh được ghi lại bằng phản xạ tự nhiên của người làm báo, người cầm máy ảnh, giơ lên chụp mỗi khi bắt gặp một sự việc, một gương mặt đáng lưu tâm.

Điều thú vị hơn, các bức ảnh được trình bày thống nhất kích thước vuông - một chủ ý nghệ thuật nhằm dành sự trân trọng như nhau cho mọi nhân vật. Hơn nữa, trong cách kể của Vũ Anh Tuấn, những bức ảnh cũng không được sắp xếp theo trình tự thời gian hay chủ đề, mà như những ký ức bất chợt quay về. Mỗi bức ảnh là một câu chuyện riêng, một lát cắt đời sống được đánh thức từ những cuộc gặp gỡ đã đi qua.

"Thật may mắn nhiều ký ức lại được lưu giữ bằng những bức ảnh chụp, suốt mấy chục năm cầm máy ảnh đi đến nhiều tỉnh thành trong cả nước, chụp nhiều hoạt động thuộc mọi lĩnh vực, thời sự chính trị, lao động sản xuất, văn hóa xã hội của đất nước, có những sự kiện diễn ra đã lâu không còn nhớ, có những người tôi chụp chưa kịp hỏi tên" - ông bộc bạch - "Giờ đây, khi nhìn lại những bức ảnh đã chụp, ký ức được đánh thức ùa về, nhắc tôi về một sự kiện hoặc một phút giây đã trải qua, trong một khoảng thời gian dài cầm máy".

Bước chân nghệ sĩ theo dọc dài đất nước

Xem Những người ta gặp, người xem còn thấy rõ hành trình dài của nghệ sĩ nhiếp ảnh, nhà báo Vũ Anh Tuấn qua từng vùng đất. Từ Lũng Cú (Đồng Văn - Hà Giang) đến Mai Châu, Thổ Hà, Phát Diệm, Nam Đàn, rồi ra Trường Sa, lên Gia Lai, xuống ruộng muối Long Điền, vào rừng đước Đất Mũi… mỗi nơi đều để lại dấu ấn bằng những gương mặt con người.

Một trong những bức ảnh sớm nhất là Tan ca (1997), chụp người thợ mỏ than Vàng Danh trong chuyến công tác đầu tiên khi ông về báo Nhân Dân. Thời điểm này, công nghệ khai thác than còn thô sơ, công việc nặng nhọc, nhưng tinh thần lao động của công nhân vẫn đầy hào hứng.

Gần ba thập kỷ sau, ông ghi lại khoảnh khắc Lan tỏa tự hào A80 - hình ảnh chiến sĩ cảnh sát đặc nhiệm "bắn tim" với người dân trong dịp kỷ niệm 80 năm Cách mạng tháng Tám và Quốc khánh (2/9/1945 - 2/9/2025) tại Quảng trường Ba Đình. Hai bức ảnh, hai thời điểm, nhưng cùng chung một mạch cảm xúc về con người và đất nước.

Ở giữa hành trình ấy là vô vàn câu chuyện hậu trường: Lần "loay hoay tiến lùi" để chụp bức Thợ lành nghề tại Nhà máy đóng tàu Bạch Đằng; cuộc rượt đuổi để ghi lại hình ảnh người đàn ông vác bó rau ở chợ Vân Trì; hay những ngày mưa ướt nhèm khi chụp bộ đội luyện tập tại Hòa Lạc.

Đặc biệt, những bức ảnh trong mùa dịch Covid-19 ghi lại các con phố vắng lặng, tiếng còi xe cứu thương vang lên trong không gian trống trải… trở thành ký ức đặc biệt của thời đại. Tác giả nhớ lại cảm giác ấy khi cầm máy trên phố vắng: "Quá ngỡ ngàng khi chứng kiến những con phố sầm uất không bóng người, lác đác có người thì khẩu trang đeo kín mặt, hối hả bước và giữ khoảng cách với người khác. Thỉnh thoảng có tiếng còi ủ của xe cứu thương phóng nhanh trên những con phố không bóng người".

Những câu chuyện này không chỉ giúp người xem hiểu thêm về quá trình sáng tác, mà còn nhận ra ánh nhìn của người cầm máy. Đó là ánh nhìn điềm tĩnh nhưng đầy trìu mến, thân mật trước mọi người; những suy nghĩ hăm hở và luôn háo hức theo những chặng đường xa.

Không phải ngẫu nhiên triển lãm mang tên Những người ta gặp. Với Vũ Anh Tuấn, đó là hành trình của ký ức, của những cuộc gặp gỡ bất ngờ nhưng đầy ý nghĩa. Xem ảnh, người xem thêm mến con người, thêm yêu đất nước. Bởi trong mỗi gương mặt dầu dãi thời gian, vẫn luôn có nụ cười hồn hậu; trong mỗi khoảnh khắc đời thường, vẫn hiện lên vẻ đẹp bình dị của cuộc sống.