Ám ảnh 5 năm bởi những âm thanh lạ và sự hồi phục nhờ luồng từ trường

Ảo thanh – những tiếng nói vang lên trong đầu mà không có thật là một trong những triệu chứng ám ảnh và khó điều trị nhất của bệnh tâm thần phân liệt. Giờ đây, thay vì chỉ dùng thuốc, các bác sĩ tại Viện Sức khỏe Tâm thần đã áp dụng kỹ thuật kích thích từ xuyên sọ (rTMS) để mở ra hy vọng mới, giúp người bệnh thoát khỏi sự bủa vây của những âm thanh vô hình.

Nỗi ám ảnh mang tên ảo thanh

Tại cuộc họp báo chiều ngày 13/4, các chuyên gia tại Viện Sức khỏe Tâm thần đã chia sẻ về một ca lâm sàng điển hình cho thấy nỗi đau về tinh thần mà người bệnh và gia đình phải gánh chịu trước khi tìm đến y học hiện đại.

Bệnh nhân là nữ, 35 tuổi, có diễn biến bệnh khoảng 5 năm nay. Vào đợt cuối năm vừa qua, do khối lượng công việc sổ sách nhiều, bệnh nhân thường xuyên phải đi làm về muộn và tăng ca liên tục. Áp lực này khiến chị rơi vào tình trạng ngủ kém, đêm ngủ chập chờn, rất khó vào giấc. Tuy nhiên, thời điểm đó bệnh nhân không đi khám và cũng không sử dụng bất kỳ loại thuốc nào.

Tình trạng trở nên tồi tệ hơn cho đến khi đồng nghiệp phát hiện chị tự ý nghỉ làm không lý do. Theo lời kể của gia đình, trước khi nhập viện khoảng một tháng, các biểu hiện bắt đầu trầm trọng hơn. Chị thường xuyên lơ đãng việc nhà, ít quan tâm chăm sóc con cái và có xu hướng thu mình, trốn trong phòng một mình. Người thân thường xuyên bắt gặp chị tự nói chuyện, thậm chí cười một mình vô cớ.

Đáng chú ý, bệnh nhân liên tục bị bủa vây bởi những tiếng nói trong đầu; khi thì khen ngợi, lúc lại chê bai, chỉ trích. Có những thời điểm chị tranh cãi quyết liệt với những giọng nói vô hình này, nhưng cũng có lúc lại lẳng lặng nghe theo một cách vô thức. Ban đầu, gia đình đã từng tìm đến các biện pháp tâm linh thay vì can thiệp y tế, khiến tình trạng của bệnh nhân ngày càng trầm trọng.

Khi bộ não "nhiễu sóng" cần một nút tái khởi động

Chỉ khi đến Viện Sức khỏe Tâm thần, chị mới được chẩn đoán mắc tâm thần phân liệt thể Paranoid với hội chứng ảo giác và rối loạn hành vi nặng. Đây là một dạng bệnh lý mà ảo thanh là triệu chứng ám ảnh nhất.

Giải thích về nguồn gốc của những âm thanh này, GS.TS Nguyễn Văn Tuấn – Viện trưởng Viện Sức khỏe Tâm thần cho biết: “Sức khỏe tinh thần thực chất có nguồn gốc sinh học từ bên trong cơ thể. Khi các vùng não bộ liên quan đến ngôn ngữ hoạt động quá mức hoặc bị 'đứt liên lạc' với vùng ghi nhớ, người bệnh sẽ nghe thấy suy nghĩ của chính mình vang lên như tiếng nói của người khác từ bên ngoài.”

Vì ảo thanh bắt nguồn từ sự vận hành sai lệch của các mạch điện trong não, nên việc chỉ tư vấn tâm lý hay dùng thuốc đôi khi là chưa đủ, nhất là với những bệnh nhân đã kháng thuốc nhiều năm.

Luồng từ trường "khóa" tiếng nói ảo

Để giải quyết tận gốc, các bác sĩ đã áp dụng phác đồ phối hợp kỹ thuật Kích thích từ trường xuyên sọ lặp lại (rTMS). Đây là phương pháp sử dụng một thiết bị tạo xung từ trường xuyên qua xương sọ, tạo ra dòng điện cực nhỏ để điều chỉnh hoặc ức chế các vùng tế bào thần kinh đang hoạt động sai lệch.

BS. Nguyễn Thị Hoa (Viện Sức khỏe Tâm thần) chia sẻ: “Kỹ thuật này giúp tác động trực tiếp vào các 'mạch điện' đang hoạt động quá mức, giúp người bệnh giảm dần tần suất nghe thấy tiếng nói lạ.” Phương pháp này đã mang lại hiệu quả rõ rệt cho bệnh nhân theo từng giai đoạn:

- Giai đoạn ổn định (3 ngày đầu): Sử dụng thuốc đường tiêm để kiểm soát nhanh các hành vi kích động và ổn định cảm xúc cấp bách.

- Giai đoạn can thiệp kỹ thuật (Ngày 4 - ngày 8): Song song với dùng thuốc, bệnh nhân bắt đầu trị liệu rTMS. Đến ngày thứ 6, các triệu chứng hoang tưởng và tình trạng tự cười nói biến mất, ảo thanh giảm xuống mức độ nhẹ.

- Giai đoạn phục hồi (Đến ngày thứ 13): Triệu chứng ảo thanh hoàn toàn chấm dứt. Bệnh nhân tỉnh táo, thiết lập lại kết nối với thực tế và được xuất viện sau 14 ngày để duy trì điều trị ngoại trú.

Hy vọng mới từ bằng chứng y học hiện đại

Không chỉ là thành công của một cá biệt, rTMS đã được minh chứng qua các nghiên cứu quốc tế uy tín. Báo cáo trên tạp chí JAMA Network Open vào năm 2025 đã chỉ ra rằng, chỉ sau vỏn vẹn 2 tuần trị liệu bằng rTMS, các triệu chứng ảo thanh không chỉ giảm đáng kể mà hiệu quả này còn duy trì bền vững tới tuần thứ 6 sau khi kết thúc liệu trình.

Đây được coi là bằng chứng y học ở mức độ cao nhất, mở ra cơ hội cho những người bệnh từng tuyệt vọng vì kháng thuốc. GS.TS Nguyễn Văn Tuấn nhấn mạnh: “rTMS trong điều trị ảo thanh vừa kiểm soát tiếng nói, đồng thời giúp hình thành nên những đường truyền phù hợp. Đây là phương pháp điều trị rất hứa hẹn và tích cực cho người bệnh.” 

Thông điệp từ chuyên gia

Ảo thanh không phải là hiện tượng mang tính tâm linh hay ngoại cảm như những quan niệm sai lầm thường thấy, mà là một bệnh lý cần được can thiệp y khoa đúng cách. Hiện nay, việc phối hợp giữa thuốc, chẩn đoán hình ảnh chính xác và các kỹ thuật điều biến não bộ hiện đại như rTMS đang biến những điều tưởng chừng vô vọng trở nên khả thi.

Lời khuyên: Nếu người thân có dấu hiệu thu mình, tự nói chuyện hoặc nghe thấy những âm thanh lạ, gia đình nên đưa đến các cơ sở chuyên khoa tâm thần sớm nhất. Việc tiếp cận công nghệ hiện đại ngay tại Việt Nam hiện nay đã giúp dập tắt những tiếng nói vô hình, giúp người bệnh tìm lại sự tĩnh lặng và tái hòa nhập cuộc sống.