Pháp thúc đẩy hoàn trả các di sản thời thuộc địa

Theo phóng viên tại Paris, Quốc hội Pháp ngày 13/4 đã nhất trí thông qua một dự luật quan trọng nhằm đẩy nhanh tiến trình hoàn trả các hiện vật bị đưa khỏi châu Phi trong thời kỳ thuộc địa, đánh dấu bước tiến mới trong nỗ lực xử lý một vấn đề lịch sử và ngoại giao nhạy cảm.

Dự luật được thông qua với 170 phiếu thuận và hiện cần tiếp tục được hai viện thống nhất trước khi chính thức trở thành luật. Văn bản này cụ thể hóa cam kết mà Tổng thống Pháp Emmanuel Macron đưa ra từ năm 2017 trong bài phát biểu tại Burkina Faso, khi ông tuyên bố mong muốn tạo điều kiện để các di sản văn hóa châu Phi được trở về nơi xuất xứ.

Điểm mới đáng chú ý của dự luật là cho phép thực hiện việc hoàn trả thông qua sắc lệnh của Chính phủ, thay vì phải thông qua từng đạo luật riêng lẻ như trước đây. Cách làm mới được kỳ vọng sẽ rút ngắn đáng kể quy trình vốn kéo dài và phức tạp do vướng nguyên tắc “không thể chuyển nhượng” đối với các bộ sưu tập công.

Theo Bộ trưởng Văn hóa Pháp Catherine Pégard, dự luật thiết lập các tiêu chí rõ ràng nhằm xác định tính hợp pháp của việc sở hữu, đồng thời quy định bắt buộc tham vấn 2 hội đồng, gồm hội đồng khoa học và hội đồng có sự tham gia của Quốc hội, nhằm bảo đảm tính minh bạch và chặt chẽ trong từng quyết định hoàn trả. Văn bản chỉ áp dụng đối với các hiện vật được thu nhận trong giai đoạn 1815 - 1972.

Trên thực tế, các yêu cầu hoàn trả đã xuất hiện từ sau khi nhiều quốc gia châu Phi giành độc lập, song trong nhiều thập kỷ qua đã gặp phải thái độ dè dặt từ các bảo tàng lớn ở phương Tây. Phải đến những năm gần đây, vấn đề này mới được thúc đẩy trở lại với cường độ mạnh hơn.

Pháp được xem là quốc gia tiên phong tại châu Âu trong lĩnh vực này, với việc trao trả 26 báu vật của vương quốc Abomey cho Benin và thanh gươm của thủ lĩnh Hồi giáo El Hadj Omar cho Senegal vào năm 2020. Đầu năm nay, chiếc trống truyền tin Djidji Ayokwe cũng đã được trả lại cho Côte d’Ivoire sau hơn một thế kỷ bị lưu giữ tại Pháp.

Hiện số lượng yêu cầu hoàn trả vẫn còn hạn chế, khoảng 10 hồ sơ, song giới chức Pháp dự báo sẽ gia tăng đáng kể khi khuôn khổ pháp lý mới được thiết lập. Một số yêu cầu đáng chú ý đến từ Algeria, Mali và Benin.

Dù vậy, dự luật vẫn gây ra những tranh luận trái chiều trong đời sống chính trị Pháp. Một số ý kiến đề nghị mở rộng phạm vi áp dụng, trong khi số khác cho rằng việc hoàn trả cần gắn với điều kiện quan hệ song phương. Bên cạnh đó, việc dự luật không đề cập trực tiếp đến khái niệm “thuộc địa” cũng vấp phải chỉ trích từ một bộ phận nghị sĩ.