Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI: Thảo luận dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) và Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi)

Theo chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI, ngày 12/4, Quốc hội họp phiên toàn thể tại hội trường, nghe Bộ trưởng Bộ Tài chính, thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày Báo cáo giải trình, tiếp thu, chỉnh lý dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc ban hành một số quy định về thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay và biểu quyết thông qua Nghị quyết.

Cùng với đó, Quốc hội cũng biểu quyết thông qua việc điều chỉnh, bổ sung Chương trình Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI; thảo luận về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi) và dự án Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi).

Đối với dự thảo Nghị quyết của Quốc hội về việc ban hành một số quy định về thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt đối với xăng, dầu và nhiên liệu bay, theo Tờ trình của Chính phủ, xung đột tại Trung Đông đã làm cho giá năng lượng, đặc biệt là dầu mỏ và khí đốt biến động mạnh, nguồn cung xăng dầu bị gián đoạn, giá dầu thô thế giới có xu hướng tiếp tục tăng cao. Các tác động này đã ảnh hưởng lớn đến nguồn cung và thị trường xăng dầu trong nước làm giá xăng, dầu tăng cao trong thời gian ngắn, ảnh hưởng đến sản xuất, kinh doanh của doanh nghiệp và sinh hoạt, thu nhập của người dân.

Trong thời gian vừa qua, để góp phần đa dạng hóa nguồn cung, bình ổn giá xăng, dầu trong nước, Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo sử dụng nhiều công cụ về chính sách tài khóa, trong đó có việc Thủ tướng Chính phủ ban hành Quyết định số 482/QĐ-TTg điều chỉnh miễn thuế bảo vệ môi trường, thuế giá trị gia tăng, thuế tiêu thụ đặc biệt từ 24 giờ ngày 26/3/2026 đến hết ngày 15/4/2026.

Sau khi Quyết định số 482/QĐ-TTg được ban hành, tại kỳ điều hành ngày 27/3/2026 giá nhiều mặt hàng xăng dầu đã giảm, có mặt hàng giảm gần 6.000 đồng. Tuy nhiên, đây chỉ là giải pháp cấp bách áp dụng thời gian ngắn trong khi tình hình xung đột ở Trung Đông vẫn tiếp tục diễn biến khó lường và tác động trực tiếp đến thị trường xăng, dầu trong nước. Vì vậy, để bảo đảm mục tiêu ổn định kinh tế vĩ mô, kiềm chế lạm phát, ổn định tâm lý và đời sống người dân và doanh nghiệp, cần xây dựng chính sách có thời hạn dài hơn để trình Quốc hội ban hành theo thẩm quyền.

Căn cứ chỉ đạo của Bộ Chính trị, thẩm quyền của Quốc hội được quy định tại Hiến pháp và các luật thuế, Bộ Tài chính trình Chính phủ để trình Quốc hội sớm xem xét, thông qua dự án Nghị quyết ngay tại đầu Kỳ họp thứ Nhất, Quốc hội khóa XVI.

Về dự án Luật Thủ đô (sửa đổi), mục đích ban hành, xây dựng dự án luật là hoàn thiện thể chế đặc thù, vượt trội, ổn định, có tầm nhìn dài hạn, phù hợp với vị trí, vai trò, tính chất riêng có của Thủ đô; tiếp tục thế chế hóa đầy đủ, kịp thời các chủ trương, đường lối của Đảng về xây dựng, phát triển và bảo vệ Thủ đô; bảo đảm phù hợp với Hiến pháp và các cam kết, điều ước quốc tế mà Việt Nam là thành viên. Đồng thời, trao quyền mạnh hơn; phân cấp, phân quyền toàn diện, tối đa cho chính quyền Thủ đô gắn với nguồn lực thực hiện và trách nhiệm kiểm tra, giám sát, giải trình.

Dự thảo luật được xây dựng theo cách tiếp cận mới, phân quyền triệt để, toàn diện cho thành phố, mở rộng không gian sáng tạo và trách nhiệm tự quyết của chính quyền Thủ đô, đồng thời tăng cường kiểm soát quyền lực, giám sát và giải trình.

Cụ thể, dự thảo Luật đã dự kiến giao 192 thẩm quyền cho chính quyền thành phố, gồm 50 thẩm quyền đã được quy định từ Luật Thủ đô năm 2024 và Nghị quyết số 258/2025/QH15 của Quốc hội về thí điểm một số cơ chế, chính sách đặc thù để thực hiện các dự án lớn, quan trọng trên địa bàn Thủ đô, 57 thẩm quyền khác với quy định của cơ quan Nhà nước cấp trên và 85 thẩm quyền mới chưa có quy định của cơ quan Nhà nước cấp trên, đồng thời không quy định chi tiết về trình tự, thủ tục hành chính.

Dự thảo Luật Tiếp cận thông tin (sửa đổi) gồm 4 chương, 31 điều, quy định về việc thực hiện quyền tiếp cận thông tin của công dân; nguyên tắc, trình tự, thủ tục cung cấp thông tin; trách nhiệm của cơ quan nhà nước và đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ sự nghiệp công cơ bản, thiết yếu trong bảo đảm quyền tiếp cận thông tin. Việc sửa đổi Luật Tiếp cận thông tin năm 2016 nhằm tiếp tục thể chế hóa chủ trương của Đảng về bảo đảm quyền con người, quyền công dân; đồng thời khắc phục những hạn chế, bất cập trong quá trình tổ chức thi hành luật thời gian qua, đáp ứng yêu cầu chuyển đổi số và sắp xếp đơn vị hành chính.

Đáng chú ý, dự thảo có nội dung về mở rộng chủ thể có trách nhiệm cung cấp thông tin, bổ sung đơn vị sự nghiệp công lập cung ứng dịch vụ công cơ bản, thiết yếu; đồng thời điều chỉnh trách nhiệm cung cấp thông tin của chính quyền địa phương cho phù hợp mô hình chính quyền hai cấp, theo hướng UBND cấp xã chỉ cung cấp thông tin do mình tạo ra. Dự thảo cũng bổ sung nguyên tắc hỗ trợ nhóm yếu thế trong thực hiện quyền tiếp cận thông tin.