Tại sao Châu Nhuận Phát là anh hùng hành động vĩ đại nhất điện ảnh?

Diễn viên huyền thoại Hong Kong (Trung Quốc) Châu Nhuận Phát đã tạo nên hàng loạt bộ phim cùng đạo diễn Ngô Vũ Sâm, thay đổi hoàn toàn thể loại phim hành động – và bí quyết nằm ở sự kết hợp đầy mê hoặc giữa sức mạnh và sự dịu dàng của ông.

Điều gì tạo nên một ngôi sao hành động bất hủ? Một số người nổi bật nhờ những pha nguy hiểm khéo léo, mạo hiểm – như Tom Cruise trong loạt Nhiệm vụ bất khả thi. Số khác gây ấn tượng bằng thân hình lực lưỡng kiểu Hercules, điển hình là bộ ba Hollywood những năm 1980: Arnold Schwarzenegger, Sylvester Stallone và Jean-Claude Van Damme. 

Nhưng giữa những nhân vật dường như bất khả chiến bại, gần như bất tử ấy, có một ngôi sao hành động thực sự xuất sắc lại sẵn sàng thể hiện mình cũng chỉ là con người bình thường – đó chính là Châu Nhuận Phát, nam chính của những bộ phim hành động quan trọng nhất, có ảnh hưởng quốc tế mạnh mẽ của điện ảnh Hong Kong những năm 1980-1990.

Hai bộ phim hành động kịch tính ông thực hiện cùng đạo diễn huyền thoại Ngô Vũ Sâm là A Better Tomorrow (Anh hùng bản sắc - 1986) và  Hard Boiled (Lạt thủ thần thám - 1992) vừa được phát hành lại bản 4K. Và cuối tuần này, bộ thứ ba – The Killer (Điệp huyết song hùng - 1989) – sẽ chiếu rạp tại Mỹ. Trong bộ ba phim này, Châu Nhuận Phát lần lượt thủ vai một gangster Tam Hoàng, một cảnh sát có nguyên tắc nhưng nóng tính, và một sát thủ biết hối hận. Điểm chung của ba vai diễn là sự kết hợp đầy sức hút giữa sự kiên cường và yếu đuối.

Nhà phê bình điện ảnh Sean Gilman, người sáng lập trang The Chinese Cinema, nhận định rằng dù Châu Nhuận Phát chưa từng gây kinh ngạc bằng "những pha hành động mạo hiểm ngoạn mục như Thành Long hay Lý Liên Kiệt" nhưng sự đa dạng trong diễn xuất đã giúp ông nổi bật. Ông có thể "vừa mạnh mẽ như Burt Lancaster, vừa lạnh lùng như Alain Delon, vừa tinh tế như Cary Grant, lại vừa hài hước như Jerry Lewis – và đôi khi là tất cả những điều đó trong cùng một bộ phim".

Tác phẩm vĩ đại nhất của ông chắc chắn nằm ở những bộ phim hợp tác với Ngô Vũ Sâm – nhà tiên phong điện ảnh hành động đã "kiến tạo một phong cách mới đầy kịch tính và cường điệu, góc máy và nhịp cắt cảnh", như nhà phê bình Dave Kehr từng viết năm 2002.

Kehr mô tả phim của Ngô Vũ Sâm là "vở ballet đầy đạn" – "ballet" chính là từ thường được dùng nhất để nói về phong cách hành động của ông. Với việc sử dụng slow-motion khi nhân vật bay qua màn hình hay xoay người bắn đạn một cách uyển chuyển, đạo diễn tìm thấy vẻ đẹp ngay giữa bạo lực. Kehr cũng lưu ý rằng "rất khó tìm được phim hành động lớn nào gần đây không chịu ảnh hưởng từ quan điểm và sáng tạo của Ngô Vũ Sâm", đồng thời nhắc đến đạo diễn Steven Spielberg, Tarantino Quarantino, phim The Matrix (Ma trận) và Spider-Man (Người Nhện) của Sam Raimi.

Nếu Ngô Vũ Sâm góp phần đặt nền móng cho phim hành động hiện đại, thì Châu Nhuận Phát luôn ở bên ông, thể hiện hình mẫu anh hùng hành động lý tưởng cho thời đại mới – không chỉ trong phim của Ngô Vũ Sâm mà còn trong những tác phẩm kinh điển khác như City on Fire (Long hổ phong vân - 1987) của Lâm Lĩnh Đông. 

"Châu Nhuận Phát đã đưa những pha hành động bay bổng của Ngô Vũ Sâm và Lâm Lĩnh Đông về với thực tế đời thường" - Gilman nhận định. "Nhân vật của ông thường là người Hong Kong tầng lớp lao động, cố gắng sống theo một nguyên tắc đạo đức và làm điều đúng đắn trong thế giới đầy bạo lực và hỗn loạn".

Vai diễn có ảnh hưởng lớn nhất

Vai phụ của Châu Nhuận Phát trong A Better Tomorrow đã đưa tên tuổi ông tỏa sáng và định hình phong thái cùng khí chất màn ảnh nổi tiếng của ông – chỉ cần nhìn ông trong vai Mark, người anh em Tam Hoàng tự tin của nhân vật chính do Địch Long thủ vai, châm thuốc bằng một tờ tiền đang cháy. Nhưng chính The Killer (1989) mới thực sự chứng minh được tài năng của ông. 

Phim kể về A Trang, một sát thủ làm việc cho Tam Hoàng, dần chán ghét công việc của mình. Hành trình chuộc lỗi bắt đầu khi anh vô tình làm mù ca sĩ Jenny trong một cuộc súng đạn. Ngay sau đó, chúng ta thấy A Trang đau đớn khi bị móc viên đạn ra khỏi lưng. Việc khắc họa nhân vật vừa tổn thương về tinh thần lẫn thể xác ngay từ đầu đã làm rõ hành trình của anh: anh quá giàu lòng trắc ẩn cho một nghề mà sự yếu đuối bị trừng phạt, và vì thế anh thất bại.

Bạn có thể thấy dấu ấn của Châu Nhuận Phát trong The Killer ở rất nhiều phim sau này, đặc biệt là những phim về sát thủ lạnh lùng tìm lại lương tâm. Người ta có thể lập luận rằng loạt John Wick của Keanu Reeves – dù cũng rất thành công – là sự kết hợp giữa phong cách súng đạn của Ngô Vũ Sâm và vẻ ngầu, giàu cảm xúc của Châu Nhuận Phát.

"Châu Nhuận Phát là trung tâm cảm xúc của những bộ phim này" - Gilman nói, "mệt mỏi và phẫn nộ, tổn thương nhưng vẫn khao khát tình yêu… mà vẫn có vô vàn viên đạn".

Có lúc, người bạn cảnh sát kiêm thù địch của A Trang – Lý Ưng (Lý Tu Hiền thủ vai) nhận ra khát khao ấy trong anh, nhận xét rằng "đôi mắt anh rất sáng… đầy lòng trắc ẩn, đầy đam mê". Suốt phim, khán giả chứng kiến cuộc giằng xé giữa sự bình tĩnh và lòng trắc ẩn của nhân vật, khiến anh phải đối mặt với những tổn hại mà công việc gây ra. Khi A Trang phát hiện người chủ cũ phản bội, anh sôi sục với nước mắt lưng tròng. Châu Nhuận Phát khiến khoảnh khắc này đau đớn hơn cả việc móc viên đạn ra khỏi lưng.

Dù chịu đau đớn tinh thần, giữa cơn bão đạn trong các cảnh hành động, A Trang vẫn kiểm soát cơ thể một cách hoàn hảo. Châu Nhuận Phát di chuyển dứt khoát và uyển chuyển – như khi anh bật qua một chiếc xe máy, rồi bắn nổ chiếc xe máy khác ngay giữa không trung.

Bên cạnh việc mang đến sự dịu dàng cho những nhân vật cứng rắn, Châu Nhuận Phát vẫn giữ được ánh mắt tinh nghịch. Sự vui tươi của ông thể hiện rõ ngay cả trong bộ phim bi kịch như The Killer, đặc biệt trong những cảnh anh đùa vui với Lý Ưng.

Nhà phê bình Elena Lazic, người sáng lập tạp chí điện ảnh Animus, cho rằng Châu Nhuận Phát ở thời kỳ đỉnh cao những năm 1980-1990 "vui vẻ và dí dóm hơn nhiều" so với các ngôi sao Hollywood, kể cả Jean-Claude Van Damme. Bà nói thêm: "Tôi rất thích xem Sylvester Stallone trong những phim kinh điển, nhưng không phải lúc nào cũng rõ ràng là ông đang tận hưởng vai diễn, trong khi Châu Nhuận Phát thì rõ ràng đang rất vui vẻ".

Hard Boiled – bộ phim hợp tác thứ năm và cho đến nay là cuối cùng giữa Châu Nhuận Phát và Ngô Vũ Sâm – tiếp tục phát triển từ The Killer, cho ông vai diễn có thể bộc lộ trọn vẹn con người giàu cảm xúc. Nhân vật thanh tra Viên Hạo Vân của Châu Nhuận Phát được phép thể hiện cảm xúc, trong khi A Trang phải chôn giấu chúng. Ông thoải mái hơn trong trang phục, mặc áo khoác và quần rộng rãi phối lẫn lộn, trái ngược với A Trang luôn vest sắc sảo và tóc vuốt keo. Và lần đầu tiên ông xuất hiện không phải trong cảnh bạo lực, mà đang thổi kèn clarinet trong một câu lạc bộ jazz.

Những bộ phim Châu Nhuận Phát hợp tác với Ngô Vũ Sâm và các đạo diễn khác càng nổi bật hơn hôm nay, khi phim hành động đã thay đổi. Vũ trụ Điện ảnh Marvel đã phổ biến hình ảnh anh hùng hành động bất khả chiến bại, với thân hình điêu khắc hoàn hảo và được nâng cấp bằng hiệu ứng VFX. Trong bối cảnh ấy, xem Châu Nhuận Phát diễn xuất quả là liều thuốc bổ: đây là những người đàn ông luôn mang cảm giác thật, dù thực hiện những pha hành động siêu phàm và những cuộc súng đạn kinh hoàng, nhờ chiều sâu nội tâm mà Châu Nhuận Phát thể hiện.