Mỹ đề xuất để Mỹ kiểm soát và thu phí tàu thuyền qua lại Hormuz

Căng thẳng tại eo biển Hormuz – tuyến hàng hải chiến lược bậc nhất thế giới – đang leo thang với những diễn biến dồn dập cả về quân sự lẫn ngoại giao.  

Phát biểu tại Nhà Trắng ngày 6/4, Tổng thống Mỹ Donald Trump cho rằng thay vì để Iran kiểm soát và thu phí tàu thuyền qua lại, Mỹ nên đảm nhận vai trò này. Nhà lãnh đạo Mỹ đồng thời nhấn mạnh việc mở lại hoàn toàn eo biển phải là một phần trong bất kỳ thỏa thuận nào nhằm chấm dứt xung đột với Iran, trong đó điều kiện tiên quyết là đảm bảo dòng chảy tự do của dầu mỏ và hàng hóa.

Tuyên bố được đưa ra trong bối cảnh căng thẳng leo thang kể từ khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc không kích quy mô lớn nhằm vào Iran từ ngày 28/2, kéo theo việc đi lại qua eo biển Hormuz – huyết mạch năng lượng của thế giới, gần như bị đình trệ. Quốc hội Iran sau đó cũng được cho là đã thông qua kế hoạch thu phí đối với tàu thuyền quá cảnh.

Trong khi đó, tại New York (Mỹ), Liên hợp quốc (LHQ) đang nỗ lực tìm kiếm một giải pháp ngoại giao nhằm hạ nhiệt căng thẳng. Hội đồng Bảo an LHQ dự kiến bỏ phiếu về một dự thảo nghị quyết đã được "làm mềm" đáng kể sau khi các đề xuất cứng rắn trước đó vấp phải nguy cơ bị phủ quyết.

Bản dự thảo mới vẫn yêu cầu Iran chấm dứt các hành động nhằm vào tàu thương mại và ngừng mọi nỗ lực cản trở quyền tự do hàng hải tại eo biển Hormuz. Tuy nhiên, thay vì cho phép sử dụng vũ lực, văn bản chỉ "khuyến khích mạnh mẽ" các quốc gia phối hợp các biện pháp mang tính phòng vệ, trong đó có hộ tống tàu thương mại nhằm đảm bảo an toàn hàng hải.

Nghị quyết cũng thể hiện sẵn sàng xem xét các biện pháp bổ sung đối với bất kỳ hành vi nào làm suy yếu quyền tự do lưu thông quốc tế qua eo biển này.

Ở thực địa, hoạt động vận tải qua eo Hormuz đang thay đổi nhanh chóng. Theo phân tích của công ty dữ liệu hàng hải Windward, có trụ sở tại London (Anh), một hệ thống "hai hành lang" đã hình thành.

Cụ thể, tuyến phía Bắc – gần đảo Larak – vẫn nằm dưới sự kiểm soát của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC), trong khi một hành lang mới ở phía Nam, dọc theo bờ biển Oman, đã được thiết lập nhằm giúp tàu thuyền tránh khu vực kiểm soát trực tiếp.

Dữ liệu cho thấy ngày 5/4 chỉ có 11 tàu đi qua eo biển, bao gồm 3 tàu vào và 8 tàu ra – mức giảm đáng kể so với thông thường. Trong số này, 5 tàu chọn tuyến phía Bắc, còn 3 tàu đi theo hành lang phía Nam.

Tuyến phía Nam mới bắt đầu hoạt động từ ngày 2/4, khi 3 tàu – gồm hai tàu chở dầu siêu lớn và một tàu khí tự nhiên hóa lỏng – lần đầu tiên đi qua, đánh dấu chuyến vận chuyển LNG đầu tiên kể từ khi xung đột bùng phát. Những ngày sau đó, số tàu tăng dần, cho thấy quá trình chuyển dịch đang diễn ra nhanh chóng.

Eo biển Hormuz từ lâu được xem là "yết hầu" của thị trường năng lượng thế giới, nơi trung chuyển một phần lớn nguồn cung dầu mỏ toàn cầu. Việc lưu thông bị gián đoạn không chỉ ảnh hưởng trực tiếp đến khu vực Trung Đông mà còn tạo hiệu ứng dây chuyền lên giá năng lượng, chuỗi cung ứng và tăng trưởng kinh tế toàn cầu.