Xung đột tại Iran tái định hình bản đồ hàng không toàn cầu

Trong nhiều năm qua, các hãng hàng không Mỹ và châu Âu đã phải đối mặt với sự cạnh tranh gay gắt từ sự trỗi dậy của các nhà vận chuyển Trung Đông. 

Tuy nhiên, cục diện này đang thay đổi nhanh chóng khi xung đột tại Iran bùng nổ, khiến nhiều nước phải đóng cửa không phận và đẩy mạng lưới bay khu vực vào tình trạng hỗn loạn.

Các hãng hàng không như Emirates, Qatar Airways và Etihad Airways đã tận dụng thành công vị trí địa lý chiến lược để trở thành cầu nối giữa ba châu lục: châu Âu, châu Phi và châu Á. Khi xung đột nổ ra làm gián đoạn lưu lượng bay đường dài tại Trung Đông, các hãng hàng không phương Tây ngay lập tức chớp thời cơ để lấp đầy khoảng trống thị phần.

Trong tháng 3/2026, các tập đoàn hàng không lớn gồm Deutsche Lufthansa AG, British Airways và Air France-KLM đã điều động thêm tàu bay đến các thị trường trọng điểm tại châu Á như Ấn Độ, Thái Lan và Singapore (Xinh-ga-po). Tuy nhiên, dữ liệu từ Flightradar24 cho thấy mức tăng thị phần vẫn còn khiêm tốn và việc duy trì động lực tăng trưởng bền vững là một thách thức không nhỏ.

Đối với các hãng hàng không châu Âu, khó khăn lớn nhất hiện nay là kiểm soát chi phí nhiên liệu đang tăng vọt do biến động tại thị trường năng lượng. Các hãng bay này đang phải đứng trước lựa chọn khó khăn: tăng giá vé để bảo vệ biên lợi nhuận hoặc chấp nhận tự hấp thụ chi phí để lôi kéo khách hàng mới.

Đáng chú ý, sau hơn một tháng xung đột nổ ra, năng lực vận chuyển lại gia tăng mạnh mẽ nhất tại thị trường Mỹ. Các hãng hàng không lớn như United Airlines và Delta Air Lines đã mở rộng quy mô các chuyến bay thân rộng đường dài với mức tăng lần lượt là 11% và 12%.

Bên cạnh việc tăng tần suất đến các điểm đến hiện có tại châu Âu, các hãng bay Mỹ còn mở thêm nhiều tuyến mới hướng tới phân khúc du khách có khả năng chi trả cao. Mặc dù dễ bị tổn thương trước biến động giá nhiên liệu do không thực hiện các nghiệp vụ phòng vệ rủi ro, các hãng hàng không Mỹ vẫn hưởng lợi từ nhu cầu đặt vé tăng vọt của hành khách trước lo ngại chi phí vận tải sẽ còn leo thang.

Về phía các hãng hàng không châu Âu, Turkish Airlines là một trong số ít những hãng hàng không phương Tây giành thêm được thị phần, trong khi Qatar Airways chịu tổn thất nặng nề nhất. Lufthansa ghi nhận nhu cầu ngắn hạn tăng cao và đang có tham vọng biến việc chuyển đổi lộ trình này thành chiến lược dài hạn.

Mạng lưới bay giữa châu Á và châu Âu vốn đã phức tạp từ năm 2022 do lệnh cấm bay qua không phận Nga liên quan đến xung đột tại Ukraine (U-cờ-rai-na). Cuộc chiến tại Iran hiện nay càng làm trầm trọng thêm tình hình. Việc đóng cửa không phận Iran và Iraq buộc các chuyến bay phải di chuyển qua các hành lang hẹp trên bầu trời Georgia (Gióc-gia), Azerbaijan (A-déc-bai-dan) và khu vực Trung Á.

Ông Conroy Gaynor, nhà phân tích tại Bloomberg Intelligence, nhận định thách thức lớn nhất của các hãng hàng không châu Âu trên đường bay sang châu Á là tính khả dụng của không phận và sự cạnh tranh từ các hãng hàng không châu Á – vốn vẫn giữ được ưu thế khi có thể bay qua không phận Nga.

Theo chuyên gia này, năng lực bay toàn cầu đang có xu hướng tập trung mạnh hơn vào khu vực Đại Tây Dương, song vẫn còn những nghi ngại về việc liệu nhu cầu thị trường có đủ lớn để hấp thụ sự gia tăng đáng kể này hay không.