LHP châu Á Đà Nẵng lần thứ IV: Nhìn lại 40 năm điện ảnh Việt Nam qua 17 bộ phim tiêu biểu

Từ những thước phim đen trắng đến những tác phẩm hội nhập quốc tế hiện đại, chương trình "Diện mạo Điện ảnh Việt Nam 40 năm thời kỳ Đổi mới" tại Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV sẽ trình chiếu 17 bộ phim tiêu biểu, mở ra không gian đối thoại đầy cảm xúc giữa quá khứ và hiện tại.

Năm 2026 đánh dấu cột mốc tròn 4 thập kỷ kể từ Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ VI của Đảng (12/1986), mở ra công cuộc Đổi mới toàn diện đất nước. Hòa chung dòng chảy lịch sử đó, trong khuôn khổ Liên hoan phim châu Á Đà Nẵng lần thứ IV (DANAFF IV) sẽ diễn ra chương trình tiêu điểm mang tên "Diện mạo Điện ảnh Việt Nam 40 năm thời kỳ Đổi mới". DANAFF IV do Hiệp hội Xúc tiến phát triển Điện ảnh Việt Nam (VFDA) phối hợp cùng UBND TP. Đà Nẵng tổ chức, diễn ra từ ngày 28/6 đến 4/7/2026.

Chương trình tiêu điểm "Diện mạo Điện ảnh Việt Nam 40 năm thời kỳ Đổi mới" được xây dựng như một thước phim quay chậm, tái hiện sống động những chuyển động của điện ảnh dân tộc song hành cùng bước đi của đất nước. Suốt 40 năm qua, nghệ thuật thứ bảy không chỉ thay đổi về điều kiện sản xuất hay công nghệ, mà quan trọng hơn là sự phát triển trong tư duy sáng tác, cách tiếp cận đề tài và sự hình thành các khuynh hướng thẩm mỹ mới. 

Trong khuôn khổ DANAFF IV, công chúng sẽ được tiếp cận một hệ thống nội dung đa dạng bao gồm các suất chiếu phim đặc biệt, các buổi giao lưu trực tiếp giữa nghệ sĩ và khán giả, cùng điểm nhấn là Hội thảo "Diện mạo điện ảnh Việt Nam 40 năm Đổi mới". Đây là diễn đàn học thuật quy tụ các chuyên gia, nhà nghiên cứu quốc tế để cùng đối thoại về vai trò của các thế hệ nhà làm phim trong việc kết nối điện ảnh Việt với bối cảnh khu vực.

Trọng tâm của Hội thảo là phần giới thiệu 17 tác phẩm điện ảnh tiêu biểu, trải dài từ cuối thập niên 1980 đến những năm 2010 với những cái tên đã đi vào lịch sử như: Thị trấn yên tĩnh (1986), Thằng Bờm (1987), Tướng về hưu (1988), Gánh xiếc rong (1988), Vị đắng tình yêu (1990), Hãy tha thứ cho em (1992), Thung lũng hoang vắng (2001), Lưới trời (2002), Gái nhảy (2002), Mùa len trâu (2004), Thời xa vắng (2004), Dòng máu anh hùng (2006), Chơi vơi (2009), Cánh đồng bất tận (2010), Bi, đừng sợ! (2010), Đập cánh giữa không trung (2014) và Đảo của dân ngụ cư (2017). Trong số này, có những bộ phim vốn được sản xuất để thực hiện nhiệm vụ chính trị hoặc phục vụ nghiên cứu, chưa từng chiếu thương mại, khiến đây trở thành dịp hiếm hoi để khán giả thưởng thức trọn vẹn sự đa dạng của các phong cách điện ảnh.

Một số hình ảnh tiêu biểu trong các tác phẩm

Trong danh sách 17 tác phẩm kể trên, một số bộ phim đóng vai trò như những cột mốc định hình diện mạo điện ảnh qua từng thời kỳ. 

* Tướng về hưu (1988) của đạo diễn Nguyễn Khắc Lợi

Chuyển thể từ truyện ngắn cùng tên của nhà văn Nguyễn Huy Thiệp, kể về ông Thuấn - một vị tướng dũng mãnh xông pha nơi chiến trường, khi trở về lại thấy cô đơn lạc lõng và suy sụp tinh thần trong chính ngôi nhà của mình, bộ phim tái hiện bức tranh ảm đạm và bẽ bàng về xã hội giao thời lúc bấy giờ. Tác phẩm đã vinh dự nhận giải Bông sen Bạc tại Liên hoan phim Việt Nam lần thứ IX năm 1990. 

* "Vị đắng tình yêu" vang bóng một thời

Vào đầu thập niên 90, bộ phim Vị đắng tình yêu lại là một tác phẩm vang bóng một thời, từng lập kỷ lục doanh thu hơn 500 triệu đồng tại các rạp chiếu bóng – một con số khổng lồ lúc bấy giờ. Phim được nhắc đến như một biểu tượng vì đã lấy đi nước mắt của bao thế hệ khán giả bằng nội dung bi đát và diễn xuất chân thành.

Hình ảnh trong bộ phim "Vị đắng tình yêu"

* Dấu ấn "Mùa len trâu"

Đến giai đoạn hội nhập sâu rộng hơn, bộ phim Mùa len trâu (2004) của đạo diễn Nguyễn Võ Nghiêm Minh để lại nhiều dấu ấn. Chuyện phim dựa trên tác phẩm cùng tên trong tập truyện Hương rừng Cà Mau của nhà văn Sơn Nam, kể về cuộc sống của những người nông dân miền Nam đầu thế kỷ 20. Mỗi khi mùa mưa về, nước tràn ngập khắp nơi, những người làm nghề "len trâu" phải đưa đàn gia súc đi tìm cỏ để sống sót qua mùa lũ. 

Qua đó, đạo diễn gửi gắm thông điệp về sự khó nhọc cũng như khát vọng về cuộc sống tương lai sung túc, an lành của người dân Nam Bộ. Tác phẩm đã tạo tiếng vang lớn tại các liên hoan phim quốc tế với hàng loạt giải thưởng như: giải Đặc biệt tại LHP Locarno (Thụy Sĩ), giải Đạo diễn xuất sắc tại LHP Chicago (Mỹ), giải Grand Prix của LHP Amiens (Pháp) và giải Đặc biệt của LHP Amazonas (Brazil).

Hình ảnh trong bộ phim "Mùa len trâu"

* Mạch cảm xúc về phương Nam qua "Cánh đồng bất tận"

Tiếp nối mạch cảm xúc về vùng đất phương Nam là Cánh đồng bất tận (2010), một tác phẩm được chuyển thể từ truyện ngắn nổi tiếng của nhà văn Nguyễn Ngọc Tư. Phim khắc họa cuộc sống lênh đênh, đơn độc của ba cha con ông Võ trên những cánh đồng miền Tây vắng lặng. Qua những bi kịch cá nhân và sự bế tắc của các nhân vật trước vòng xoáy nghiệt ngã của số phận, bộ phim lột tả sâu sắc nỗi đau và khát khao hơi ấm gia đình giữa thiên nhiên mênh mông. Tác phẩm cho thấy khả năng dung hòa xuất sắc giữa yếu tố nghệ thuật và sự tiếp cận công chúng, không chỉ gặt hái nhiều giải thưởng lớn tại Cánh diều Vàng 2010 mà còn góp phần khẳng định bản sắc riêng của nhà làm phim Việt tại các liên hoan phim quốc tế.

Chương trình "Diện mạo Điện ảnh Việt Nam 40 năm thời kỳ Đổi mới" tại DANAFF IV sẽ mang đến cho khán giả những trải nghiệm tích cực, từ sự tươi mới của các tìm tòi hiện đại đến những hồi ức thâm trầm của những thập niên cũ. Thông qua 17 bộ phim, công chúng sẽ có dịp nhìn lại một cách toàn diện và trân trọng hơn tiến trình phát triển của điện ảnh nước nhà trong hành trình 40 năm đổi mới cùng đất nước.