Hiện thực hoá giấc mơ đưa nghệ thuật truyền thống bước ra thế giới

Xác định công nghiệp văn hóa là "chìa khóa" để bảo tồn và phát triển bền vững, Thành phố Hồ Chí Minh đang tập trung xây dựng hệ sinh thái đồng bộ cho các loại hình nghệ thuật dân tộc.

 Thông qua việc tháo gỡ những "điểm nghẽn" về cơ chế đãi ngộ, đẩy mạnh số hóa di sản và gắn kết chặt chẽ với du lịch, Thành phố không chỉ giữ gìn "hồn cốt" di sản mà còn biến sân khấu truyền thống trở thành sản phẩm văn hóa có sức cạnh tranh cao, khẳng định vị thế "quyền lực mềm" trong quá trình hội nhập quốc tế.

Xây dựng hệ sinh thái bền vững

Để sân khấu truyền thống thực sự trở thành một ngành công nghiệp văn hóa mũi nhọn, Thành phố Hồ Chí Minh đang tập trung kiến tạo một hệ sinh thái bền vững, giải quyết đồng bộ bài toán về hạ tầng thiết chế và nguồn nhân lực chất lượng cao. Việc xây dựng môi trường sáng tạo chuyên nghiệp, đi kèm các chính sách đãi ngộ đặc thù, được xem là giải pháp then chốt để nghệ sĩ yên tâm cống hiến và tái tạo giá trị di sản.

Đánh giá về vận hội mới cho hạ tầng văn hóa, ông Trần Thế Thuận, Giám đốc Sở Văn hóa và Thể thao Thành phố Hồ Chí Minh khẳng định, Nghị quyết 80-NQ/TW của Bộ Chính trị đã mở ra một tầm nhìn mới, tạo động lực để Thành phố dành nguồn ngân sách thích đáng và thu hút các nhà đầu tư vào hệ thống thiết chế.

Ông Trần Thế Thuận cho biết, đây là giai đoạn tạo ra "sức sống mới" khi hàng loạt dự án trọng điểm được triển khai như: Rạp xiếc và biểu diễn đa năng Phú Thọ, dự án nâng cấp Nhà hát Thành phố, hay việc hình thành Nhà hát Giao hưởng, Nhạc và Vũ kịch mới tại Thủ Thiêm. Những công trình này không chỉ phục vụ nhu cầu nhân dân mà còn là không gian biểu diễn đạt chuẩn để đưa nghệ thuật truyền thống tiếp cận khách du lịch quốc tế, tạo ra nguồn thu thực sự cho kinh tế thành phố.

Đón nhận tinh thần của Nghị quyết 80, Nghệ sĩ Nhân dân Tấn Giao (Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang) bày tỏ niềm vui khi Nghị quyết đã đánh giá đúng và trúng những tồn tại hiện nay như việc thể chế hóa chủ trương thành chính sách pháp luật còn chậm, đầu tư cho văn hóa còn thấp và dàn trải. Ông kỳ vọng: "Nhiều chủ trương, chính sách sẽ đi vào thực tế, nhiều công trình văn hóa được đầu tư xứng tầm, đa dạng hóa nguồn lực đầu tư cho nghệ thuật cải lương; người dân sẽ có nhiều cách tiếp cận hơn, nhu cầu về văn hóa được đa dạng".

Tuy nhiên, thực tế vẫn còn những trăn trở về nguồn nhân lực kế thừa. Nghệ sĩ Nhân dân Tấn Giao thẳng thắn nhìn nhận rằng các thiết chế văn hóa chưa được đầu tư đúng mức, chế độ chính sách cho văn nghệ sĩ hiện nay còn quá thấp, khiến nhiều nghệ sĩ dù tận tâm với nghề nhưng do áp lực cuộc sống phải rời nghề, dẫn đến nguồn hậu duệ hiện nay rất ít và khó khăn.

Đồng quan điểm, Thạc sĩ, Nghệ sĩ Ưu tú Lê Nguyên Đạt, Bí thư Đảng ủy Trường Đại học Sân khấu – Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh việc giải bài toán nhân lực không chỉ dừng lại ở số lượng mà phải là sự chuyển dịch sang mô hình đào tạo chất lượng cao, gắn liền với thực tiễn công nghiệp văn hóa. Theo ông, để có đội ngũ nghệ sĩ kế cận đủ sức gánh vác di sản trong bối cảnh mới, cần có sự gắn kết chặt chẽ giữa nhà trường và các đơn vị nghệ thuật chuyên nghiệp, tạo điều kiện cho sinh viên cọ xát với sân khấu thực tế ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.

Theo Nghệ sĩ Ưu tú Lê Nguyên Đạt, việc đào tạo cần chú trọng cả kỹ năng nghề nghiệp lẫn tư duy sáng tạo hiện đại, giúp nghệ sĩ trẻ vừa giữ được "hồn cốt" dân tộc, vừa đủ bản lĩnh để làm mới nghệ thuật truyền thống theo thị hiếu đương đại. Đây chính là yếu tố then chốt để xây dựng một đội ngũ kế cận có tri thức, tâm huyết và đủ sức đưa nghệ thuật dân tộc vươn xa trên bản đồ văn hóa quốc tế.

Góp thêm góc nhìn về việc đưa di sản "sống" trong lòng siêu đô thị, Nghệ sĩ Nhân dân Hồ Văn Thành (Cao đẳng Văn hóa Nghệ thuật Thành phố Hồ Chí Minh) đề xuất mô hình đưa nghệ thuật ra không gian công cộng. Bằng việc tận dụng hệ thống công viên của Thành phố để tổ chức các sân chơi cho các câu lạc bộ với phương châm "diễn viên là khán giả, khán giả là diễn viên", nghệ thuật truyền thống sẽ có môi trường thực hành sống động, ít tốn kém nhưng đạt hiệu quả lan tỏa cao.

Sự cộng hưởng giữa hạ tầng hiện đại, chính sách đãi ngộ và chiến lược đào tạo bài bản sẽ là bệ phóng vững chắc để sân khấu truyền thống Thành phố Hồ Chí Minh tự tin khẳng định sức sống bền bỉ và giá trị kinh tế trong tương lai.

Định vị bản sắc Việt trên trường quốc tế

Tầm nhìn đến năm 2030, Thành phố Hồ Chí Minh đặt mục tiêu trở thành trung tâm công nghiệp văn hóa của khu vực Đông Nam Á. Trong tiến trình hội nhập này, sân khấu truyền thống với bản sắc riêng biệt được xác định là "thương hiệu nhận diện" quan trọng. Để hiện thực hóa mục tiêu đó, Thành phố đang quyết liệt triển khai các chương trình hỗ trợ trọng điểm theo tinh thần Nghị quyết 80, tập trung vào việc ưu tiên nguồn lực cho các tác phẩm đỉnh cao, có khả năng cạnh tranh quốc tế và quảng bá hình ảnh quốc gia.

Theo lãnh đạo Sở Văn hóa và Thể thao, Thành phố không chỉ chú trọng đầu tư hạ tầng mà còn tập trung vào các kịch bản xứng tầm, có khả năng cạnh tranh quốc tế. Đặc biệt, thông qua các mô hình quản trị mới và tăng cường hợp tác quốc tế, các sản phẩm nghệ thuật truyền thống sẽ được tạo điều kiện tối đa để tiếp cận khách du lịch và tham gia vào chuỗi cung ứng của ngành công nghiệp văn hóa khu vực.

Ở góc độ định hướng nghệ thuật, Nghệ sĩ Nhân dân Trần Ngọc Giàu, Chủ tịch Hội Sân khấu Thành phố Hồ Chí Minh nhấn mạnh, để vươn tầm quốc tế, sân khấu truyền thống không thể chỉ dựa vào sự "tự thân vận động" của các nghệ sĩ mà cần một chiến lược chuyên nghiệp hóa toàn diện. Ông cho rằng, nghệ thuật dân tộc muốn bước ra thế giới phải giải được bài toán dung hòa giữa bảo tồn nguyên bản và ngôn ngữ sân khấu hiện đại.

Nghệ sĩ Nhân dân Trần Ngọc Giàu khẳng định: "Chúng ta không mang cái cũ kỹ ra thế giới mà mang những giá trị cốt lõi được trình diễn bằng tư duy dàn dựng mới, công nghệ mới. Để làm được điều đó, cần có những "đơn đặt hàng" xứng tầm từ phía Nhà nước để tạo ra các tác phẩm có cấu trúc chặt chẽ, hình ảnh mãn nhãn, đủ sức chinh phục khán giả đa quốc gia mà vẫn giữ được hồn cốt của cải lương hay hát bội".

Song song với đó, chủ động đưa nghệ sĩ ra nước ngoài học tập và tham gia các liên hoan khu vực đang trở thành hướng đi chủ đạo. Việc cọ xát thường xuyên tại các đấu trường quốc tế giúp đội ngũ kế cận tích lũy kinh nghiệm quản trị sân khấu hiện đại, từ đó tạo ra những tác phẩm có "ngôn ngữ chung" với dòng chảy nghệ thuật thế giới.

Nghệ sĩ Hà Trí Nhơn (Nhà hát Nghệ thuật Hát bội Thành phố Hồ Chí Minh) chia sẻ về trải nghiệm thực tế: Sự quan tâm của khán giả nước ngoài là rất lớn. Dù bất đồng ngôn ngữ, họ vẫn say mê tìm hiểu về trình thức và mặt nạ hát bội qua các buổi thảo luận, hội thảo. Điều này khẳng định thế giới đang rất khao khát những bản sắc độc đáo, riêng có của Việt Nam.

Ngoài ra, việc ứng dụng công nghệ, tận dụng các nền tảng xã hội cũng là giải pháp hữu hiệu để "xuất khẩu" văn hóa. Nghệ sĩ Ưu tú Nguyễn Thanh Bình, Trưởng phòng Tổ chức biểu diễn, Nhà hát Nghệ thuật Hát bội Thành phố Hồ Chí Minh cho biết, đơn vị đang rốt ráo chuẩn bị cho kế hoạch số hóa toàn diện vào năm 2026 với các không gian ảo và lưu trữ 3D, giúp di sản vượt qua rào cản địa lý để đến với bạn bè quốc tế một cách chuyên nghiệp nhất.

Tương tự, Nhà hát Cải lương Trần Hữu Trang hướng "mũi nhọn" vào xây dựng mô hình "sân khấu du lịch" để thu hút khán giả quốc tế. "Nhà hát sẽ phối hợp, cộng hưởng cùng các công ty lữ hành giàu kinh nghiệm để cho ra mắt những sản phẩm "cải lương du lịch" đặc biệt. Chúng tôi mong muốn du khách khi đến Thành phố Hồ Chí Minh được "thẩm thấu" giá trị của nghệ thuật cải lương, từ đó lan tỏa và chia sẻ với thế giới, "mang" cải lương vượt ra ngoài biên giới quốc gia", Nghệ sĩ Ưu tú Phan Quốc Kiệt nhấn mạnh.

Hành trình đưa cải lương, hát bội vươn xa không chỉ là câu chuyện của doanh thu, mà còn là câu chuyện về định vị bản sắc quốc gia trên trường quốc tế. Với sự đồng lòng của chính quyền thông qua các cơ chế đặc thù và tâm huyết của đội ngũ nghệ sĩ, sân khấu truyền thống Thành phố Hồ Chí Minh đang tự tin khẳng định vị thế của mình, trở thành động lực quan trọng cho sự phát triển kinh tế - xã hội bền vững của Thành phố trong tương lai.