25 năm Ngày mất nhạc sĩ Trịnh Công Sơn: “Kẻ du ca” đã khuất bóng nhưng dấu ấn để lại chẳng mờ phai

Ngày này cách đây 25 năm - ngày 1/4/2001, sau 63 năm "ở trọ" trần gian, tận hiến cuộc đời mình cho nghệ thuật, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn rời bỏ cõi tạm và gửi lại một tấm lòng "để gió cuốn đi". Không có ham muốn trở thành nghệ sĩ nhưng cái duyên với âm nhạc đã đưa ông trở thành một nhạc sĩ lớn của nền tân nhạc Việt Nam. 

Khởi đầu sự nghiệp sáng tác âm nhạc vào năm 18 tuổi với ca khúc đầu tay Ướt mi, rồi từ đó tận hiến cuộc đời mình cho nghệ thuật, Trịnh Công Sơn và các ca khúc của ông đã tạo nên một bộ phận giá trị không thể tách rời trong dòng chảy ca khúc trữ tình Việt Nam thế kỷ XX.

Sinh ra (ngày 28/2/1939) và lớn lên tại mảnh đất giàu thơ, đậm tình như Huế, nhạc sĩ Trịnh Công Sơn được nuôi dưỡng tâm hồn trong những góc nghệ thuật cổ điển Việt Nam. Ông được học vẽ, chơi đàn, tìm hiểu văn hóa quê hương và đất nước thông qua sách báo. Âm nhạc là cơ duyên đến muộn, nhưng lại là mảnh vườn rạng rỡ sắc hương mà ông dành trọn đời để gieo trồng, vun đắp. Với nhạc sĩ Trịnh Công Sơn, khát vọng tình yêu, khát vọng hoà bình vượt lên trên tất cả những thiên kiến chính trị hẹp hòi. Những khát vọng cháy bỏng ấy khiến cho âm nhạc Trịnh Công Sơn sống mãi với thời gian.

Trong khoảng 600 ca khúc để lại cho đời, ông đã đưa nhạc và thơ hòa quyện vào nhau, nương vào nhau tạo nên những nhạc phẩm làm say mê hàng triệu triệu trái tim người yêu nhạc nhiều thế hệ.

Qua các nhạc phẩm của Trịnh Công Sơn, nhiều người cho rằng ông là một nhà thơ lớn và nhạc chỉ là "chiếc xe tải" chở thơ của ông đến với mọi người. Thực tế rất khó lòng tách bạch giữa thơ và nhạc trong những ca khúc của Trịnh Công Sơn, bởi nhạc và thơ hòa quyện vào nhau đến độ khó mà phân định cái nào là chính, cái nào là phụ. Và nếu tách riêng phần lời nó trở thành những bài thơ tình vào loại hay nhất.

Ca từ trong các tác phẩm của Trịnh Công Sơn lời đẹp, ý sâu, âm điệu nhẹ nhàng, êm ái. Ông đã đưa những sự vật bình thường trở thành lạ thường. "Nắng" thì ai chả thấy, nhưng chỉ có Trịnh Công Sơn mới thấy Nắng thủy tinh. "Mưa" đương nhiên ai cũng biết, nhưng mưa hồng thì chỉ có ông mới hay! Hạ là hè. Mùa hạ tức mùa hè. Điều đó có gì lạ! Lạ chăng là bởi sau chữ Hạ, Trịnh Công Sơn thêm chữ Trắng đầy diễm tuyệt trong ca khúc Hạ trắng. "Mắt xanh xao" có lẽ đối với các nhà bệnh lý học thì đấy là triệu chứng của một bệnh nào đấy, nhưng đối với Trịnh Công Sơn thì nó lại là điểm nhấn cho một hình ảnh liêu trai, đài các: "Dài tay em mấy thuở mắt xanh xao" trong Diễm xưa. Chả thế mà có người nói Trịnh Công Sơn viết nhạc không khác gì Nguyễn Bính làm thơ.

Ngoài hình ảnh phong phú, ca từ Trịnh Công Sơn còn mang nhiều tính ẩn dụ đôi khi làm người nghe khó hiểu, mà chính tác giả cũng không thể nào giải thích một cách đơn giản những suy nghĩ của mình đã chuyển tải sang ngôn ngữ âm nhạc như: "Hòn đá lăn trên đồi, hòn đá rớt xuống cành mai, rụng cánh hoa mai gầy, chim chóc hót tiếng sau cùng". Quả đúng là: "tự mình biết riêng mình, và ta biết riêng ta".

Và cũng có những lối số so sánh hết sức bất ngờ, gây ấn tượng mạnh mà có lẽ chỉ Trịnh Công Sơn mới so sánh được như: "Tình yêu như trái phá/ con tim mù lòa; Tình yêu như vết cháy trên da thịt người; Buồn như giọt máu...". Bằng những ca từ đó, những lối so sánh đó, Trịnh Công Sơn đã đem lại cho khán giả những ấn tượng sâu sắc suốt đời không thể quên.

Cũng vì cái hay, cái độc đáo riêng đó mà nhạc của ông được người ái mộ gọi riêng là "dòng nhạc Trịnh". Một dòng nhạc được trân trọng, yêu mến, nâng niu như "nhạc Trịnh" thì thật hiếm có!

Và cũng vì thế mà 25 năm sau ngày ông mất, âm nhạc của ông vẫn "sống mới" trong lòng người trẻ. Nhạc Trịnh đang có sức sống mạnh mẽ trong giới trẻ thông qua cách tiếp cận sáng tạo, làm mới bằng các phong cách âm nhạc hiện đại như acoustic, jazz, rap, R&B, trong khi vẫn giữ tinh thần triết lý sâu lắng nguyên bản. Nhiều ca sĩ, nhạc sĩ trẻ, như: Hà Lê, Hoàng Dũng, Mỹ Anh… đã thổi hồn mới vào các ca khúc bất hủ, biến nhạc Trịnh thành một phần tự nhiên trong đời sống tinh thần của thế hệ mới.

Không chỉ nổi tiếng ở trong nước, Trịnh Công Sơn là nhạc sĩ Việt Nam hiếm hoi có sự nổi tiếng và sức ảnh hưởng vươn tầm thế giới. Khoảng 2 triệu băng đĩa nhạc của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã được bán tại Nhật Bản - một con số kỷ lục mà chưa nhạc sĩ Việt nào đạt được. Các ca khúc của ông cũng được dịch ra tiếng Nhật và được biểu diễn, thu âm bởi những nghệ sĩ hàng đầu Nhật Bản như Tokiko Kato, Yoshimi Tendo, Aya Shimazu và thường xuyên được hát trong chương trình âm nhạc đêm giao thừa thường niên của đài truyền hình quốc gia Nhật Bản NHK.

Ông cũng được báo chí và cộng đồng quốc tế nhắc đến như "Bob Dylan của Việt Nam". Vào ngày sinh nhật lần thứ 80 của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn (28/2/1939-28/2/2019), Google thay đổi Doodles trên trang chủ tiếng Việt thành chân dung Trịnh Công Sơn bên cây đàn guitar để vinh danh cố nhạc sĩ tài hoa. Đây là lần đầu tiên Google Doodles tôn vinh một người Việt Nam.

Với một di sản để lại cho âm nhạc Việt Nam gồm khoảng 600 ca khúc, trong đó có hơn 230 ca khúc được phổ biến rộng rãi và được công chúng đón nhận và yêu mến, cái tên Trịnh Công Sơn đã trở thành một huyền thoại trong âm nhạc Việt. Âm nhạc của nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đi cùng năm tháng và là một phần ký ức của nhiều thế hệ người Việt Nam.