Nhật Bản bảo hộ bản quyền giọng nói nghệ sĩ trước sự bùng nổ của AI

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo (AI) đang làm thay đổi diện mạo ngành công nghiệp giải trí, Nhật Bản đang nỗ lực triển khai các giải pháp công nghệ và pháp lý nhằm khai thác giá trị thương mại, đồng thời bảo vệ quyền lợi cho đội ngũ diễn viên lồng tiếng trước vấn nạn vi phạm bản quyền kỹ thuật số.

Tại một cuộc họp báo mới đây ở Tokyo, Hiệp hội Phát triển Lồng tiếng và Bảo vệ Giọng nói (VIDA) đã phô diễn khả năng ứng dụng AI của hãng phần mềm ElevenLabs (Mỹ), chuyển đổi giọng nói của nghệ sĩ sang hơn 30 ngôn ngữ khác nhau mà vẫn giữ nguyên âm sắc và đặc trưng biểu cảm gốc. Công nghệ này còn tích hợp chèn logo và biểu tượng mờ vào các tệp tin, giúp chủ sở hữu quyền theo dõi quá trình sử dụng và ngăn chặn việc sao chép trái phép.

Giám đốc điều hành VIDA Masakazu Kubo nhận định doanh thu từ phim hoạt hình (anime) Nhật Bản tại thị trường quốc tế đang tăng trưởng mạnh mẽ. Việc sử dụng chính giọng gốc của các diễn viên nổi tiếng thông qua AI, thay vì lồng tiếng bản địa, sẽ giúp gia tăng đáng kể lượng người hâm mộ trên toàn cầu.

Song song với các nỗ lực thương mại, vấn đề bảo hộ quyền lợi nghệ sĩ cũng đang được đẩy mạnh. Tập đoàn thương mại Itochu phối hợp với Hiệp hội Diễn viên Nhật Bản vừa công bố thành lập một cơ sở dữ liệu giọng nói chính thức mang tên J-Vox-Pro. Nền tảng này đóng vai trò như một kho lưu trữ an toàn, quản lý và cung cấp giọng nói của nghệ sĩ cho các dự án trong và ngoài nước, đảm bảo họ nhận được thù lao xứng đáng khi giọng nói của họ (hoặc phiên bản AI mô phỏng) được sử dụng.

Hiện nay, luật pháp Nhật Bản chưa công nhận bảo hộ bản quyền giọng nói. Điều này tạo ra kẽ hở cho các hệ thống AI tự ý "học" từ các bản ghi âm và tạo ra các phiên bản giả mạo tràn lan trên mạng xã hội. Đây là mối đe dọa trực tiếp đến sinh kế của các diễn viên lồng tiếng, khi phần lớn họ là những người làm việc tự do với thu nhập thường dưới 3 triệu yen (khoảng 19.000 USD) mỗi năm.

Không chỉ dừng lại ở lĩnh vực giải trí, công nghệ AI giọng nói còn mở ra tiềm năng ứng dụng rộng lớn trong đời sống, như tích hợp vào hệ thống định vị ô tô hoặc hỗ trợ đọc hướng dẫn y tế cho người cao tuổi thị lực kém.

Tuy nhiên, giới chuyên gia cảnh báo các giải pháp công nghệ chỉ là bước đầu. Giáo sư Kazuhiro Ando từ Đại học Toyo nhấn mạnh: "Các sáng kiến của khu vực tư nhân trong việc xác thực giọng nói gốc là cần thiết, nhưng vẫn có những giới hạn nhất định. Chính phủ cần sớm thúc đẩy các biện pháp lập pháp và chế tài đủ mạnh để trấn áp tình trạng vi phạm bản quyền giọng nói đang ngày càng tinh vi".

Hiện Hiệp hội Diễn viên Nhật Bản đang xem xét các biện pháp pháp lý bổ sung, trong đó có việc yêu cầu tòa án ra lệnh đình chỉ và khởi kiện đòi bồi thường đối với các hành vi sử dụng giọng nói trái phép.