Chỉ thị số 04-CT/TW: Bước đột phá cho sách điện tử

Với Chỉ thị số 04-CT/TW, việc phát triển xuất bản điện tử và sách điện tử sẽ trở thành một nội dung quan trọng của ngành xuất bản trong thời gian tới đây.

Một sự kiện quan trọng trong đời sống văn hóa: Ban Bí thư đã ban hành Chỉ thị số 04-CT/TW ngày 17/3/2026 về tăng cường sự lãnh đạo của Đảng đối với hoạt động xuất bản trong tình hình mới.

Tại đó, trong các mục tiêu cho tới năm 2030, Chỉ thị xác định: "Chuyển đổi số sâu rộng, đầu tư phát triển hạ tầng, nền tảng công nghệ, nội dung số; ưu tiên xuất bản các ấn phẩm số, số hóa theo hướng đa dạng, sáng tạo, hội nhập trong nước và quốc tế". Đồng thời, "Phát triển xuất bản điện tử, 100% nhà xuất bản tham gia xuất bản điện tử và ứng dụng chuyển đổi số trong quy trình xuất bản".

Từ những định hướng này, có thể thấy rõ: với Chỉ thị số 04-CT/TW, việc phát triển xuất bản điện tử và sách điện tử sẽ trở thành một nội dung quan trọng của ngành xuất bản trong thời gian tới đây.

Nhìn lại, đi cùng với internet, sách điện tử đã xuất hiện khá sớm tại Việt Nam. Từ những năm 2000, dù còn ở dạng sơ khai, loại hình này đã được nhắc đến với nhiều kỳ vọng về các lợi thế nổi bật: giảm chi phí sản xuất, rút ngắn thời gian đưa sách ra thị trường, mở rộng khả năng tiếp cận tới độc giả.

Thực tế cho thấy, cùng với thời gian, thói quen đọc sách của độc giả đã có những thay đổi theo hướng tương thích với loại hình này. Theo số liệu của Cục Xuất bản, In và Phát hành, tính đến hết năm 2025, đã có 35/52 đơn vị tham gia xuất bản và phát hành sách điện tử. Riêng trong năm 2025, số đầu sách điện tử phát hành đạt hơn 5.200 đầu sách, tăng trên 49% so với năm trước; tổng lượt truy cập đạt khoảng 35 triệu, tăng 66,7%.

Dù vậy, theo nhiều chuyên gia, sự phát triển đó vẫn chưa đạt đến mức ổn định so với tiềm năng, khi các hoạt động chuyển đổi số trong ngành xuất bản còn phân tán. Tại đó, mức độ ứng dụng công nghệ giữa các đơn vị còn chênh lệch, năng lực số hóa chưa đồng đều, trong khi doanh thu từ các sản phẩm số vẫn chiếm tỷ trọng nhỏ trong tổng doanh thu ngành sách. Có nghĩa, sách điện tử đã xuất hiện và tăng trưởng, nhưng chưa hình thành được một thị trường đủ mạnh để dẫn dắt toàn ngành.

Để thấy rõ điều này, có thể nhìn vào một thực tế quen thuộc: với nhiều độc giả, khi một cuốn sách mới ra mắt, phiên bản sách điện tử không phải lúc nào cũng có sẵn kịp thời, và tới khi có thì cũng chưa hẳn hợp lý về mức giá so với bản sách giấy.

***

Từ thực tế ấy, chúng ta có thể thấy rõ giá trị của Chỉ thị số 04-CT/TW, với nhiều nội dung trực tiếp hướng tới việc tháo gỡ những "điểm nghẽn" của thị trường sách điện tử.

Trong đó, nhiệm vụ và giải pháp "Xây dựng hạ tầng kỹ thuật số, nền tảng dữ liệu xuất bản số dùng chung toàn ngành" là một định hướng nền tảng. Bởi, khi hoạt động xuất bản điện tử còn rời rạc, thiếu liên kết, việc hình thành một hệ thống dữ liệu và hạ tầng chung sẽ giúp kết nối các khâu sản xuất, lưu trữ và phân phối. Đây là điều kiện cần để sách điện tử thoát khỏi tình trạng phát triển đơn lẻ, từng bước hình thành một hệ sinh thái bền vững, có khả năng lan tỏa.

Bên cạnh đó, Chỉ thị cũng đặt ra một yêu cầu mang tính trực tiếp hơn đối với sự phát triển của sách điện tử: "Phát triển xuất bản điện tử, 100% nhà xuất bản tham gia xuất bản điện tử và ứng dụng chuyển đổi số trong quy trình xuất bản". Với mục tiêu ấy, khi quá trình xuất bản điện tử được triển khai rộng khắp và gắn trực tiếp vào quy trình xuất bản, khả năng tiếp cận của độc giả với sách điện tử sẽ được cải thiện, qua đó góp phần hình thành một thị trường ổn định hơn cho loại hình này.

Và đáng nói nhất, Chỉ thị số 04-CT/TW cũng trực tiếp gắn chuyển đổi số trong xuất bản với việc mở rộng văn hóa đọc, khi đặt ra mục tiêu đến năm 2030: "Từ Trung ương đến mỗi tỉnh, thành phố cần xây dựng thư viện số, tủ sách điện tử, sử dụng thống nhất; có thư viện lớn, trung tâm phát hành quy mô, hiện đại gắn với chuyển đổi số".

Với cách tiếp cận này, không còn dừng ở một sản phẩm của thị trường, sách điện tử đã trở thành công cụ để đưa tri thức đến gần hơn với người dân, nhất là trong bối cảnh việc tiếp cận sách giấy vẫn còn hạn chế về không gian và chi phí ở nhiều khu vực. Nói cách khác, với lợi thế của mình, sách điện tử có thể trở thành một kênh quan trọng để thu hẹp khoảng cách tiếp cận tri thức giữa các vùng, qua đó góp phần lan tỏa văn hóa đọc trong xã hội.

Như thế, nhìn tổng thể, có thể thấy các định hướng gắn với chuyển đổi số trong Chỉ thị số 04-CT/TW không tách rời nhau, mà tạo thành một chuỗi liên kết: từ hạ tầng, công nghệ đến tổ chức hệ thống và mở rộng tiếp cận. Tại đó, sách điện tử giữ một vai trò trung tâm: vừa là sản phẩm cụ thể của chuyển đổi số, vừa là phương tiện để các chính sách phát huy hiệu quả trong thực tế.

Trong bối cảnh công nghệ tiếp tục phát triển, cách con người tiếp cận sách sẽ còn thay đổi. Nhưng khi những định hướng từ Chỉ thị số 04-CT/TW được triển khai một cách đồng bộ, sách điện tử hoàn toàn có thể trở thành cầu nối giữa chuyển đổi số và văn hóa đọc, góp phần mở rộng khả năng tiếp cận tri thức của xã hội theo một cách bền vững hơn.