Hóa dầu - "Điểm mù" trong cuộc khủng hoảng eo biển Hormuz

Khi cuộc khủng hoảng tại eo biển Hormuz leo thang, sự chú ý thường đổ dồn vào đà tăng của giá xăng dầu. Tuy nhiên, rủi ro lạm phát sâu rộng nhất đối với nền kinh tế toàn cầu lại nằm ở một lĩnh vực ít được quan tâm hơn: hóa dầu - nguyên liệu cốt lõi cho gần như mọi mặt hàng tiêu dùng.

Trong thuật ngữ công nghiệp, hóa dầu bao gồm các hợp chất như như naphtha, benzene, butadiene hay amoniac. Chúng hiện diện trong hầu hết mọi vật dụng của đời sống hiện đại, từ găng tay y tế đến bao bì thực phẩm hay linh kiện ô tô. Chuyên gia Tom Seng từ Viện Năng lượng Ralph Lowe thuộc Đại học Texas Christian nhận định rằng ngoại trừ những vật dụng làm hoàn toàn bằng gỗ, hầu như mọi sản phẩm tiêu dùng đều có thành phần gốc dầu mỏ hoặc khí đốt. Riêng ngành sản xuất ô tô và xe tải đã tiêu thụ lượng nhựa khổng lồ – một sản phẩm quan trọng của ngành công nghiệp hóa dầu.

Sự phụ thuộc của ngành hóa dầu vào khu vực Trung Đông là rất lớn. Trong số 193 tổ hợp hóa dầu đang hoạt động tại đây, khoảng 79% nằm ở Saudi Arabia, Iran và Qatar. Nhóm các nước thuộc Hội đồng Hợp tác Vùng Vịnh (GCC) hiện sản xuất khoảng 150 triệu tấn hóa dầu mỗi năm, chiếm 12% sản lượng toàn cầu. Đáng chú ý, tất cả số hóa dầu này đều phải đi qua eo biển Hormuz.

Còn dữ liệu do công ty phân tích Altana tổng hợp cho thấy lượng nguyên liệu thô bao gồm các sản phẩm hóa dầu, chất trung gian và thành phẩm trị giá 733 tỷ USD (tương đương 22% tổng nguồn cung toàn cầu) đều được vận chuyển qua vùng Vịnh. Do đó, tình trạng gián đoạn tại eo biển Hormuz sẽ gây ra hiệu ứng dây chuyền, tác động trực tiếp đến lượng hàng hóa hạ nguồn trị giá 3.800 tỷ USD trên toàn cầu.

Mặc dù người tiêu dùng chưa cảm nhận được sự thay đổi ngay lập tức, áp lực chi phí đã bắt đầu đè nặng lên các nhà máy sản xuất. DST-Pack - một công ty chuyên sản xuất bao bì cho các doanh nghiệp toàn cầu cho biết các nhà cung cấp nhựa tại Trung Quốc gần đây đã tăng giá khoảng 15%, chủ yếu do chi phí nguyên liệu thô đắt đỏ và tình trạng bất ổn trên thị trường.

Quá trình đẩy gánh nặng chi phí sang người tiêu dùng cũng sẽ có một độ trễ nhất định, bởi hàng hóa cần trải qua nhiều công đoạn từ sản xuất, đóng gói, vận chuyển trước khi lên kệ bán lẻ. Dù vậy, DST-Pack cho hay các đơn đặt hàng mới hiện nay đều đang phải chịu mức giá cao hơn hẳn. Điển hình như các chiến dịch sản xuất các hộp quà dạng lịch cho dịp Giáng sinh 2026 đã phải tính toán lại toàn bộ chi phí, do sản phẩm này vốn sử dụng nhiều khay nhựa định hình.

Mặc dù các thương hiệu đang cố gắng đơn giản hóa thiết kế bao bì để tiết kiệm, việc thử nghiệm và phê duyệt tiêu chuẩn mới đòi hỏi nhiều tuần hoặc nhiều tháng. Trong ngắn hạn, DST-Pack cho hay họ không có lựa chọn nào khác ngoài việc chấp nhận mức giá cao cho các lô hàng sắp tới.

Các chuyên gia tại công ty xếp hạng tín nhiệm Moody's Ratings chỉ ra rằng trước khi khủng hoảng tại eo biển Hormuz xảy ra, ngành này từng trong tình trạng dư cung do Trung Quốc tăng mạnh sản lượng hóa dầu và thúc đẩy các công ty dầu khí toàn cầu sản xuất nhiều hơn. Tuy nhiên, một khi lượng hàng tồn kho hiện tại cạn kiệt, cú sốc nguồn cung sẽ đảo chiều nhanh chóng. Quá trình này sẽ đẩy lạm phát tiêu dùng tăng tốc, giáng đòn mạnh nhất vào nhóm người có thu nhập thấp thông qua việc tăng giá các mặt hàng thiết yếu như thực phẩm và quần áo.

Về dài hạn, rủi ro địa chính trị đang buộc các doanh nghiệp phải định hình lại chiến lược. Giới quan sát cho rằng thị trường đã bắt đầu tính đến các yếu tố bất ổn, nhưng việc buộc phải đầu tư vào đa dạng hóa chuỗi cung ứng chắc chắn sẽ làm tăng chi phí hoạt động của doanh nghiệp. Điều này sau đó lại tăng thêm gánh nặng cho người tiêu dùng.

Ngay cả khi chiến sự chấm dứt tức thì, quá trình bình thường hóa nguồn cung hóa dầu cũng sẽ mất nhiều thời gian. Xung đột tại Trung Đông càng kéo dài, các vấn đề càng tích tụ. Trong bối cảnh không có một loại vật liệu nào có thể dễ dàng thay thế các sản phẩm hóa dầu hiện tại, nền kinh tế toàn cầu sẽ phải dần thích nghi với một mặt bằng giá cả mới cao hơn và tồn tại nhiều rủi ro hơn.