Triển lãm "Frida and Diego: The Last Dream": Cuộc gặp gỡ cuối cùng giữa hai biểu tượng nghệ thuật Mexico

Bảo tàng Nghệ thuật Hiện đại MoMA tại New York vừa khai mạc triển lãm đặc biệt Frida and Diego: The Last Dream, diễn ra từ ngày 21/3 đến 12/9/2026. Đây là sự kiện văn hóa độc đáo, lần đầu tiên hợp tác giữa MoMA và Nhà hát Opera Metropolitan (Met Opera).

Triển lãm trưng bày các tác phẩm nổi bật từ bộ sưu tập của MoMA thuộc về hai nghệ sĩ Mexico huyền thoại Frida Kahlo và Diego Rivera. Không gian được thiết kế như một sân khấu sống động, lấy cảm hứng trực tiếp từ vở opera mới El Último Sueño de Frida y Diego, sẽ công diễn tại Met Opera từ 14/5 đến 5/6/2026.

Với hơn một chục tác phẩm của Diego Rivera, năm bức tranh cùng một bản vẽ của Frida Kahlo, kèm theo các chân dung nhiếp ảnh từ Lola Álvarez Bravo, Leo Matiz và những nhiếp ảnh gia nổi tiếng khác, triển lãm mang đến hành trình cảm xúc sâu sắc về tình yêu, nỗi đau, nghệ thuật và di sản của cặp đôi biểu tượng.

Do Beverly Adams – Giám đốc Nghệ thuật Mỹ Latin Estrellita Brodsky của MoMA – tổ chức, phối hợp với nhà thiết kế sân khấu Jon Bausor (người thiết kế sân khấu và trang phục cho vở opera), cùng các trợ lý giám tuyển Caitlin Chaisson và Rachel Remick. Jon Bausor đã biến các phòng gallery thành bối cảnh huyền ảo, hòa quyện hội họa với yếu tố kịch tính sân khấu, nhấn mạnh cách di sản của Frida và Diego tiếp tục truyền cảm hứng cho các lĩnh vực nghệ thuật khác.

Để hiểu sức hút của triển lãm, cần ôn lại hành trình của hai nghệ sĩ – những người định hình nghệ thuật Mexico hiện đại sau Cách mạng 1910-1920.

Frida Kahlo (1907–1954) nổi tiếng với phong cách tự họa độc đáo, kết hợp hiện thực kỳ ảo và chủ nghĩa nữ quyền. Cuộc đời bà gắn liền với nỗi đau từ vụ tai nạn xe buýt năm 1925, dẫn đến nhiều năm nằm liệt giường và hàng loạt phẫu thuật. Trong thời gian ấy, bà bắt đầu vẽ, biến cơ thể mình thành trung tâm sáng tạo. Các bức tự họa không chỉ phản ánh nỗi đau cá nhân mà còn khắc họa bản sắc văn hóa Mexico qua váy Tehuana, hoa và biểu tượng dân gian.

MoMA lưu giữ lâu dài ba tác phẩm quan trọng của bà: My Grandparents, My Parents, and I (1936), Fulang-Chang and I (1937–1939) và đặc biệt Self-Portrait with Cropped Hair (1940).

Diego Rivera (1886–1957) là bậc thầy tranh tường lớn, đại diện chủ nghĩa hiện thực xã hội. Sau thời gian du học châu Âu tiếp xúc lập thể, ông trở về Mexico và dành trọn tâm huyết cho nghệ thuật phục vụ cách mạng, miêu tả lịch sử dân tộc, đấu tranh giai cấp và đời sống lao động với quy mô đồ sộ, màu sắc rực rỡ.

Rivera không chỉ là chồng Frida mà còn là nguồn cảm hứng và đôi khi là đối thủ nghệ thuật của bà. Họ gặp nhau năm 1928, kết hôn 1929, ly hôn 1939 vì xung đột và ngoại tình, nhưng tái hôn chỉ một năm sau. Mối quan hệ sóng gió kéo dài đến khi Frida qua đời, để lại dấu ấn sâu đậm trong sáng tạo của cả hai.

MoMA có mối liên hệ đặc biệt với cặp đôi từ thập niên 1930: Rivera từng thực hiện loạt tranh tường cho bảo tàng năm 1931, và các tác phẩm của cả hai luôn là điểm nhấn trong bộ sưu tập. Triển lãm này mang ý nghĩa lịch sử, đặt lại các kiệt tác trong bối cảnh mới, đối thoại với vở opera.

Trong không gian triển lãm, năm bức tranh và một bản vẽ của Frida Kahlo nổi bật. Đáng chú ý nhất là Self-Portrait with Cropped Hair (1940) – sáng tác sau ly hôn đầu tiên, Frida xuất hiện tóc ngắn nam tính, mặc vest, cầm kéo, tóc cắt rơi như vết thương, thể hiện sự giải phóng lẫn nỗi đau, khẳng định bản thân phụ nữ mạnh mẽ.

Fulang-Chang and I (1937) khắc họa Frida bên con khỉ cưng, với khung gương tạo đối thoại thực-ảo. Còn My Grandparents, My Parents, and I (1936) là tự truyện gia đình trên tấm kẽm, Frida đứng trung tâm như cầu nối quá khứ-hiện tại.

Với Diego Rivera, hơn chục tác phẩm được trưng bày, nổi bật hai bức tranh tường di động: Agrarian Leader Zapata (1931) miêu tả lãnh tụ Zapata cưỡi ngựa cầm lưỡi hái, tượng trưng đấu tranh nông dân và cách mạng Mexico, kỹ thuật fresco trên khung xi măng gia cố, đầy sức sống. Còn Flower Festival: Feast of Santa Anita (1931) khắc họa lễ hội hoa truyền thống rực rỡ, phản ánh tình yêu văn hóa dân gian.

Bên cạnh tranh, triển lãm có chân dung nhiếp ảnh: Leo Matiz chụp khoảnh khắc thân mật của cặp đôi năm 1946, cùng Lola Álvarez Bravo, Edward Weston, Imogen Cunningham, mang cái nhìn đa chiều về cuộc sống họ.

Vở opera El Último Sueño de Frida y Diego là nguồn cảm hứng chính. Sáng tác bởi Gabriela Lena Frank (nhà soạn nhạc đoạt Grammy, lần đầu hợp tác Met Opera), lời bởi Nilo Cruz (giải Pulitzer). 

Lấy ý tưởng từ thần thoại Orpheus-Eurydice nhưng đảo ngược: ba năm sau khi Frida mất, Diego già nua triệu hồi linh hồn bà vào Ngày Lễ người chết, tái hiện hành trình tình yêu đam mê-đau khổ trước khi tạm biệt. Vở opera do Deborah Colker (kiêm biên đạo múa) đạo diễn, Isabel Leonard thủ vai Frida, Carlos Álvarez vai Diego, nhạc trưởng Yannick Nézet-Séguin chỉ huy. Jon Bausor thiết kế sân khấu, tạo liên kết chặt chẽ với triển lãm.

Triển lãm kèm chương trình công cộng hợp tác Met Opera: hội thảo, workshop nghệ thuật gia đình, hoạt động giáo dục. Được hỗ trợ từ các nhà tài trợ lớn như Steven và Lisa Tananbaum, Jerry Speyer và Katherine Farley.

Di sản Frida Kahlo và Diego Rivera vẫn sống động trong nghệ thuật đương đại. Họ là biểu tượng Mexico, nữ quyền, hiện thực xã hội và bản sắc Mỹ Latin. Frida truyền cảm hứng cho hàng triệu phụ nữ qua tự họa mạnh mẽ; Diego định hình nghệ thuật phục vụ cộng đồng qua tranh tường đồ sộ. Triển lãm nhắc nhở: dù cuộc đời kết thúc, tình yêu và nghệ thuật của họ vẫn "triệu hồi" và lay động qua các thế hệ.