Phát triển công nghệ chiến lược - yêu cầu cấp bách từ thực tiễn và chỉ đạo của Tổng Bí thư

Trong bối cảnh cạnh tranh toàn cầu ngày càng khốc liệt, công nghệ không chỉ là công cụ hỗ trợ phát triển mà đã trở thành yếu tố quyết định vị thế, sức mạnh và khả năng tự chủ của mỗi quốc gia. 

Với Việt Nam, yêu cầu phát triển công nghệ chiến lược không chỉ là lựa chọn mang tính dài hạn, mà đã trở thành nhiệm vụ cấp bách, gắn trực tiếp với mục tiêu phát triển nhanh, bền vững và bảo đảm an ninh quốc gia trong tình hình mới. Những chỉ đạo mới đây của Tổng Bí thư Tô Lâm đã làm rõ hơn tư duy, cách tiếp cận và yêu cầu hành động đối với lĩnh vực then chốt này.

Công nghệ chiến lược - nền tảng cho đột phá phát triển quốc gia

Trong kỷ nguyên kinh tế số, công nghệ ngày càng trở thành yếu tố cốt lõi quyết định năng suất, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của mỗi quốc gia. Đối với Việt Nam, phát triển công nghệ chiến lược không chỉ nhằm theo kịp xu thế toàn cầu, mà quan trọng hơn là tạo dựng nền tảng cho một mô hình tăng trưởng mới, dựa trên tri thức, đổi mới sáng tạo và giá trị gia tăng cao.

Định hướng này cũng nhất quán với tinh thần của Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị, trong đó nhấn mạnh yêu cầu tạo đột phá về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia, coi đây là động lực chủ yếu để nâng cao năng suất, chất lượng tăng trưởng và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Phát triển công nghệ chiến lược vì vậy không chỉ là nhiệm vụ riêng của ngành khoa học và công nghệ, mà là yêu cầu xuyên suốt trong tiến trình phát triển đất nước.

Công nghệ chiến lược có vai trò đặc biệt ở nhiều phương diện. Thứ nhất, trực tiếp nâng cao năng suất lao động, tối ưu hóa quản trị và thúc đẩy chuyển đổi số trong mọi lĩnh vực của nền kinh tế. Thứ hai, tạo điều kiện hình thành các ngành công nghiệp mới, mở rộng không gian tăng trưởng và nâng cao vị thế của Việt Nam trong chuỗi giá trị toàn cầu. Thứ ba, bảo đảm năng lực tự chủ về công nghệ trong các lĩnh vực then chốt, nhất là những lĩnh vực liên quan đến an ninh, quốc phòng và chủ quyền số.

Nhận thức rõ vai trò đó, Chính phủ đã ban hành Quyết định số 2815/QĐ-TTg ngày 28/12/2025 Phê duyệt Chương trình khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo quốc gia phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược ưu tiên triển khai ngay. Quyết định số 2815/QĐ-TTg xác định danh mục 11 nhóm công nghệ chiến lược cùng 35 sản phẩm công nghệ chiến lược cần ưu tiên phát triển trong thời gian tới. Danh mục này bao quát nhiều lĩnh vực then chốt, gồm: trí tuệ nhân tạo, bản sao số, thực tế ảo/thực tế tăng cường; điện toán đám mây, lượng tử, dữ liệu lớn; Blockchain; mạng di động thế hệ sau (5G/6G); robot và tự động hóa; chip bán dẫn; y - sinh học tiên tiến; năng lượng, vật liệu tiên tiến; an ninh mạng; hàng không, vũ trụ. Điểm chung của các công nghệ này là tính nền tảng, khả năng lan tỏa rộng và tác động trực tiếp đến nhiều ngành, lĩnh vực của nền kinh tế.

Trên cơ sở Quyết định số 2815/QĐ-TTg, Chương trình phát triển sản phẩm công nghệ chiến lược quốc gia đang được Bộ Khoa học và Công nghệ Việt Nam khẩn trương triển khai, với cách tiếp cận mới: kết hợp cả hai chiều "từ trên xuống" và "từ dưới lên".

Theo đó, bên cạnh việc tiếp nhận đề xuất từ các viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp, chương trình còn xuất phát từ nhu cầu thực tiễn của Nhà nước, địa phương và doanh nghiệp lớn để đặt hàng các nhiệm vụ nghiên cứu cụ thể. Cách làm này nhằm bảo đảm các sản phẩm công nghệ không chỉ dừng lại ở ý tưởng, mà phải giải quyết trực tiếp các "bài toán" của nền kinh tế và đời sống xã hội.

Trong giai đoạn đầu, chương trình tập trung triển khai một số sản phẩm công nghệ có khả năng tạo tác động nhanh, như mô hình ngôn ngữ lớn và trợ lý ảo, camera AI xử lý tại biên, robot tự hành, hệ thống mạng 5G, nền tảng blockchain và thiết bị bay không người lái. Đây đều là những lĩnh vực có điều kiện để từng bước làm chủ công nghệ lõi, đồng thời mở ra khả năng thương mại hóa và xuất khẩu trong tương lai.

Có thể thấy, từ việc xác lập danh mục đến tổ chức triển khai chương trình, Việt Nam đang từng bước định hình một hệ thống chính sách tương đối đồng bộ cho phát triển công nghệ chiến lược. Tuy nhiên, để các định hướng này đi vào thực tiễn và tạo ra kết quả cụ thể, vai trò chỉ đạo, điều hành và tổ chức thực hiện có ý nghĩa quyết định.

Chỉ đạo của Tổng Bí thư - định hình cách tiếp cận và yêu cầu hành động

Chiều 18/3/2026, Ban Chỉ đạo Trung ương về phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số tổ chức phiên họp để đánh giá tình hình triển khai thực hiện và giải pháp thúc đẩy các công nghệ chiến lược. Phát biểu chỉ đạo tại cuộc họp, Tổng Bí thư Tô Lâm khẳng định: phát triển công nghệ chiến lược là việc không thể chậm trễ hơn nữa, phải hành động mạnh hơn, quyết liệt hơn, hiệu quả hơn.

- Mục tiêu phát triển công nghệ chiến lược gắn với chiến lược phát triển đất nước

Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh mục tiêu phát triển công nghệ chiến lược phải xuất phát từ nhu cầu phát triển của nền kinh tế và lợi ích lâu dài của quốc gia. Theo đó, công nghệ chiến lược phải phục vụ trực tiếp cho việc nâng cao năng suất và năng lực cạnh tranh của nền kinh tế; hình thành các ngành công nghiệp mới; bảo đảm tự chủ về công nghệ trong những lĩnh vực then chốt.

Do vậy, việc xác định công nghệ chiến lược của Việt Nam cần dựa trên 3 yếu tố cơ bản: nhu cầu phát triển và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế; lợi thế, tiềm năng của các ngành công nghiệp trong nước; khả năng hình thành chuỗi giá trị và thị trường cho sản phẩm công nghệ.

- Tập trung nguồn lực vào một số lĩnh vực thật sự trọng điểm

Tổng Bí thư Tô Lâm chỉ đạo phải tập trung nguồn lực vào một số lĩnh vực thật sự trọng điểm. Nguồn lực của đất nước còn hạn chế, vì vậy không thể dàn trải; phải chọn đúng những công nghệ có ý nghĩa chiến lược đối với phát triển đất nước, tập trung đầu tư đủ lớn và đủ lâu để tạo ra đột phá thực sự.

Tổng Bí thư yêu cầu danh mục công nghệ chiến lược cần tiếp cận theo cơ cấu 2 nhóm: Nhóm các công nghệ chiến lược thuộc ngành, lĩnh vực đã có thị trường và có tác động lớn, trực tiếp, trước mắt. Nhóm các công nghệ tạo động lực tăng trưởng mới, công nghệ nền tảng cho tương lai, công nghệ bảo đảm tự chủ trong lĩnh vực an ninh, quốc phòng.

Trên thực tế, Chính phủ đã bước đầu cụ thể hóa định hướng này khi xác định 11 nhóm công nghệ chiến lược cùng 35 sản phẩm trọng điểm, trong đó ưu tiên triển khai ngay một số sản phẩm như trí tuệ nhân tạo, robot, 5G, blockchain hay thiết bị bay không người lái. Đây đều là những lĩnh vực có khả năng tác động trực tiếp đến quản trị quốc gia, năng suất kinh tế và năng lực cạnh tranh.

- Chọn ít nhưng làm thật sâu, thật mạnh, thật bài bản, thật hiệu quả, làm đến cùng

Tổng Bí thư đặc biệt nhấn mạnh yêu cầu siết chặt kỷ luật tổ chức thực hiện, tinh thần chung là chọn ít nhưng làm thật sâu, thật mạnh, thật bài bản, thật hiệu quả, làm đến cùng.

Tổng Bí thư đã chỉ rõ: với từng công nghệ, từng sản phẩm chiến lược phải xác định rõ cơ quan chủ trì, cơ quan phối hợp, nguồn lực và trách nhiệm của người đứng đầu. Bộ trưởng các bộ được giao nhiệm vụ phải trực tiếp chỉ đạo và chịu trách nhiệm toàn diện, không được "khoán trắng" cho cấp dưới.

Yêu cầu của Tổng Bí thư "không để việc lớn mà không rõ ai chịu trách nhiệm cuối cùng" không chỉ là một thông điệp quản trị, mà còn là điều kiện tiên quyết để bảo đảm hiệu quả thực thi. Khi trách nhiệm được cá thể hóa, áp lực về kết quả sẽ rõ ràng hơn, đồng thời hạn chế tình trạng đùn đẩy, chồng chéo.

Bên cạnh đó, việc thiết lập đầu mối điều phối liên ngành đủ mạnh ở cấp Trung ương cũng là yêu cầu mang tính hệ thống, nhằm bảo đảm sự thống nhất trong triển khai và kịp thời tháo gỡ các vướng mắc phát sinh.

- Doanh nghiệp là trung tâm của hệ sinh thái công nghệ

Một điểm nhấn quan trọng khác trong chỉ đạo của Tổng Bí thư là xác định vai trò trung tâm của doanh nghiệp trong hệ sinh thái công nghệ. Doanh nghiệp không chỉ là đối tượng thụ hưởng mà phải trở thành chủ thể dẫn dắt quá trình đổi mới sáng tạo, từ đặt hàng nghiên cứu, tham gia phát triển công nghệ đến thương mại hóa sản phẩm.

Các cơ chế chính sách phải được thiết kế theo hướng khuyến khích mạnh mẽ doanh nghiệp đầu tư vào khoa học, công nghệ và đổi mới sáng tạo, đặc biệt là khu vực doanh nghiệp tư nhân.

Nhà nước tập trung thực hiện 4 vai trò: định hướng chiến lược; tạo môi trường thể chế thuận lợi; đặt hàng và hỗ trợ nghiên cứu phát triển công nghệ; hỗ trợ thương mại hóa sản phẩm và mở rộng thị trường.

- Đặc biệt coi trọng nguồn nhân lực chất lượng cao và hệ sinh thái đổi mới sáng tạo

Tổng Bí thư Tô Lâm nhấn mạnh, không có nhân lực tốt thì không thể có công nghệ tốt; không có đội ngũ chuyên gia giỏi, kỹ sư giỏi, nhà khoa học mạnh, nhà quản trị công nghệ tốt thì không thể làm chủ công nghệ chiến lược. Vì vậy, đào tạo và thu hút nhân lực phải đi trước một bước; phải thúc đẩy mạnh hệ sinh thái đổi mới sáng tạo, hỗ trợ doanh nghiệp khởi nghiệp đổi mới sáng tạo, doanh nghiệp khoa học và công nghệ, doanh nghiệp khởi nguồn từ viện, trường...

Cùng với đó, hệ sinh thái đổi mới sáng tạo cần được thúc đẩy toàn diện, từ hỗ trợ khởi nghiệp công nghệ, phát triển doanh nghiệp khoa học - công nghệ đến hình thành các liên minh nghiên cứu và phát triển. Đây chính là môi trường để các ý tưởng công nghệ được nuôi dưỡng, thử nghiệm và chuyển hóa thành sản phẩm cụ thể.

Phát triển công nghệ chiến lược là con đường tất yếu để Việt Nam nâng cao năng lực cạnh tranh, bảo đảm tự chủ và khẳng định vị thế trong chuỗi giá trị toàn cầu. Những chỉ đạo của Tổng Bí thư Tô Lâm đã định hình rõ tư duy, phương hướng và yêu cầu hành động cho giai đoạn tới. Khi tinh thần đó được hiện thực hóa, công nghệ chiến lược sẽ thực sự trở thành động lực mạnh mẽ đưa đất nước bứt phá trong kỷ nguyên mới.