Phương án tăng lương hưu mới: Chia sẻ nhiều hơn cho người thu nhập thấp

Thông tin về việc điều chỉnh lương hưu và trợ cấp, Bộ Nội vụ cho biết, lần gần nhất Chính phủ thực hiện điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng là ngày 1/7/2024 (theo Nghị định số 75/2024/NĐ-CP), với mức điều chỉnh tăng thêm 15% trên mức lương và trợ cấp của tháng 6/2024. 

Sau khi điều chỉnh, người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng có mức hưởng thấp hơn 3,5 triệu đồng/tháng thì được điều chỉnh tăng thêm 300.000 đồng/người/tháng đối với những người có mức hưởng dưới 3,2 triệu đồng/người/tháng; tăng lên bằng 3,5 triệu đồng/người/tháng đối với những người có mức hưởng từ 3,2 đến dưới 3,5 triệu đồng/người/tháng.

Theo báo cáo của cơ quan Bảo hiểm xã hội, số người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng được điều chỉnh là hơn 3,12 triệu người, kinh phí tăng thêm (6 tháng của năm 2024) để thực hiện việc điều chỉnh là 16.786 tỷ đồng. 

Với việc thực hiện điều chỉnh ở mức cao (15%) giúp nâng cao mức lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng, góp phần ổn định, nâng cao cuộc sống của người hưởng lương hưu, trợ cấp. Việc thực hiện điều chỉnh tăng thêm đối với những người nghỉ hưu trước năm 1995 giúp thu hẹp chênh lệch về lương hưu với người nghỉ hưu sau năm 1995. 

Song, việc điều chỉnh trên còn bộc lộ một số điểm bất cập, hạn chế. Đó là chưa thể chế hóa được quan điểm của Đảng về việc “thay đổi cách thức điều chỉnh lương hưu theo hướng chia sẻ”. Điều chỉnh tăng theo mức tăng tương đối càng làm gia tăng thêm khoảng cách chênh lệch lương hưu giữa những người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng.

Thực hiện Kết luận số 206-KL/TW ngày 10/11/2025 của Bộ Chính trị liên quan đến việc điều chỉnh một số loại phụ cấp, mức lương cơ sở, lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng, Bộ Nội vụ đã xây dựng dự thảo Nghị định điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng để trình Chính phủ.

Đối tượng áp dụng gồm: Cán bộ, công chức, công nhân, viên chức và người lao động (kể cả người có thời gian tham gia bảo hiểm xã hội tự nguyện, người nghỉ hưu từ quỹ bảo hiểm xã hội nông dân Nghệ An chuyển sang); quân nhân, công an nhân dân và người làm công tác cơ yếu đang hưởng lương hưu hằng tháng; cán bộ xã, phường, thị trấn; người đang hưởng trợ cấp mất sức lao động, tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp, trợ cấp tuất hằng tháng.

Tại dự thảo Nghị định này, Bộ Nội vụ đề xuất 2 phương án về mức điều chỉnh tăng chung. Cụ thể, phương án 1: tăng 4,5% và 200.000 đồng/tháng trên mức lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng của tháng 6/2026 đối với cán bộ, công chức, công nhân, viên chức và người lao động; lực lượng vũ trang; cán bộ xã, phường, thị trấn đang hưởng lương hưu, trợ cấp hằng tháng; người đang hưởng trợ cấp mất sức lao động, trợ cấp hằng tháng. Thực hiện điều chỉnh tăng 8% trên mức trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng của tháng 6/2026 đối với các đối tượng còn lại (người đang hưởng trợ cấp tai nạn lao động, bệnh nghề nghiệp hằng tháng; trợ cấp tuất hằng tháng trước ngày 1/1/1995; hưởng trợ cấp hằng tháng theo quy định tại Điều 23 của Luật Bảo hiểm xã hội). 

Phương án 2: Thực hiện điều chỉnh tăng 8% trên mức trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng của tháng 6/2026 đối với tất cả các đối tượng trên. 

Sau khi thực hiện điều chỉnh theo các phương án trên, đối với người nghỉ hưu trước năm 1995 có mức lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng thấp hơn 3,8 triệu đồng/tháng thì tiếp tục được điều chỉnh tăng thêm 300.000 đồng/người/tháng đối với những người có mức hưởng dưới 3,5 triệu đồng/người/tháng; tăng lên bằng 3,8 triệu đồng/người/tháng đối với những người có mức hưởng từ 3,5 triệu đồng/người/tháng đến dưới 3,8 triệu đồng/người/tháng. 

Bộ Nội vụ đã phối hợp với các bộ, ngành có liên quan báo cáo Chính phủ trình cấp có thẩm quyền xem xét quyết định mức điều chỉnh lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng trong năm 2026 (trên cơ sở dự báo về mức tăng của chỉ số giá tiêu dùng năm 2026, nâng cao mức sống của người nghỉ hưu). Theo đó, mức điều chỉnh chung 8% đã được cấp có thẩm quyền phê duyệt. 

Tuy nhiên, Bộ Nội vụ cho rằng, việc áp dụng mức chung điều chỉnh 8% cho toàn bộ đối tượng người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng sẽ không khắc phục được hạn chế hiện nay trong việc điều chỉnh lương hưu. Chưa làm giảm bớt được vấn đề chênh lệnh lương hưu giữa người có mức lương hưu thấp và mức lương hưu cao sau khi thực hiện điều chỉnh (thậm chí còn làm gia tăng chênh lệch về giá trị tuyệt đối), đặc biệt là người hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội hằng tháng từ năm 1995 trở đi. Chưa đáp ứng được mong mỏi, nguyện vọng của đa số những người đang hưởng lương hưu hiện nay, kiến nghị của cử tri, đại biểu Quốc hội (về việc thực hiện điều chỉnh lương hưu theo số tiền tuyệt đối bên cạnh việc điều chỉnh theo mức tăng chung). 

Lý giải, Bộ Nội vụ cho hay, người đang hưởng lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng chủ yếu thuộc nhóm có mức hưởng từ 3 triệu đồng/tháng đến dưới 10 triệu đồng/tháng, với tổng số hơn 2,4 triệu người, chiếm gần 80%. Đối với nhóm nguồn ngân sách nhà nước bảo đảm, mức lương hưu bình quân là 5,7 triệu đồng/người/tháng; mức trợ cấp bảo hiểm xã hội (mất sức lao động) bình quân là 3,3 triệu đồng/người/tháng; mức trợ cấp hằng tháng bình quân từ 2,2 đến 2,5 triệu đồng/người/tháng. 

Đối với nhóm nguồn quỹ bảo hiểm xã hội bảo đảm, mức lương hưu bình quân là 6,7 triệu đồng/người/tháng; mức hưởng bình quân của cán bộ xã, phường là 2,7 triệu đồng/người/tháng. 

Do đó, khi việc thực hiện điều chỉnh lương hưu kết hợp giữa việc điều chỉnh theo số tương đối (điều chỉnh tăng thêm theo tỷ lệ %) và số tuyệt đối (tăng thêm số tiền tuyệt đối), cụ thể là điều chỉnh tăng 4,5% và 200.000 đồng/tháng trên mức lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội và trợ cấp hằng tháng thì đối với những người có mức lương hưu, trợ cấp với mức thấp sẽ nhận được mức điều chỉnh tương đối cao so với mức hiện hưởng. Điều này thể hiện tính chia sẻ hơn so với việc chỉ thuần điều chỉnh theo mức điều chỉnh theo mức tăng tương đối (tỷ lệ phần trăm). Trong khi đó, vẫn bảo đảm việc bảo toàn giá trị khoản lương hưu, trợ cấp trước yếu tố lạm phát do vẫn thực hiện việc điều chỉnh theo tỷ lệ phần trăm (4,5%).

Thời điểm thực hiện điều chỉnh lương hưu, trợ cấp từ ngày 1/7/2026, cùng thời điểm thực hiện điều chỉnh tăng lương cơ sở. 

Về nguồn kinh phí thực hiện, Bộ Nội vụ cho biết, đối với phương án 1, tổng kinh phí tăng thêm so với năm 2025 ước là 9.176 tỷ đồng, trong đó kinh phí tăng thêm đối với nguồn ngân sách nhà nước đảm bảo là 2.105 tỷ đồng; kinh phí tăng thêm đối với nguồn quỹ bảo hiểm xã hội đảm bảo là 7.070 tỷ đồng.

Đối với phương án 2, tổng kinh phí tăng thêm so với năm 2025 ước là 9.749 tỷ đồng, trong đó kinh phí tăng thêm đối với nguồn ngân sách nhà nước đảm bảo là 2.013 tỷ đồng; kinh phí tăng thêm đối với nguồn quỹ bảo hiểm xã hội đảm bảo là 7.736 tỷ đồng. Riêng kinh phí thực hiện điều chỉnh mức lương hưu đối với người nghỉ hưu trước năm 1995 có mức lương hưu thấp khi thực hiện 2 phương án ước khoảng 200-300 tỷ đồng. Như vậy, về tổng thể thì phương án 1 có tổng kinh phí thực hiện ít hơn so với phương án 2.

Tại buổi làm việc với Bộ Nội vụ mới đây, Phó Thủ tướng Phạm Thị Thanh Trà nêu rõ, việc cải cách tiền lương hiện mới ở bước đề xuất phương án để các cấp có thẩm quyền xem xét. Cho đến mùng 1/7 chỉ thực hiện điều chỉnh 8% một số loại phụ cấp, mức lương cơ sở, lương hưu, trợ cấp bảo hiểm xã hội, trợ cấp hằng tháng theo Kết luận 206 của Bộ Chính trị.