Phòng ngừa và phát hiện sớm bệnh Glôcôm

1. Giới thiệu

Glôcôm là bệnh lý thần kinh thị giác mạn tính, đặc trưng bởi tổn thương tiến triển của đầu thần kinh thị giác và mất thị trường, thường liên quan đến tình trạng tăng nhãn áp. Đây là một trong những nguyên nhân hàng đầu gây mù lòa không hồi phục trên toàn cầu. Điểm đáng lưu ý là bệnh thường diễn tiến âm thầm trong giai đoạn đầu, khiến việc phát hiện sớm và phòng ngừa trở thành yếu tố then chốt trong chiến lược bảo tồn thị lực.

2. Bản chất bệnh lý và cơ chế tổn thương

Glôcôm là hậu quả của quá trình tổn thương tiến triển của các sợi thần kinh thị giác, chủ yếu tại vùng đầu dây thần kinh thị (optic nerve head). Tăng nhãn áp được xem là yếu tố nguy cơ quan trọng nhất, tuy nhiên tổn thương thần kinh thị giác vẫn có thể xảy ra ngay cả khi nhãn áp nằm trong giới hạn bình thường, do sự nhạy cảm đặc biệt của mô thần kinh thị giác đối với áp lực nội nhãn.

3. Phân loại bệnh glôcôm

Về mặt lâm sàng, glôcôm thường được phân thành hai thể bệnh chính:

- Glôcôm góc mở nguyên phát: tiến triển chậm, không triệu chứng ở giai đoạn đầu, thường chỉ được phát hiện tình cờ qua khám sàng lọc.

- Glôcôm góc đóng: có thể diễn tiến cấp tính với biểu hiện đau mắt dữ dội, đỏ mắt, giảm thị lực nhanh và cần được xử trí khẩn cấp.

Trong cả hai trường hợp, nếu không được phát hiện và điều trị kịp thời, tổn thương thị giác sẽ tiến triển không hồi phục.

4. Các yếu tố nguy cơ

Nhiều nghiên cứu dịch tễ học đã xác định một số yếu tố làm gia tăng nguy cơ mắc glôcôm, bao gồm:

- Người trên 40 tuổi

- Người có tiền sử gia đình có người mắc glôcôm

- Người đang trong tình trạng cận thị hoặc viễn thị

- Người mắc các bệnh lý toàn thân như tăng huyết áp và đái tháo đường.

- Người sử dụng corticosteroid kéo dài

- Người có tiền sử chấn thương mắt

Những đối tượng thuộc nhóm nguy cơ cao cần được tầm soát glôcôm định kỳ mỗi 6 -12 tháng để phát hiện tổn thương thần kinh thị giác ở giai đoạn sớm.

5. Tầm soát định kỳ - phòng ngừa Glôcôm hiệu quả

Glôcôm thường không biểu hiện triệu chứng ở giai đoạn sớm, do đó, khám mắt định kỳ là biện pháp phòng ngừa quan trọng nhất.

Quy trình tầm soát glôcôm toàn diện thường bao gồm:

- Kiểm tra thị lực

- Đo nhãn áp

- Khám đánh giá đầu dây thần kinh thị giác

- Đo thị trường tự động

- Chụp cắt lớp quang học (OCT) đầu thần kinh thị, lớp sợi thần kinh võng mạc và hoàng điểm

Những phương pháp này giúp phát hiện tổn thương cấu trúc và chức năng của dây thần kinh thị giác ngay cả khi người bệnh chưa có biểu hiện lâm sàng.

Theo khuyến cáo chung:

- Người trên 40 tuổi nên kiểm tra mắt mỗi 1 - 2 năm

- Người có yếu tố nguy cơ cao cần khám theo lịch theo dõi của bác sĩ chuyên khoa

6. Vai trò của lối sống và quản lý bệnh lý toàn thân

Bên cạnh tầm soát định kỳ, việc duy trì lối sống lành mạnh cũng góp phần giảm nguy cơ tiến triển bệnh:

- Kiểm soát tốt huyết áp và đường huyết

- Hạn chế tự ý sử dụng thuốc corticosteroid

- Bảo vệ mắt khỏi chấn thương

- Điều trị sớm các bệnh lý nhãn khoa kèm theo

Ngoài ra, việc nâng cao nhận thức cộng đồng về glôcôm đóng vai trò quan trọng trong chiến lược phòng chống mù lòa do bệnh lý này.

Tổn thương thị lực do glôcôm không thể phục hồi, tuy nhiên nếu được phát hiện sớm, bệnh có thể được kiểm soát hiệu quả bằng thuốc hạ nhãn áp, điều trị laser hoặc phẫu thuật, giúp làm chậm tiến triển bệnh và bảo tồn chức năng thị giác lâu dài. Vì vậy, khám mắt định kỳ và tầm soát sớm là biện pháp quan trọng nhất để phòng ngừa mù lòa do glôcôm.

Tài liệu tham khảo

1. Bộ Y tế (2015), Hướng dẫn chẩn đoán và điều trị các bệnh về mắt.

2. American Academy of Ophthalmology (AAO) (2024), Glaucoma: Diagnosis and Management.

3. Quigley, H. A., Glaucoma: A leading cause of blindness worldwide, British Journal of Ophthalmology.