Taylor Swift vực dậy thị trường đĩa than tại Mỹ

Nhờ hiệu ứng từ Taylor Swift, lần đầu tiên kể từ năm 1983, doanh thu đĩa than tại Mỹ đã vượt mốc 1 tỷ USD. Thế nhưng, nguyên nhân bùng nổ lần này khác xa so với lần bùng nổ đầu thập niên 1980 trước đây và gây ra không ít tranh luận.

Xếp sau Swift lần lượt là Sabrina Carpenter và Kendrick Lamar.

Hiệu ứng Taylor Swift

Theo báo cáo mới của Hiệp hội Công nghiệp Ghi âm Mỹ (RIAA), được công bố hôm 16/3, doanh thu bán đĩa than năm 2025 tại Mỹ đạt 1,04 tỷ USD. Đây cũng là lần đầu tiên sau hơn 4 thập kỷ, doanh thu đĩa than tại Mỹ vượt mốc 1 tỷ USD/năm. Điều này đánh dấu năm tăng trưởng thứ 19 liên tiếp của định dạng từng có lúc là thị trường ngách, gắn với phân khúc nhỏ, phục vụ một nhóm khách hàng rất cụ thể.

Doanh số bán đĩa than đạt 46,8 triệu bản vào năm 2025, tăng 7,9% so với 43,4 triệu bản năm 2024. Doanh thu từ bán đĩa CD chỉ bằng chưa đến 1/3 so với đĩa than, đạt 312,4 triệu USD, trong khi các định dạng vật lý khác như băng cát-xét mang về 25,8 triệu USD.

Sự hồi sinh mạnh mẽ của đĩa than có công lớn từ chiến lược tiếp thị khéo léo của Taylor Swift, khi nữ ca sĩ biến định dạng này thành một món đồ sưu tầm. Album The Life of a Showgirl năm 2025 của Swift là bản phát hành đĩa than bán chạy nhất năm ngoái, với 1,6 triệu bản được bán ra.

Swift đã phát hành tổng cộng 8 phiên bản đĩa than cho The Life of a Showgirl với ảnh bìa và màu đĩa khác nhau. Một số phiên bản đi kèm với những món đồ bổ sung từ Swift, chẳng hạn như phiên bản độc quyền của Target đi kèm với những bức ảnh chưa từng được công bố, một áp phích hai mặt, cũng như một bài thơ do Swift viết. Các phiên bản khác chỉ có sẵn trong vòng 48 giờ trên cửa hàng trực tuyến của Swift.

Bên cạnh đĩa than, việc Swift có thêm các định dạng CD, băng cát-xét và bản tải xuống kỹ thuật số đã giúp The Life of a Showgirl phá vỡ nhiều kỷ lục âm nhạc ngay khi phát hành. Tổng cộng, nữ ca sĩ đã phát hành ít nhất 34 phiên bản khác nhau cho album. Album đã đạt doanh số 4,002 triệu bản tại Mỹ trong tuần đầu tiên, cao nhất mọi thời đại đối với một album.

Cũng nằm trong top 3 album bán chạy nhất về đĩa than năm ngoái là Sabrina Carpenter với 292.000 bản từ album Man's Best Friend và Kendrick Lamar với 279.000 bản từ album đoạt giải Grammy GNX. Ở vị trí thứ tư là album Short n' Sweet của Carpenter với 262.000 bản bán ra, tiếp theo là Billie Eilish với 192.000 bản từ album Hit Me Hard and Soft.

Các album nhạc pop kinh điển một lần nữa chứng tỏ là lựa chọn phổ biến xưa nay khi mua đĩa than, với Rumours của Fleetwood Mac và Thriller của Michael Jackson cũng nằm trong top 10 album đĩa than bán chạy nhất tại Mỹ năm qua.

Hai lần bùng nổ không giống nhau

"Tổ tiên" của đĩa than đã xuất hiện từ cuối thế kỷ 19. Tới đầu thế kỷ 20, đĩa quay dùng vật liệu nhựa cứng ra mắt nhưng chỉ chứa được khoảng 3 đến 5 phút mỗi mặt. Mãi tới năm 1948, hãng đĩa Columbia mới cho ra đời đĩa than 33 1/3 rpm, tức định dạng mà khán giả quen thuộc hiện nay.

Suốt từ thập niên 1950 tới 1980, gần như mọi album đều phát hành dưới dạng đĩa than, giúp định dạng này thống trị thị trường âm nhạc. Doanh số đĩa than còn đặc biệt bùng nổ vào đầu những năm 1980 với sự xuất hiện của bộ ba siêu sao đại chúng là Michael Jackson, Prince và Madonna. Trong đó, album Thriller phát hành cuối năm 1982 của Jackson là album bán chạy nhất lịch sử, góp phần quan trọng trong doanh thu hơn 1 tỷ USD đĩa than năm 1983 tại Mỹ.

Thế nhưng, ngay sau năm 1983, thị trường đĩa than bắt đầu giảm dần do sự lấn lướt của băng cát-xét và CD - những định dạng nhỏ gọn, âm thanh sạch hơn và có thể tự ghi âm. Giai đoạn thập niên 1990 và 2000 là khoảng thời gian thị trường đĩa than gần như sụp đổ, với doanh thu năm 2005 chỉ còn 20 triệu USD.

Nhưng sau đó, thị trường lại từ từ hồi phục, bắt đầu từ xu hướng nhỏ trong giới nghe nhạc, với những người nổi tiếng như Jack White tiên phong quảng bá định dạng này. Ngày nay, nhờ các siêu sao nhạc pop - đặc biệt là Taylor Swift - thúc đẩy, nó trở thành sở thích phổ biến và là vật phẩm sưu tầm.

Tuy vậy, sự thống trị của Swift với đĩa than đã vấp phải sự chỉ trích từ một số người hâm mộ và nhà bình luận âm nhạc. Trong video đăng hồi tháng 1 với tiêu đề "Taylor Swift vẫn đang hủy hoại đĩa than", nhân vật nổi tiếng trên YouTube Anthony Fantano đã đặt ra câu hỏi: "Khi tung ra tới 8 phiên bản đĩa than khác nhau cho album mới của mình, bạn thực sự đáp ứng được nhu cầu thị trường nào?"

"Bạn có thực sự cung cấp cho người hâm mộ những gì họ muốn, hay bạn chỉ đơn thuần là đang khai thác thị trường ngách kỳ quặc mà bạn có được từ một nhóm người hâm mộ nhất định, những người về cơ bản sẽ bỏ tiền ra mua bất cứ thứ gì bạn phát hành?" - Fantano chất vấn.

Phiên bản đĩa than album gần đây nhất của Eilish được làm 100% từ đĩa than tái chế, trong khi album Moon Music năm 2024 của Coldplay được sản xuất trên đĩa làm từ chai nhựa tái chế.

"Tôi thậm chí không thể diễn tả được sự lãng phí đó" - Eilish nói trong cuộc phỏng vấn năm 2024 về các phiên bản đĩa than thừa thãi - "Là người luôn cố gắng hết mình để hướng tới sự bền vững, tôi thấy thực sự khó chịu. Tôi vẫn đang nỗ lực hết sức và cố gắng thu hút mọi người trong nhóm của mình cùng tham gia vào việc này".

"Một số nghệ sĩ lớn nhất thế giới đang sản xuất 40 gói đĩa than khác nhau, mà mỗi gói có một điểm độc đáo riêng, chỉ để khiến bạn tiếp tục mua thêm" - cô ẩn ý.

Chuyển đổi chưa từng có

Trong khi đĩa than tăng trưởng không ngừng thì các định dạng nghe nhạc truyền thống khác như CD và tải xuống kỹ thuật số lại có doanh thu giảm lần lượt 7,8% và 0,8% trong năm qua.

Người tiêu dùng Mỹ đã mua khoảng 48,5 triệu bản đĩa than mới (báo cáo của RIAA không bao gồm doanh số bán đĩa than đã qua sử dụng). Con số này chủ yếu bao gồm các bản phát hành LP (đĩa dài) và EP (đĩa ngắn) truyền thống. Trong khi đó, đĩa CD chỉ bán được 29,5 triệu bản.

Dù một số chủ cửa hàng đĩa và nhà sưu tập bày tỏ lo ngại về việc giá đĩa than ngày càng tăng cao - giá trung bình của một đĩa than mới nguyên đã tăng 24% lên 37,22 USD từ năm 2020 đến năm 2025, theo Discogs - thì cho đến nay, dữ liệu cho thấy điều đó vẫn chưa gây ra sự suy giảm nhu cầu.

Mặc dù sự tăng trưởng của đĩa than phản ánh mối quan tâm ngày càng tăng của người nghe đối với việc sở hữu các bản sao vật lý và ủng hộ các nghệ sĩ yêu thích của họ, nhưng nó vẫn chỉ chiếm một phần nhỏ trong tổng doanh thu của ngành công nghiệp âm nhạc hiện nay.

Theo RIAA, phát trực tuyến vẫn là nguồn doanh thu chính của ngành, chiếm 9,47 tỷ USD trong tổng doanh thu ghi nhận là 11,5 tỷ USD vào năm 2025.

Con số 11,5 tỷ USD cũng là mức cao kỷ lục mới, theo RIAA, tiếp tục đà tăng trưởng của âm nhạc kể từ khi kỷ nguyên phát trực tuyến chấm dứt nạn vi phạm bản quyền tràn lan vào đầu những năm 2000.

Doanh thu từ phát trực tuyến tăng 3% so với năm trước. Đặc biệt, các gói đăng ký phát trực tuyến cao cấp đã tăng 6,8% từ năm 2024 đến năm 2025 và chiếm khoảng 6,4 tỷ USD doanh thu. RIAA cho biết hiện có 106,5 triệu tài khoản phát trực tuyến nhạc trả phí chỉ riêng tại Mỹ.

"Hai mươi năm qua đã chứng kiến sự chuyển đổi chưa từng có đối với âm nhạc – từ sự trỗi dậy ổn định rồi thống trị của các lựa chọn phát trực tuyến cho phép người nghe thưởng thức giai điệu từ các nghệ sĩ yêu thích của họ mọi lúc, mọi nơi, cho đến sự hồi sinh của đĩa than, vừa như một trải nghiệm nghe nhạc vừa là một tác phẩm nghệ thuật để sưu tầm" - Mitch Glazier, giám đốc điều hành kiêm chủ tịch RIAA, nói vào đầu tuần này, gọi âm nhạc là "nền tảng của văn hóa".

"Và giờ đây, ngành công nghiệp của chúng ta đang thúc đẩy các cơ chế cấp phép theo thị trường tự do, xây dựng các quan hệ hợp tác AI có trách nhiệm, nhằm tăng cường khả năng khám phá, làm sâu sắc thêm sự gắn kết của người hâm mộ và mở ra những khả năng sáng tạo mới trong cách âm nhạc được tạo ra cũng như trải nghiệm" - ông nói thêm.