Bầu trời Trung Đông biến động: Tác động với ngành hàng không toàn cầu có thể kéo dài

Trong bối cảnh địa chính trị toàn cầu ngày càng khó lường, ngành hàng không - vốn được xem là biểu tượng của kết nối và toàn cầu hóa - đang phải đối diện với những phép thử khắc nghiệt chưa từng có. 

Những biến động không chỉ dừng lại ở phạm vi khu vực, mà nhanh chóng lan rộng, tác động đến dòng chảy hành khách, chi phí vận hành và cả cán cân cạnh tranh giữa các hãng bay. Từ những xáo trộn trước mắt, một câu hỏi lớn dần hiện ra: liệu trật tự của ngành hàng không thế giới có đang bước vào một chu kỳ tái định hình sâu sắc?

Cuộc xung đột tại Trung Đông một lần nữa nhắc nhở rằng khu vực này không chỉ giữ vai trò then chốt đối với nguồn cung dầu khí toàn cầu, mà còn là mạch nối quan trọng của dòng khách hàng không quốc tế. Trong hai thập kỷ qua, các hãng hàng không chủ chốt của vùng Vịnh như Emirates, Etihad Airways và Qatar Airways đã giúp hành khách đường dài kết nối liền mạch giữa châu Âu, châu Á và châu Phi.

Giữa lúc xung đột leo thang, hàng chục nghìn hành khách đã bị mắc kẹt trong hai tuần qua. Nỗ lực khôi phục các chuyến bay "hạn chế" diễn ra chậm chạp. Ngày 16/3, Emirates buộc phải hủy chuyến và điều chỉnh lộ trình một số chuyến bay đang trong hành trình sau vụ tấn công bằng máy bay không người lái vào sân bay Dubai. Giới quan sát cho rằng tác động đối với ngành hàng không toàn cầu có thể còn kéo dài ngay cả khi chiến sự kết thúc.

Trung Đông từ lâu đã giữ vai trò trung tâm trong ngành hàng không. Trước xung đột, Hiệp hội Vận tải Hàng không Quốc tế (IATA) dự báo khu vực này sẽ đóng góp 17% trong tổng lợi nhuận ròng 41 tỷ USD của ngành hàng không toàn cầu trong năm 2026. Emirates hiện là hãng hàng không quốc tế lớn nhất thế giới và cũng là hãng sinh lời cao nhất. 

Cùng với đối tác bay chặng ngắn Flydubai, hãng đã đặt hàng lượng lớn máy bay tại triển lãm hàng không Dubai hồi tháng 11/2025, tương tự như Etihad Airways và tất cả đều đặt cược vào triển vọng tăng trưởng của ngành.

Tuy nhiên, triển vọng này đang bị đe dọa. Việc Dubai phát triển thành điểm đến du lịch và kinh doanh khiến khoảng một nửa hành khách của Emirates có điểm đến cuối cùng tại đây. Nhóm hành khách trung chuyển – chỉ quá cảnh vài giờ tại các sân bay vùng Vịnh – có thể quay trở lại sau chiến sự, có thể bị thu hút bởi các mức giảm giá sâu. Nhưng dòng khách du lịch sẽ khó phục hồi hơn.

Không chỉ các hãng hàng không của vùng Vịnh chịu ảnh hưởng. Những hãng hàng không khác đi qua khu vực này cũng buộc phải thay đổi đường bay. Các hãng hàng không châu Âu bay đến Nam Á vốn đã phải tránh không phận Nga kể từ khi xung đột Nga – Ukraine bùng phát năm 2022, khiến Trung Đông trở thành tuyến thay thế phổ biến. Nay việc phải né thêm một vùng chiến sự nữa khiến thời gian bay kéo dài và tiêu tốn nhiều nhiên liệu hơn.

Trong khi đó, giá nhiên liệu đang tăng mạnh. Giá dầu thô hiện dao động quanh mức 100 USD/thùng, so với khoảng 70 USD/thùng trước khi xung đột bắt đầu. Tuy nhiên, tác động với ngành hàng không còn nghiêm trọng hơn. Chênh lệch giữa giá nhiên liệu bay và giá dầu thô đã tăng vọt. Một phần nguyên nhân là khoảng 20% nguồn nhiên liệu hàng không của thế giới đi qua eo biển Hormuz, nơi hoạt động vận tải gần như đình trệ, theo ông James Noel-Beswick của Sparta Commodities. Giá nhiên liệu bay đã tăng hơn gấp đôi kể từ khi xung đột nổ ra, lên trung bình khoảng 190 USD/thùng.

Nhưng tác động không đồng đều giữa các hãng hàng không. Với các hãng giá rẻ, nhiên liệu thường chiếm gần 35% chi phí, so với khoảng 20% ở các hãng truyền thống. Mức độ "phòng vệ" cũng khác nhau. Một số hãng như Ryanair, International Airlines Group và Qantas đã có các hợp đồng phòng hộ giá nhiên liệu, giúp giảm bớt cú sốc ngắn hạn. Trong khi đó, các hãng hàng không lớn của Mỹ thường không phòng hộ, do cho rằng việc này phức tạp và tốn kém (dù Delta Air Lines sở hữu một nhà máy lọc dầu, phần nào hỗ trợ hãng). Nếu giá nhiên liệu duy trì ở mức cao trong cả năm nay, chi phí có thể đội thêm hàng chục tỷ USD, theo Deutsche Bank. Trước áp lực chi phí nhiên liệu cao, một số hãng đã bắt đầu cắt giảm chuyến bay. Air New Zealand dự kiến hủy khoảng 1.100 chuyến từ nay đến đầu tháng 5/2026.

Trong bối cảnh đó, cơ hội lại mở ra cho một số hãng hàng không khác. Khi các hãng vùng Vịnh gián đoạn hoạt động và nhiều hãng khác giảm chuyến, giá vé đã tăng mạnh. Hãng hàng không Anh British Airways – thuộc International Airlines Group – đã bổ sung thêm các chuyến bay tới Singapore và Bangkok. Hãng hàng không Đức Lufthansa cho biết lượng đặt vé đi châu Á trong tháng 3/2026 tăng 60%.

Nhu cầu đi lại bằng đường hàng không có thể suy giảm trong ngắn hạn, đặc biệt nếu giá năng lượng tăng cao làm chậm tăng trưởng kinh tế. Tuy nhiên, lịch sử cho thấy nhu cầu thường phục hồi nhanh sau các cú sốc. Trong lúc này, các đối thủ của các hãng hàng không vùng Vịnh sẽ không bỏ lỡ cơ hội giành lại những hành khách từng thuộc về họ.