"Hôn lễ của em" - Một bước tiến của ca sĩ ảo!

Xuất hiện từ hồi đầu năm nay, 19/1, Hôn lễ của em đang là hiện tượng trên các nền tảng nghe nhạc số những ngày qua. Riêng trong bảng xếp hạng nghe nhạc trực tuyến Zingchart tuần 10 (từ 2 đến 8/3) vừa qua, bài hát này với phần thể hiện của Tiểu Mỹ đứng ở vị trí số 1. Đáng nói, đây là sáng tác của gương mặt còn mới Trọng Nhân và thể hiện bởi ca sĩ ảo Tiểu Mỹ.

Xem chuyên đề Nhạc Việt ngày nay TẠI ĐÂY

Hiện tượng này khiến chúng ta cần nhìn nhận thêm về sự góp mặt của AI trong đời sống âm nhạc.

Đôi nét về "Hôn lễ của em"

Về nội dung, Hôn lễ của em kể một câu chuyện tình tưởng như đã quá quen thuộc trong âm nhạc: Hai người yêu nhau rồi tan vỡ. Nhưng ở đây, câu chuyện được kể dài hơn, không chỉ dừng lại ở khoảnh khắc chia tay mà còn đặt nhân vật vào tình huống ngày cưới của người con gái mình từng yêu. Khi đó, nhân vật anh không còn quyền lựa chọn mà chỉ có thể đứng nhìn người cũ bước vào cuộc sống mới. Khoảnh khắc này chứa đựng nghịch lý giữa 2 người từng là của nhau nhưng ngày hạnh phúc nhất của một người lại trở thành ngày khép lại một ký ức của người khác. Sự đối lập này tạo tính hấp dẫn cho bài hát.

Hôn lễ của em có lối kể giản dị, gần với văn nói. Một vài câu hát được chia sẻ nhiều trên mạng như: "Ngày em đẹp nhất đây mà/ Là ngày anh biết ta phải xa…" và "Hai năm cố chấp một cuộc tình không tên…".

Về âm nhạc, Hôn lễ của em được xây dựng trên cấu trúc khá phổ biến của pop ballad hiện đại, tạo sự quen thuộc, giúp bài hát dễ tiếp cận với khán giả đại chúng. Mạch giai điệu được xây dựng theo hướng tăng dần từ hồi tưởng, đến khi nhận ra sự mất mát và cuối cùng là chấp nhận. Cách phối khí của bài cũng không hướng tới sự hoành tráng, mà tạo ra không gian thăng hoa cho giọng hát và ca từ.

Ngay sau khi phát hành, Hôn lễ của em lan tỏa mạnh trên các nền tảng nhạc số và mạng xã hội. Có thể, một phần nguyên nhân nằm ở giai điệu dễ nhớ và ca từ dễ trích dẫn. Nhiều câu hát trong bài được người nghe sử dụng làm chú thích cho ảnh hoặc video cá nhân. Khi những đoạn chorus (điệp khúc) giàu cảm xúc được cắt ngắn và sử dụng trong các video ngắn, bài hát nhanh chóng trở thành nhạc nền cho hàng loạt câu chuyện tình yêu, ký ức và chia tay.

Trong thời đại TikTok và Reels, một bài hát có đoạn điệp khúc mạnh về cảm xúc thường có lợi thế lớn trong việc lan truyền.

Tuy nhiên, điểm đáng nói nhất ở Hôn lễ của em phiên bản Tiểu Mỹ thể hiện chính là việc nhà sản xuất (cũng là tác giả Trọng Nhân) đã tìm ra được hướng đi cho cách thể hiện của ca sĩ ảo.

Ngắn gọn, giọng hát Tiểu Mỹ khá tự nhiên với phong cách man mác buồn, cách hát khá mượt, đúng cao độ và khá tốt về kỹ thuật. Thông qua Tiểu Mỹ, có thể thấy giọng hát ảo trong nhạc Việt Nam đã tiến thêm một bước để gần với giọng hát thật hơn. Người nghe dễ bị lẫn với những giọng hát nữ tuổi teen khá phổ biến hiện nay được sự can thiệp tương đối sâu của kỹ thuật số trong quá trình sản xuất âm nhạc.

Ca sĩ ảo - thách thức thật?

Sự xuất hiện của ca sĩ AI Tiểu Mỹ cùng với hiện tượng Hôn lễ của em thêm một lần gợi ra câu hỏi lớn trong đời sống âm nhạc Việt Nam hiện nay: Liệu ca sĩ AI có thể trở thành đối thủ thực sự của các ca sĩ bằng xương bằng thịt không?

Câu hỏi này không chỉ mang tính tò mò về công nghệ, mà còn liên quan trực tiếp đến bản chất của nghệ thuật biểu diễn, nơi mà, theo truyền thống, cảm xúc con người vẫn được xem là yếu tố cốt lõi.

Trước hết, cần nhìn nhận rằng AI đang thay đổi mạnh mẽ cách âm nhạc được sản xuất và cách người nghe hưởng thụ. Một nhân vật như Tiểu Mỹ có thể sở hữu giọng hát gần như hoàn hảo về mặt kỹ thuật: Cao độ chính xác, âm sắc ổn định, không gặp những hạn chế về mặt thể chất mà ca sĩ thật phải đối mặt. Trong môi trường âm nhạc số, nơi khán giả chủ yếu tiếp cận bài hát qua tai nghe, điện thoại và các nền tảng trực tuyến, yếu tố "sạch sẽ" về âm thanh này đôi khi lại trở thành lợi thế.

"Hôn lễ của em" - Tiểu Mỹ:

Nhiều yếu tố thuận lợi khác cũng được cộng thêm, chẳng hạn ca sĩ AI cũng không phải bận với lịch diễn thật, không có scandal đời tư, không chịu áp lực sức khỏe, tuổi tác... Với các nhà sản xuất, đó là một mô hình nghệ sĩ có thể được kiểm soát hoàn toàn về hình ảnh và chất lượng sản phẩm.

Đây sẽ chính là tác nhân khiến nhiều nhà sản xuất âm nhạc, rộng hơn là các công ty kinh doanh trong lĩnh vực âm nhạc "điều hướng" trọng tâm từ ca sĩ thật sang xây dựng và phát triển ca sĩ ảo. Chắc chắn những công ty này sẽ ngày càng nhiều hơn trong tương lai. Vì thế, đương nhiên, đó là một thách thức đối với ca sĩ thật.

Tuy nhiên, ca sĩ ảo sẽ không thể nào "soán ngôi" hay đánh bật ca sĩ thật ra khỏi ngành công nghiệp âm nhạc.

Nhìn sâu hơn vào bản chất của âm nhạc đại chúng, có thể thấy một ca sĩ thật không chỉ tồn tại qua giọng hát, mà còn được chú ý bởi toàn bộ đời sống nghệ thuật và cá tính sáng tạo của họ. Chẳng hạn, khi khán giả nghe ca sĩ thật hát một bản ballad buồn, họ không chỉ nghe giai điệu, mà còn cảm nhận được chuyện đời, hành trình nghề nghiệp và những trải nghiệm cá nhân mà họ gửi gắm trong đó. Khi nghe một bài hát, khán giả thường bị cuốn hút bởi một thế giới cảm xúc rất riêng, thứ được hình thành từ chính con người và cách nhìn đời của nghệ sĩ. Những yếu tố này là thứ mà công nghệ, ít nhất ở thời điểm hiện tại, vẫn rất khó tái tạo một cách trọn vẹn.

Ở góc độ biểu diễn, sự khác biệt lại càng rõ. Âm nhạc không chỉ tồn tại trong phòng thu, mà còn trên sân khấu. Những chương trình biểu diễn, những khoảnh khắc ngẫu hứng khi hát live, thậm chí những sự cố… lại làm khán giả xúc động, vì đó là phần "người" rất đặc trưng của nghệ thuật trình diễn. Một ca sĩ AI không thể tái hiện trải nghiệm biểu diễn sống động giữa nghệ sĩ và khán giả.

Dẫu vậy, sự xuất hiện của ca sĩ AI vẫn đặt ra thách thức nhất định cho V-pop, đặc biệt ở khâu sản xuất nội dung. Khi công nghệ cho phép tạo ra giọng hát ảo với chi phí thấp và tốc độ nhanh, thị trường có thể chứng kiến sự gia tăng mạnh của các sản phẩm âm nhạc "được sản xuất bằng thuật toán". Điều này buộc các ca sĩ thật và nhạc sĩ, nhà sản xuất âm nhạc thật phải nâng cao tính sáng tạo và bản sắc cá nhân.

Nói cách khác, AI có thể khiến âm nhạc đại chúng bước vào một giai đoạn cạnh tranh mới, nơi yếu tố "con người" càng rõ nét, càng độc đáo thì tính hiệu quả lại càng cao.

Vì vậy, thay vì xem ca sĩ AI như một đối thủ, có lẽ nên nhìn nó như một hiện tượng công nghệ đang làm mở rộng biên giới của nền công nghiệp âm nhạc. Chấp nhận nó như một thành tố của nền công nghiệp này. Chấp nhận những nhân vật như Tiểu Mỹ có thể tạo ra các sản phẩm thú vị, thậm chí trở thành hiện tượng mạng, nhưng cũng cần hiểu bản chất rằng họ (ca sĩ ảo) khó có thể thay thế vai trò của nghệ sĩ thật.

Xét cho cùng âm nhạc không chỉ là âm thanh có sự sắp xếp bởi cao độ, trường độ và tốc độ, mà còn là sự truyền cảm xúc giữa con người với con người. Đồng thời, giá trị lâu dài của nghệ thuật vẫn luôn nằm ở tính cá nhân và chiều sâu cảm xúc của người nghệ sĩ. Cho nên, việc ca sĩ AI tiến thêm một bước trong cách thể hiện giống con người có thể được xem như một lời cảnh báo rằng, công nghệ có thể làm thay đổi cách âm nhạc được tạo ra.