Giải Oscar 2026 - khi lịch sử điện ảnh sang trang

Sau nhiều tháng hồi hộp chờ đợi, lễ trao giải Oscar 2026 cuối cùng đã diễn ra vào sáng 16/3 theo giờ Việt Nam. Những cái tên xứng đáng đã được vinh danh. Nó cũng cho thấy vai trò quan trọng của Oscar trong định hướng nghệ thuật điện ảnh.

Giải năm nay thường được ví là "hết trận chiến này tới trận chiến khác" (theo tên phim One Battle After Another). Nhưng như vậy, chiến thắng mới càng thêm rực rỡ.

Cạnh tranh gay gắt

Mùa giải thưởng điện ảnh năm nay thật vô cùng ngoạn mục! Đó là tất yếu cho một năm có rất nhiều tác phẩm và những màn thể hiện xuất sắc đáng kinh ngạc.

Nhiều bộ phim sẽ dễ dàng chiến thắng nếu rơi vào một năm ít cạnh tranh hơn như One Battle After Another, Bugonia, Frankenstein, Hamnet, Marty Supreme, The Secret Agent, Sentimental Value, Sinners… Phía diễn xuất cũng vậy. Phần lớn giới phê bình đều hết lời khen ngợi màn trình diễn của Michael B. Jordan, Timothee Chalamet, Leonardo DiCaprio, Ethan Hawke, Wagner Moura, Jessie Buckley, Rose Byrne, Sean Penn, Benicio del Toro, Jacob Elordi, Stella Skarsgard, Amy Madigan, Teyana Taylor…

Những cái tên này cũng đi kèm với nhiều biến đổi bước ngoặt, giữa bối cảnh điện ảnh và xã hội có nhiều biến động.

Sinners được đánh giá là bộ phim quan trọng nhất về văn hóa năm 2025 khi đi ngược với khuôn mẫu làm phim ở Hollywood. Đây là bộ phim kinh dị về ma cà rồng, lấy bối cảnh cuộc sống dưới thời phân biệt chủng tộc tại Mỹ, với dàn diễn viên chủ yếu là nghệ sĩ da đen. Chưa hết, đạo diễn Ryan Coogler còn được phép kiểm soát bản dựng cuối cùng của phim và toàn quyền với phim sau 25 năm - điều khoản hiếm khi đạt được ở Hollywood.

Với One Battle After Another, nhiều nhà phê bình coi đây là sự trở lại hoành tráng của khái niệm "auteur", vốn đã suy yếu từ lâu. ("Auteur"  chỉ đạo diễn có dấu ấn cá nhân mạnh mẽ tới mức họ được ví như tác giả của phim). Trong trường hợp này, dù đạo diễn Paul Thomas Anderson chuyển thể phim từ cuốn Vineland của Thomas Pynchon, phim vẫn có sáng tạo kỳ lạ, mang triết lý đúng chất Anderson. Cùng với đó là những cú máy dài, nhịp chuyện chậm, nhân vật ám ảnh, phong cách pha trộn hài đen, bi kịch và phi lý vốn quen thuộc trong nhiều kiệt tác khác của ông.

Trong khi đó, Marty Supreme lại tái định nghĩa về dòng phim thể thao. Sentimental Value được đánh giá là dòng phim trưởng thành, có nội dung sâu sắc và giá trị nghệ thuật cao mà Hollywood đã ngừng làm từ lâu. Nó cũng là 1 trong những tác phẩm tinh tế nhất thập niên, nơi phim không chỉ kể chuyện mà còn bình luận về chính điện ảnh, quá trình làm phim hay khán giả.

Đáng mừng là các phim đều rất ăn khách, dù là thuộc diện phim nghệ thuật "nặng đô" với khán giả. Điều này đặc biệt quan trọng trong bối cảnh Warner Bros. có thể bị sáp nhập với Paramount, khiến cơ hội của các nhà sáng tạo bị thu hẹp.

Những chiến thắng  của "lần đầu tiên"

Sát thềm Oscar, nhiều dự đoán của chuyên gia cho rằng, chiến thắng áp đảo sẽ thuộc về One Battle After Another, cho giải về phim, đạo diễn và  kịch bản chuyển thể. Sinners được dự đoán thắng giải kịch bản gốc và nam diễn viên chính cho Michael B. Jordan. Jessie Buckley nắm chắc giải nữ diễn viên chính. Giải nam và nữ diễn viên phụ được dự đoán thuộc về Sean Penn và Amy Madigan.

Và kết quả là: Không chỉ thắng 3 giải lớn ở Oscar, One Battle After Another còn thắng 3 giải khác, trở thành phim thắng lớn nhất năm nay. Sinners theo sau với 4 giải thưởng. Như vậy, nụ cười lớn nhất đã thuộc về Warner Bros. - hãng phim đứng sau cả 2 tác phẩm này!

Đạo diễn Paul Thomas Anderson đã tóm tắt tinh thần mùa Oscar năm nay bằng lời phát biểu khi ông nhận giải Phim hay nhất: "Không có phim nào tuyệt đối hay nhất. Chỉ là nó hợp với tâm trạng lúc này". Và lúc này, không ai xứng đáng hơn ông. Sau hơn 30 năm sự nghiệp lừng lẫy với nhiều tác phẩm kinh điển, ông cuối cùng đã được nhận tượng Oscar.

Anderson không phải là người duy nhất phá vỡ chuỗi ngày dài trắng tay. Hàng loạt người chiến thắng lần đầu tiên đã thống trị lễ trao giải Oscar 2026.

Nhà làm phim kỳ cựu Ryan Coogler, nam diễn viên kỳ cựu Michael B. Jordan và nữ diễn viên siêu kỳ cựu Amy Madigan đều lần đầu tiên giành được tượng vàng. Tương tự, lần đầu tiên một ca khúc K-pop (Golden), một nữ nghệ sĩ Ireland tranh giải Nữ diễn viên chính xuất sắc nhất (Jessie Buckley), một nữ quay phim đồng thời là nhà quay phim da đen (Autumn Durald Arkapaw) và một giám tuyển (Cassandra Kulukundis) thắng giải Oscar.

Tổng cộng, lễ trao giải chứng kiến 7/8 hạng mục chính có người chiến thắng lần đầu, biến sự kiện thường niên của Hollywood thành chương trình tôn vinh những người từng bị lãng quên. Chỉ có chiến thắng ở hạng mục Nam diễn viên phụ xuất sắc nhất của ngôi sao Sean Penn là đi ngược lại xu hướng. Nhưng thật ra, nó cũng khá phù hợp vì Penn vốn luôn mất hút tại các lễ trao giải!

Có người thắng thì sẽ có kẻ thua. Marty Supreme chịu thất bại nặng nề nhất khi thua sạch 9 đề cử (sau khi cũng trắng tay ở 3 đề cử giải diễn viên và 11 đề cử giải BAFTA). The Secret Agent ra về tay không dù trước đó là phim Brazil làm nên lịch sử với 4 đề cử Oscar quan trọng. Hai bộ phim đình đám là Bugonia và  với tổng cộng 8 đề cử, cũng không chống lại được sức mạnh áp đảo của One Battle After Another và Sinners.

"Phong vũ biểu" của ngành điện ảnh

Giải Oscar từ lâu đã được ví như "phong vũ biểu" của ngành điện ảnh, là thước đo rất nhạy cho xu hướng hay tâm trạng của thời đại.

Ví dụ, chiến thắng của Midnight Cowboy năm 1970 đã mở ra kỷ nguyên New Hollywood, nơi các đạo diễn trẻ và táo bạo - như Martin Scorsese hay Francis Ford Coppola - được trao quyền sáng tạo nhiều hơn. Hay Oscar trao cho The Lord Of The Rings: The Return Of The King năm 2004 phản ánh sự bùng nổ của dòng phim bom tấn giả tưởng. Gần hơn, Phim hay nhất năm 2020 Parasite cho thấy sự toàn cầu hóa của điện ảnh.

Còn năm nay, nhiều nhà phê bình đánh giá kết quả Oscar phản ánh giai đoạn chuyển đổi quan trọng của Hollywood.

Với kỷ lục 16 đề cử và 4 chiến thắng cho phim kinh dị Sinners, Viện Hàn lâm thể hiện rõ sự cởi mở với thể loại và thẩm mỹ điện ảnh mới. Trước đây, Oscar thường ưu ái dòng phim chính kịch. Các phim có yếu tố kinh dị, siêu nhiên, hành động… thường chỉ thắng các giải phụ. Bên cạnh đó, giải cũng ưu tiên các đạo diễn kỳ cựu với phong cách cổ điển. Trong khi đó, đạo diễn Coogler vốn nổi tiếng trong giới phim bom tấn nhượng quyền thương mại và streaming.

Vừa cởi mở với cái mới, Oscar đồng thời tôn vinh đạo diễn "auteur". Kỷ nguyên của các đạo diễn có dấu ấn cá nhân rất mạnh như vậy vốn đã suy yếu từ cuối thập niên 1970, do sự xuất hiện của các phim bom tấn và sau đó là nhượng quyền thương mại. Những đạo diễn auteur như Paul Thomas Anderson có lẽ chính là lời đáp cho nỗi lo về trí tuệ nhân tạo - nơi nghệ thuật mất đi cái tôi.

Có thể nói, mọi thể loại đều đáng tôn vinh nếu nó được thực hiện một cách nghiêm túc và nghệ thuật. Và thật ra, quan điểm này đã phản ánh ngay từ thay đổi quy chế của Oscar. Theo đó, Viện Hàn lâm đang dần mở rộng thành viên bỏ phiếu, đa dạng hơn về địa lý, giới tính và chủng tộc. Hơn thế, bắt đầu từ năm nay, Viện yêu cầu cử tri phải xác nhận đã xem tất cả các phim được đề cử trong hạng mục trước khi bỏ phiếu.

Trong thời đại đang thay đổi chóng mặt, việc Oscar đưa ra những lập trường nghệ thuật vững vàng như thế này quả là rất quý báu cho ngành điện ảnh.