Chuyên gia nói gì về cơn sốt trợ lý ảo AI?

Trong vài năm trở lại đây, trí tuệ nhân tạo (AI) và các trợ lý ảo đang bùng nổ mạnh mẽ trong nhiều lĩnh vực, từ giáo dục, y tế đến tài chính.

Đặc biệt trong lĩnh vực quản lý tài sản và đầu tư, những "trợ lý tài chính số" dựa trên AI đang dần trở thành công cụ quen thuộc của nhiều nhà đầu tư. Tuy nhiên, cùng với sự tiện lợi và hiệu quả, câu hỏi đặt ra là: liệu chúng ta có đang "đặt cược túi tiền" của mình vào những thuật toán? Trao đổi về vấn đề này, trong chương trình Hộp tài sản (The Wealth Box Talk) trên VTV8, bà Mai Thanh Yến (Khối Quản lý tài sản, Công ty CP Chứng khoán Mirae Asset Việt Nam - MAS) đã có cuộc chia sẻ với MC Mùi Khánh Ly. Trong đó nêu nhiều giải pháp để hỗ trợ mọi người dân trong hành trình kiến tạo tài chính và quản lý tài sản, cũng như sử dụng AI hay trợ lý ảo như một giải pháp hiệu quả đồng thời giảm thiểu rủi ro nhất có thể.

Theo báo cáo năm 2026 của NVIDIA, 89% các công ty tài chính tham gia khảo sát cho biết AI đã giúp họ vừa tăng doanh thu vừa giảm chi phí vận hành hoặc cải thiện trải nghiệm khách hàng. Khoảng 65% doanh nghiệp đã triển khai AI trên quy mô toàn công ty. Những con số này cho thấy AI không còn chỉ là công nghệ thử nghiệm, mà đã trở thành một phần quan trọng trong hệ sinh thái tài chính hiện đại.

Nếu trước đây trợ lý ảo chỉ là những chatbot đơn giản với các câu trả lời tự động như "xin chào" hay "hẹn gặp lại", thì hiện nay chúng đã tiến hóa thành những "bộ não số" có khả năng xử lý lượng dữ liệu khổng lồ trong thời gian cực ngắn. Các hệ thống này có thể phân tích báo cáo tài chính, dữ liệu thị trường, tin tức kinh tế và thậm chí trò chuyện với người dùng như một chuyên gia tư vấn đầu tư.

Từ robo-advisor đến trợ lý tài chính AI

Theo bà Mai Thanh Yến, sự bùng nổ của trợ lý ảo trong lĩnh vực tài chính thực chất là kết quả của quá trình phát triển công nghệ kéo dài hơn một thập kỷ.

"Nếu nhìn ở góc độ toàn cầu, xu hướng này bắt đầu khá rõ từ khoảng những năm 2010 tại Mỹ, khi các công ty fintech phát triển mô hình robo-advisor – hệ thống tư vấn đầu tư tự động dựa trên thuật toán", bà Yến cho biết.

Các nền tảng như Betterment hay Wealthfront sử dụng thuật toán để xây dựng danh mục đầu tư cho khách hàng dựa trên hồ sơ rủi ro. Nhà đầu tư chỉ cần trả lời một số câu hỏi về độ tuổi, mục tiêu tài chính hay mức độ chấp nhận rủi ro, hệ thống sẽ tự động đề xuất danh mục đầu tư phù hợp, thường bao gồm các quỹ chỉ số hoặc ETF.

Ưu điểm lớn nhất của mô hình này là chi phí thấp và khả năng tiếp cận rộng rãi. Phí quản lý của robo-advisor thường chỉ khoảng 0,25% tài sản mỗi năm, thấp hơn đáng kể so với dịch vụ tư vấn tài chính truyền thống. Nhờ đó, tổng tài sản được quản lý bởi các hệ thống robo-advisor trên toàn cầu đã vượt khoảng 1.500 tỷ USD.

Sau Mỹ, Trung Quốc là thị trường thúc đẩy xu hướng này phát triển nhanh và ở quy mô lớn hơn. Các trợ lý tài chính AI được tích hợp trực tiếp vào các nền tảng fintech và ứng dụng tài chính số, có thể trò chuyện với người dùng, phân tích dữ liệu thị trường và gợi ý sản phẩm đầu tư. Trong bối cảnh đó, tổng tài sản tài chính cá nhân tại Trung Quốc đã đạt khoảng 35.000 tỷ USD vào năm 2022 và được dự báo có thể tăng lên gần 80.000 tỷ USD vào năm 2032.

"Ở giai đoạn hiện nay, trợ lý tài chính AI đã phát triển xa hơn rất nhiều so với chatbot thông thường. Chúng kết hợp nhiều công nghệ như big data, machine learning, xử lý ngôn ngữ tự nhiên và deep learning để phân tích dữ liệu và hỗ trợ ra quyết định đầu tư", bà Yến nhận định.

Ba lợi ích lớn của trợ lý tài chính AI

Theo các chuyên gia, việc ứng dụng AI trong quản lý tài sản đang mang lại nhiều lợi ích đáng kể cho nhà đầu tư cá nhân.

Thứ nhất là mở rộng khả năng tiếp cận dịch vụ đầu tư. Trước đây, quản lý tài sản chuyên nghiệp thường chỉ dành cho những khách hàng có tài sản lớn do chi phí tư vấn cao. Tuy nhiên, với sự xuất hiện của robo-advisor, nhiều nền tảng chỉ yêu cầu số vốn ban đầu vài trăm USD, giúp hàng triệu nhà đầu tư cá nhân tiếp cận các dịch vụ tài chính trước đây vốn chỉ dành cho giới giàu có.

Thứ hai là giúp nhà đầu tư duy trì kỷ luật đầu tư. Một trong những sai lầm phổ biến của nhà đầu tư cá nhân là bị chi phối bởi cảm xúc. Khi thị trường tăng mạnh, nhiều người dễ "mua đuổi", còn khi thị trường giảm lại bán tháo vì lo sợ. Các hệ thống AI hoạt động theo nguyên tắc được lập trình sẵn và có cơ chế tái cân bằng danh mục tự động, giúp duy trì chiến lược đầu tư dài hạn.

"Việc duy trì kỷ luật đầu tư và tái cân bằng danh mục có thể cải thiện hiệu quả đầu tư trong dài hạn", bà Yến dẫn lại kết quả nghiên cứu của Vanguard.

Thứ ba là nâng cao khả năng phân tích dữ liệu. AI có thể xử lý đồng thời nhiều nguồn thông tin như giá cổ phiếu, báo cáo tài chính, dữ liệu vĩ mô hay tin tức kinh tế toàn cầu. Nhờ đó, quá trình phân tích thị trường ngày càng dựa nhiều hơn vào dữ liệu và xác suất thay vì cảm tính.

Mặt trái của những thuật toán

Tuy vậy, các chuyên gia cũng cảnh báo rằng việc phụ thuộc quá nhiều vào AI trong lĩnh vực tài chính có thể tiềm ẩn nhiều rủi ro.

Một trong những rủi ro lớn nhất liên quan đến các hệ thống giao dịch tự động. Ví dụ điển hình là sự kiện "Flash Crash" năm 2010 tại Mỹ, khi chỉ số Dow Jones có thời điểm giảm gần 1.000 điểm chỉ trong vài phút trước khi phục hồi trở lại. Sự kiện này được cho là kết quả của phản ứng dây chuyền giữa các thuật toán giao dịch tốc độ cao.

Một trường hợp khác là sự cố của Knight Capital năm 2012, khi lỗi phần mềm trong hệ thống giao dịch khiến công ty này gửi hàng loạt lệnh sai ra thị trường và gây thiệt hại khoảng 440 triệu USD chỉ trong 45 phút.

"Vì vậy trong ngành tài chính hiện nay, người ta thường áp dụng mô hình 'human-in-the-loop', tức là AI hỗ trợ mạnh trong việc phân tích dữ liệu nhưng những quyết định quan trọng vẫn cần sự giám sát của con người", bà Yến cho biết.

Nguy cơ lừa đảo từ công nghệ AI

Một rủi ro mới xuất hiện trong thời gian gần đây là các hình thức lừa đảo tài chính sử dụng công nghệ AI. Tội phạm mạng có thể tạo chatbot giả mạo tư vấn đầu tư, sử dụng giọng nói nhân tạo để giả danh chuyên gia tài chính hoặc xây dựng các nền tảng đầu tư giả với giao diện rất chuyên nghiệp.

Theo báo cáo Internet Crime Report của FBI, riêng trong năm 2023 các vụ lừa đảo đầu tư trực tuyến đã gây thiệt hại hơn 4,5 tỷ USD, chiếm tỷ trọng lớn nhất trong các loại tội phạm mạng tài chính.

"AI đang khiến các vụ lừa đảo trở nên tinh vi và cá nhân hóa hơn. Hệ thống có thể phân tích dữ liệu từ mạng xã hội và đưa ra những lời tư vấn rất 'hợp lý' với từng người", bà Yến cảnh báo.

Do đó, chuyên gia khuyến nghị nhà đầu tư nên tuân thủ ba nguyên tắc cơ bản: chỉ sử dụng các nền tảng đến từ tổ chức tài chính được cấp phép; không tải ứng dụng đầu tư từ đường link lạ; và không tin vào các lời hứa lợi nhuận cao hay cam kết lãi suất từ chatbot.

AI – trợ lý chứ không phải người thay thế

Trước sự phát triển nhanh chóng của công nghệ, nhiều quốc gia cũng bắt đầu xây dựng khung pháp lý để quản lý việc ứng dụng AI trong ngành tài chính. Liên minh châu Âu đã thông qua EU AI Act vào năm 2024, yêu cầu các hệ thống AI trong lĩnh vực nhạy cảm như tài chính phải đáp ứng tiêu chuẩn nghiêm ngặt về minh bạch dữ liệu và giám sát của con người.

Theo các chuyên gia, xu hướng tương lai của AI trong quản lý tài sản sẽ là cá nhân hóa. Mỗi nhà đầu tư có thể có một "trợ lý tài chính số" riêng, theo dõi danh mục đầu tư, hiểu mục tiêu tài chính và đưa ra các gợi ý phù hợp với từng người.

"AI không thay thế nhà đầu tư, mà trở thành một công cụ giúp họ ra quyết định dựa trên dữ liệu và kỷ luật hơn", bà Mai Thanh Yến nhấn mạnh.

Theo bà, mô hình hiệu quả nhất trong tương lai sẽ là sự kết hợp giữa con người và công nghệ. AI có thể xử lý dữ liệu khổng lồ và phát hiện tín hiệu thị trường nhanh chóng, trong khi con người cung cấp kinh nghiệm, góc nhìn chiến lược và khả năng đánh giá rủi ro.