Khi giải hạng Nhì thành giải đội hình 2

Hôm qua (10/3), VFF tiến hành bốc thăm và xếp lịch thi đấu giải hạng Nhì quốc gia 2026, con số 14 đội tham dự nhìn qua có vẻ ổn định. Ba suất thăng hạng lên hạng Nhất mùa sau tiếp tục mở ra con đường đi lên trong hệ thống bóng đá chuyên nghiệp. Nhưng nếu nhìn kỹ danh sách các đội bóng, một thực tế khá rõ ràng hiện ra: giải đấu khởi đầu cho việc phát triển một CLB chuyên nghiệp lại đang bị "lấp đầy" bởi các đội trẻ từ V-League.

Trong 14 đội tham dự mùa giải năm nay, có tới 5 đội thực chất là tuyến hai hoặc đội U21 của các CLB đang thi đấu tại V-League như CAHN, Hà Nội, SHB Đà Nẵng, Hà Tĩnh hay Ninh Bình. Bên cạnh đó còn có PVF, một trung tâm đào tạo trẻ vốn nổi tiếng trong hệ thống bóng đá Việt Nam. Nếu tính theo bản chất hoạt động, gần một nửa giải đấu thực chất là các đội trẻ.

Dễ hiễu cho hành động của các CLB V-League: Họ quyết định thành lập đội trẻ để đưa xuống hạng Nhì thi đấu, nhằm tạo cơ hội cọ xát và tích lũy kinh nghiệm. Ý tưởng này hợp lý trong bối cảnh mà giải U21 quốc gia thì quá ít trận, còn giải dành đội hình dự bị thì chưa thể tổ chức.

Trong bóng đá chuyên nghiệp, các cầu thủ trẻ cần thi đấu thường xuyên ở môi trường cạnh tranh để trưởng thành. Thế nhưng, thực tế hạng Nhì 2026 lại phản tác dụng. Với 6/14 đội là đội trẻ hoặc lò đào tạo, tỷ lệ cầu thủ dưới 21 tuổi chiếm ưu thế áp đảo. Các trận đấu chủ yếu là trẻ đá với trẻ, cùng lứa tuổi, cùng trình độ non nớt. Mục tiêu cọ xát trở nên vô nghĩa vì thiếu chiều sâu.

Điều đáng chú ý VFF đã cố gắng rất nhiều trong việc thúc đẩy số lượng các đội bóng ở giải đấu thấp nhất trong hệ thống chuyên nghiệp này, bằng việc tăng trận đấu nhưng giảm thời gian tập trung nhằm hạn chế chi phí hoạt động.

Rồi việc cho phép dùng cầu thủ nhập tịch, Việt kiều cũng là cách để khuyến khích các đội bóng xây dựng, làm quen CLB chuyên nghiệp ngay từ hạng đầu thấp nhất này. Thế nhưng, nếu bỏ qua các đội trẻ của V-League, thì số đội bóng đại diện tỉnh – thành chỉ đến trên đầu ngón tay.

Khi số lượng CLB địa phương giảm xuống, các đội trẻ của những CLB lớn gần như lấp vào khoảng trống ấy. Điều này giúp giải đấu duy trì được số lượng đội tham dự, nhưng lại làm thay đổi bản chất của sân chơi. Cả 2 mục tiêu của những nhà tổ chức: từ việc tạo cơ hội tích lũy cho nhóm cầu thủ dự bị của V-League, đến việc khuyến khích hình thành CLB chuyên nghiệp, đều không đạt được.

Lịch sử gần đây từng cho thấy giải hạng Nhì hoàn toàn có thể trở thành bệ phóng cho những dự án CLB thành công. Nhiều đội bóng như Hà Nội, CAHN hay PVF-CAND từng đi lên từ con số 0 đúng nghĩa từ giải hạng Nhì trước khi nhanh chóng vươn tới hạng đấu cao nhất chỉ trong 3-4 năm, thậm chí còn nhanh chóng vô địch quốc gia.

Chỉ có điều, với tính chất cũng như sự dễ dàng trong việc tiếp cận bóng đá chuyên nghiệp ấy, vẫn không thể tạo ra được một con số gấp đội hoặc gấp 3 lần số lượng đội V-League. Đó mới là con số mà về lý thuyết mới giải được bài toán bóng đá chuyên nghiệp lẫn sự phát triển cầu thủ trẻ của bóng đá Việt Nam.