Robot: Ngôi sao thể thao 2026?

Trong bối cảnh trí tuệ nhân tạo và robot phát triển nhanh, thế giới bắt đầu chứng kiến một khái niệm mới: Thể thao robot. Từ bóng đá, điền kinh, boxing đến võ thuật biểu diễn, robot đang bước lên "sân vận động" với vai trò vừa là vận động viên, vừa là phòng thí nghiệm công nghệ.

Đầu năm 2026, hàng trăm triệu khán giả theo dõi chương trình Gala mừng Xuân của Đài Truyền hình Trung ương Trung Quốc bất ngờ khi "ngôi sao" của sân khấu không phải ca sĩ, diễn viên hay vận động viên nổi tiếng. Thay vào đó, những robot hình người xuất hiện trong màn biểu diễn võ thuật với các cú lộn ngược, xoay người, vung côn nhị khúc cùng các võ sinh trẻ.

Màn trình diễn Kungfu kéo dài chỉ vài phút, nhưng gây ra hiệu ứng truyền thông lớn. Trên mạng xã hội Trung Quốc, nhiều người gọi đó là "tiết mục ấn tượng nhất của Gala năm nay". Điều quan trọng hơn, phía sau những động tác tưởng như giải trí đó là một thông điệp công nghệ rõ ràng: Robot đang tiến gần đến khả năng vận động phức tạp, nền tảng cốt lõi của thể thao.

Khi công nghệ bước lên sân bóng

Nếu nhìn lại chỉ vài năm trước, robot hình người vẫn di chuyển khá cứng nhắc. Các động tác phức tạp như nhảy cao, lộn ngược hay xoay người gần như không thể thực hiện. Nhưng với sự tiến bộ của trí tuệ nhân tạo, đặc biệt là các thuật toán học tăng cường (reinforcement learning), robot ngày nay có thể học cách di chuyển linh hoạt hơn rất nhiều.

Những tiến bộ này nhanh chóng được đưa vào thử nghiệm trong môi trường thể thao. Một trong những sự kiện đáng chú ý nhất là World Humanoid Robot Games, được tổ chức tại Bắc Kinh năm 2025 và được xem như "Olympic của robot". Hơn 500 robot đến từ hàng trăm đội nghiên cứu và công ty công nghệ trên thế giới tham gia thi đấu trong nhiều môn khác nhau như bóng đá, điền kinh, boxing, bóng bàn hay các nội dung biểu diễn kỹ thuật.

Ở các giải đấu này, robot không được điều khiển trực tiếp bằng tay cầm như đồ chơi. Thay vào đó, chúng phải tự nhận diện môi trường bằng camera, cảm biến và thuật toán trí tuệ nhân tạo. Robot phải xác định vị trí của bóng, của đồng đội, của đối thủ và đưa ra quyết định trong thời gian thực.

Đó là một thử thách công nghệ cực kỳ phức tạp. Ví dụ một trận bóng đá robot đòi hỏi hệ thống thị giác máy tính phải nhận diện quả bóng trong môi trường ánh sáng thay đổi, phân tích vị trí của các robot khác trên sân, đồng thời tính toán đường chuyền tối ưu. Trong khi đó, hệ thống điều khiển chuyển động phải giữ thăng bằng cho robot khi chạy, dừng, xoay người hoặc sút bóng.

Không ngạc nhiên khi nhiều robot trong các giải đấu vẫn thường xuyên ngã hoặc va chạm. Nhưng với các nhà nghiên cứu, những sai sót đó chính là dữ liệu quý giá để cải tiến thuật toán.

Thực tế, ý tưởng robot thi đấu thể thao đã tồn tại từ thập niên 1990. Dự án RoboCup (giải bóng đá robot quốc tế) được thành lập năm 1995 với mục tiêu đầy tham vọng: Đến năm 2050, một đội robot có thể đánh bại đội tuyển bóng đá vô địch thế giới của con người.

Mục tiêu đó nghe có vẻ viển vông, nhưng nếu nhìn vào tốc độ phát triển của trí tuệ nhân tạo và robot trong thập kỷ qua, nhiều chuyên gia cho rằng không thể loại trừ khả năng robot sẽ đạt trình độ thi đấu đáng kinh ngạc trong vài thập niên tới.

Robot thi đấu và robot tập luyện

Bên cạnh các giải đấu robot, một xu hướng khác cũng đang hình thành: Robot trở thành đối tác tập luyện của vận động viên con người.

Trong nhiều môn thể thao đòi hỏi phản xạ nhanh và độ chính xác cao, robot có thể tạo ra môi trường luyện tập ổn định hơn con người. Ví dụ, robot đánh bóng bàn có thể thực hiện hàng trăm cú đánh liên tiếp với quỹ đạo gần như giống hệt nhau, giúp vận động viên luyện tập kỹ thuật một cách hiệu quả.

Một số phòng thí nghiệm đã phát triển robot có khả năng chơi bóng bàn với con người, sử dụng hệ thống camera tốc độ cao để theo dõi quỹ đạo bóng và điều chỉnh chuyển động của cánh tay robot trong vài phần nghìn giây. Trong bóng đá, robot cũng có thể đóng vai trò "đối thủ mô phỏng". Chúng có thể tái hiện chiến thuật của một đội bóng cụ thể, giúp cầu thủ tập luyện trước khi bước vào trận đấu thật.

Ngoài ra, robot còn được sử dụng trong các bài tập thể lực. Ví dụ, robot có thể đóng vai trò như một thiết bị hỗ trợ chạy hoặc kéo tạ, giúp vận động viên tập luyện với lực cản chính xác. Những ứng dụng như vậy cho thấy robot không nhất thiết phải thay thế con người trong thể thao. Thay vào đó, chúng có thể trở thành một phần của hệ sinh thái huấn luyện hiện đại.

Tuy nhiên, robot vẫn tiếp tục thử sức trong các môn thể thao thực sự. Năm 2025, một sự kiện gây chú ý khi robot hình người lần đầu tiên tham gia một cuộc bán marathon cùng với các vận động viên tại Bắc Kinh. Hơn 20 robot đã xuất phát cùng con người trên quãng đường 21km.

Robot nhanh nhất hoàn thành chặng đua trong khoảng 2 giờ 40 phút, chậm hơn nhiều so với các vận động viên chuyên nghiệp, nhưng vẫn là một cột mốc đáng chú ý đối với công nghệ robot hai chân.

Trong các cuộc đua như vậy, robot phải đối mặt với nhiều thách thức kỹ thuật: Giữ thăng bằng trên mặt đường, duy trì nhịp chạy ổn định và quản lý năng lượng. Một số robot thậm chí phải thay pin giữa chặng, giống như xe đua vào pit stop.

Ngoài marathon, robot còn thử sức trong các môn đối kháng như boxing hoặc kick-boxing. Các trận đấu robot không chỉ mang tính giải trí mà còn giúp các nhà nghiên cứu kiểm tra khả năng phản ứng và ra quyết định của trí tuệ nhân tạo trong môi trường cạnh tranh.

Thể thao robot và cuộc cạnh tranh công nghệ toàn cầu

Sự xuất hiện của robot trong thể thao không chỉ là câu chuyện giải trí hay khoa học. Đằng sau nó là cuộc cạnh tranh công nghệ giữa các quốc gia và các tập đoàn công nghệ lớn.

Robot hình người được xem là một trong những lĩnh vực chiến lược của thế kỷ 21. Chúng có thể làm việc trong nhà máy, hỗ trợ chăm sóc người già, tham gia cứu hộ thiên tai hoặc hoạt động trong môi trường nguy hiểm.

Để làm được điều đó, robot phải có khả năng di chuyển linh hoạt, phản ứng nhanh và phối hợp toàn thân, những kỹ năng rất giống với vận động viên. Chính vì vậy, thể thao trở thành môi trường thử nghiệm lý tưởng cho robot.

Một cuộc thi robot bóng đá hay marathon robot có thể cung cấp lượng dữ liệu khổng lồ cho các nhà nghiên cứu. Mỗi lần robot ngã, mỗi lần mất thăng bằng hay mỗi quyết định sai lầm của trí tuệ nhân tạo đều giúp cải thiện thuật toán điều khiển. Đó là lý do nhiều quốc gia đầu tư mạnh vào các sự kiện robot.

Trung Quốc hiện là thị trường robot công nghiệp lớn nhất thế giới và đang đặt mục tiêu trở thành trung tâm phát triển robot hình người. Các công ty công nghệ tại nước này (từ startup đến tập đoàn lớn) đang cạnh tranh quyết liệt để phát triển robot có khả năng vận động gần giống con người.

Trong khi đó, các công ty tại Mỹ, Nhật Bản và châu Âu cũng không đứng ngoài cuộc. Những robot nổi tiếng như Atlas của Boston Dynamics hay các robot nghiên cứu tại các trường đại học hàng đầu đều hướng đến mục tiêu cải thiện khả năng vận động. Thể thao, trong bối cảnh đó, giống như một "sân khấu" để các công ty công nghệ chứng minh năng lực của mình.

Lịch sử cho thấy thể thao luôn đóng vai trò thúc đẩy công nghệ. Xe đua Công thức 1 đã góp phần phát triển nhiều công nghệ động cơ và vật liệu. Olympic giúp cải tiến thiết bị thể thao, giày chạy và công nghệ đo thời gian. Robot thể thao có thể đóng vai trò tương tự đối với trí tuệ nhân tạo.

Trong tương lai, chúng ta có thể chứng kiến những giải đấu robot chuyên nghiệp với lượng khán giả lớn. Các đội tuyển có thể bao gồm không chỉ vận động viên mà còn cả kỹ sư, lập trình viên và nhà thiết kế robot.

Nếu điều đó xảy ra, khái niệm "ngôi sao thể thao" sẽ được mở rộng. Bên cạnh những vận động viên con người, khán giả có thể cổ vũ cho những robot được thiết kế để chạy nhanh hơn, nhảy cao hơn hoặc chơi bóng tốt hơn.