Góc nhìn 365: Từ dòng Vàm Cỏ đến những sân khấu phía Bắc

Tối qua (9/3), tại Rạp Xiếc Trung ương, chương trình nghệ thuật Bắc Nam nối dải xuân hồng đã khép lại một hành trình đáng nhớ của Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ (Tây Ninh), với chuyến lưu diễn phía Bắc kéo dài gần 2 tuần nhằm chào mừng thành công Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, đồng thời hướng tới cuộc bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Phía sau hành trình ấy là câu chuyện của một tập thể nghệ sĩ từ phương Nam đã vượt gần 2.000km để mang nghệ thuật cải lương ra Bắc, giữa bối cảnh sân khấu truyền thống còn gặp nhiều trở lực.

Chuyến lưu diễn của đoàn Vàm Cỏ mở màn tối 27/2 tại thôn Vân Điềm, xã Thư Lâm (ngoại thành Hà Nội), trên một sân khấu lưu động dựng giữa khoảng sân rộng của làng. Không phải không gian quen thuộc của sân khấu chuyên nghiệp, vậy nhưng khi ánh đèn bật sáng, khu vực quanh sàn diễn nhanh chóng kín chỗ. Khán giả ngồi sát nhau trên những hàng ghế nhựa, chăm chú theo dõi từng lớp diễn. Mỗi khi một cảnh khép lại, những tràng pháo tay vang lên, xen lẫn những lời cổ vũ mộc mạc của người dân nơi đây.

Sau Vân Điềm là những đêm diễn tiếp nối tại các vùng ngoại thành khác. Trong những không gian giản dị với sân khấu lưu động như vậy, cải lương dường như lại gần gũi hơn với đời sống thường ngày. Nhiều khán giả nơi đây không phải lúc nào cũng có cơ hội thưởng thức cải lương trực tiếp. Bởi vậy, họ luôn kiên nhẫn ngồi lại trong suốt 150 phút của vở cải lương "Đế đô sóng cả" lắng nghe từng câu vọng cổ cũng như từng lớp diễn mở ra trên sân khấu.

Và không chỉ có khán giả vùng ven. Gần 2 tuần qua,"Đế đô sóng cả" lần lượt được biểu diễn tại các sân khấu quen thuộc của Thủ đô: Nhà hát Kim Mã, sân khấu của Trường Đại học Sân khấu - Điện ảnh Hà Nội, Rạp Xiếc Trung ương. Ở mỗi điểm diễn ấy, vở đều nhận được sự cổ vũ của đông đảo khán giả - từ sinh viên nghệ thuật, những người yêu cải lương lâu năm cho tới các nghệ sĩ sân khấu Hà Nội, vốn đến xem vở và cũng để gặp gỡ bạn nghề.

Chưa hết, điều thú vị còn nằm ở câu chuyện mà đoàn Vàm Cỏ mang tới. "Đế đô sóng cả" tái hiện những biến động của triều Đinh - Tiền Lê, một giai đoạn lịch sử gắn với vùng đất Bắc bộ. Lần này, câu chuyện được kể bằng ngôn ngữ cải lương Nam Bộ. Khi đặt trong bối cảnh lịch sử chung của dân tộc, tiếng đàn và những câu vọng cổ mang sắc thái phương Nam vừa gợi lại một lát cắt lịch sử quen thuộc, vừa cho thấy khả năng biểu cảm linh hoạt của cải lương - một loại hình có thể vượt qua ranh giới vùng miền để chạm tới công chúng ở nhiều nơi.

***

Ít người biết, đoàn cải lương Vàm Cỏ mới được hình thành từ các đoàn cải lương cũ của 2 tỉnh Tây Ninh và Long An trước khi sáp nhập tỉnh. Và cái tên Vàm Cỏ được lựa chọn như một biểu tượng quen thuộc của vùng đất này - nơi nhiều thế hệ nghệ sĩ cải lương trưởng thành bên dòng sông cùng tên.

Như lời người trong cuộc, khi mới thành lập, đoàn gần như phải bắt đầu lại mọi thứ: Xây dựng thương hiệu, ổn định bộ máy cho, hoạch định hướng đi. Đó là câu chuyện không đơn giản trong bối cảnh sân khấu truyền thống đang gặp nhiều thách thức. Và cách vượt qua khó khăn ấy vẫn là con đường quen thuộc của người làm nghề: Giữ chất lượng vở diễn, để hiện diện đều đặn trên sân khấu.

Như thế, chuyến lưu diễn của đoàn Vàm Cỏ cũng là một tín hiệu tích cực của sân khấu. Loại hình nghệ thuật này từng có thời kỳ rực rỡ, rồi cũng trải qua không ít thăng trầm khi thói quen thưởng thức của công chúng thay đổi và nhiều hình thức giải trí mới xuất hiện. Nhưng cải lương chưa bao giờ biến mất hoàn toàn. Khi khán giả vẫn còn muốn lắng nghe, khi nghệ sĩ vẫn còn muốn bước lên sân khấu, loại hình nghệ thuật ấy vẫn giữ được phần sinh khí của mình.

Từ dòng sông Vàm Cỏ đến bờ sông Hồng là quãng đường ngót 2.000 cây số. Nhưng trong những đêm diễn vừa qua, khoảng cách ấy dường như được thu ngắn lại. Bởi dù gặp nhiều vất vả, sân khấu truyền thống vẫn còn khả năng kết nối cảm xúc của con người, khi còn những nghệ sĩ sẵn sàng mang cải lương đi xa...