Geeta Gandbhir: Nữ đạo diễn làm nên lịch sử với 2 phim đề cử Oscar 2026

Geeta Gandbhir, nữ đạo diễn tài liệu người Mỹ gốc Ấn Độ, đã tạo nên lịch sử tại cuộc đua Oscar năm 2026 khi trở thành nhà làm phim nữ đầu tiên nhận đồng thời hai đề cử trong hạng mục phim tài liệu: một cho phim dài The Perfect Neighbor và một cho phim ngắn The Devil is Busy.

Geeta Gandbhir nổi bật trong lĩnh vực phim tài liệu với khả năng kể chuyện sâu sắc về các vấn đề xã hội.

Hành trình chuyển hướng đầy bất ngờ sang phim tài liệu

Gandbhir sinh ngày 18/9/1970 tại Boston, Massachusetts, trong một gia đình di cư từ Ấn Độ. Cha cô, Sharad Gandbhir, đến Mỹ vào những năm 1960 để học kỹ thuật hóa học, sau đó mẹ cô, Lalita, theo sang. Lớn lên trong môi trường đa văn hóa, Geeta Gandbhir sớm tiếp xúc với những câu chuyện về bất bình đẳng và công bằng xã hội, điều này đã định hình sự nghiệp của cô sau này. Cô tốt nghiệp Đại học Harvard với bằng cử nhân nghệ thuật, nơi cô bắt đầu nuôi dưỡng niềm đam mê kể chuyện qua hình ảnh.

Sự nghiệp của Geeta Gandbhir bắt đầu từ những năm đầu thập niên 1990, khi cô làm việc trong lĩnh vực hoạt hình cho các chương trình truyền hình nổi tiếng. Cô từng tham gia sản xuất các đoạn phim ngắn cho loạt chương trình Liquid Television của MTV, hợp tác với nhà làm phim Suzan Pitt trong tác phẩm Joy Street, được trình chiếu tại Liên hoan Phim New York. Sau đó, cô chuyển sang chỉnh sửa phim, học hỏi từ những bậc thầy như Spike Lee và Sam Pollard. Trong hơn một thập kỷ làm việc với phim truyện, Gandbhir tham gia chỉnh sửa cho các bộ phim kinh điển như Malcolm X, Clockers và Bamboozled. Những kinh nghiệm này giúp cô rèn luyện kỹ năng kể chuyện chặt chẽ, tập trung vào nhân vật và bối cảnh xã hội.

Đến đầu những năm 2000, Geeta Gandbhir chuyển hướng sang phim tài liệu, nơi cô tìm thấy không gian để khám phá sâu hơn các chủ đề thực tế. Gandbhir nhận ra rằng phim tài liệu cho phép cô kết nối trực tiếp với cuộc sống con người, chia sẻ những câu chuyện chân thực về bất công và hy vọng. Một trong những dự án đầu tiên của cô là chỉnh sửa cho bộ phim tài liệu If God Is Willing and da Creek Don't Rise của Spike Lee, kể về cuộc sống sau bão Katrina, và bộ phim này đã giành giải Peabody năm 2010. Từ đó, cô dần khẳng định vị thế với vai trò đạo diễn và nhà sản xuất. Các tác phẩm của cô thường xoay quanh các vấn đề như công bằng chủng tộc, bạo lực, bất bình đẳng hệ thống và quyền con người.

Geeta Gandbhir đã nhận được nhiều giải thưởng danh giá. Cô được 3 đề cử giải Emmy và thắng hai lần, cùng với ba giải Peabody. Các dự án nổi bật của cô bao gồm Hungry to Learn, kể về học sinh nghèo khó ở Mỹ; I Am Evidence, khám phá vấn đề xử lý bằng chứng trong các vụ tấn công tình dục; A Journey of a Thousand Miles: Peacekeepers, theo chân các nữ binh sĩ Ấn Độ tham gia lực lượng gìn giữ hòa bình Liên hợp quốc; và Budrus, về cuộc đấu tranh bất bạo động ở Palestine. Cô còn đạo diễn loạt phim truyền hình như Born in Synanon, khám phá một cộng đồng tôn giáo ở Mỹ, và Through Our Eyes: Apart, tập trung vào cuộc sống của trẻ em trong đại dịch.

Là một người mẹ của hai con, Geeta Gandbhir thường nhấn mạnh vai trò của gia đình trong sự nghiệp. Cô coi việc làm phim là cách kết nối con người, chia sẻ điểm chung và học hỏi lẫn nhau.

Trong một cuộc phỏng vấn, Gandbhir chia sẻ: "Tôi coi kể chuyện là phương tiện để kết nối với mọi người, để chia sẻ những điểm chung và học hỏi về nhau".

Cô luôn tìm cách làm cho khán giả cảm thấy gắn bó sâu sắc với nhân vật và câu chuyện, đặc biệt trong các chủ đề công bằng xã hội. Cô từng nói: "Là một nhà làm phim đã xây dựng sự nghiệp với các bộ phim về công bằng xã hội, tôi luôn tìm kiếm những cách mới để khán giả cảm thấy họ đang kết nối sâu sắc với nhân vật và là một phần của câu chuyện sống động đang diễn ra trên màn ảnh".

Hai đề cử Oscar, hai câu chuyện thay đổi xã hội

Năm 2026 đánh dấu một cột mốc lịch sử trong sự nghiệp của Geeta Gandbhir khi cô trở thành người phụ nữ đầu tiên nhận hai đề cử giải Oscar cùng lúc: một cho phim tài liệu dài và một cho phim tài liệu ngắn. Hai tác phẩm này, The Perfect Neighbor và The Devil is Busy, không chỉ phản ánh tài năng đạo diễn của cô mà còn thể hiện cam kết với các vấn đề xã hội nóng bỏng. 

Cả hai bộ phim đều nằm trong danh sách rút gọn 15 phim trước khi được đề cử chính thức, cho thấy sức hút mạnh mẽ của chúng. Tuy nhiên, khoảnh khắc nhận đề cử lại diễn ra một cách bất ngờ với Gandbhir.

The Perfect Neighbor là bộ phim tài liệu dài được đề cử giải Oscar cho Phim Tài liệu hay nhất. Bộ phim do Netflix phân phối, tập trung vào sự kiện dẫn đến cái chết của Ajike Owens tại một khu dân cư ở Florida năm 2023. Ajike Owens là một người mẹ trẻ năng động, bà mẹ đơn thân của bốn đứa con, luôn nỗ lực làm việc thêm giờ để con cái được học trường tư thục. Cô là người mẹ nhiệt tình với các hoạt động thể thao của con, như huấn luyện viên đội cổ vũ và đội bóng đá.

Bộ phim tái hiện sự việc qua các cuộc gọi cảnh sát và hình ảnh từ camera gắn trên người cảnh sát, cho thấy những mâu thuẫn trong lời khai và lời chứng từ hàng xóm. Vụ việc liên quan đến luật "bảo vệ lãnh thổ" ở Florida, cho phép sử dụng vũ lực chết người nếu cảm thấy bị đe dọa, dẫn đến những bất công đối với cộng đồng da màu.

Geeta Gandbhir có mối liên hệ cá nhân sâu sắc với bộ phim này. Ajike Owens là bạn của gia đình cô, và đội ngũ sản xuất tại Message Pictures cũng có kết nối với vụ việc.

Gandbhir đạo diễn bộ phim cùng với chị dâu và chồng làm nhà sản xuất. Cô hy vọng bộ phim sẽ góp phần thay đổi quy định về súng đạn và các luật bảo vệ lãnh thổ, vì: "Ajike Owens sẽ vẫn còn sống nếu không có súng. Người phụ nữ đó rõ ràng cần dịch vụ sức khỏe tâm thần, chứ không phải súng".

Trong khi đó, The Devil is Busy là bộ phim tài liệu ngắn, dài 31 phút, được đề cử giải Oscar cho Phim tài liệu ngắn hay nhất. Phim do HBO Max phân phối, đồng đạo diễn bởi Geeta Gandbhir và Christalyn Hampton – người bạn từ thời đại học của cô. 

Tác phẩm theo chân một ngày làm việc của Tracii, trưởng bộ phận an ninh tại một phòng khám sức khỏe phụ nữ ở Atlanta, Georgia. Nó khắc họa những thách thức và nguy hiểm mà nhân viên và bệnh nhân phải đối mặt trong bối cảnh thay đổi chính trị ở Mỹ, đặc biệt liên quan đến các quy định về chăm sóc sức khỏe. Bộ phim mang tính cá nhân cao, được làm với tình yêu và sự chú ý kỹ lưỡng, phản ánh cam kết của Geeta Gandbhir với các vấn đề bảo vệ quyền lợi phụ nữ và cộng đồng dễ bị tổn thương.

Geeta Gandbhir mô tả cả hai bộ phim như những lát cắt nhỏ của xã hội lớn hơn: "Cả hai bộ phim đều là hình ảnh thu nhỏ của xã hội chúng ta. Chúng giơ tấm gương soi vào xã hội lớn hơn và những vấn đề tồn tại".

Gandbhir không xem việc nhận hai đề cử là may mắn ngẫu nhiên, mà là kết quả của quá trình làm việc không mệt mỏi.

Cô từng chia sẻ về hành trình từ phim truyện sang tài liệu: "Tôi làm việc trong sản xuất kịch bản trong 12 năm đầu sự nghiệp. Chuyển sang tài liệu là bước ngoặt, vì nó cho phép tôi khám phá thực tế một cách chân thực hơn".

Sự nghiệp của Geeta Gandbhir không chỉ dừng ở các giải thưởng mà còn ở tác động xã hội. Cô tham gia các liên hoan phim lớn như Sundance, nơi The Perfect Neighbor giành giải Đạo diễn phim tài liệu Mỹ năm 2025. Cô cũng là cố vấn cho các quỹ phim như Catapult Film Fund, hỗ trợ thế hệ nhà làm phim trẻ.

Geeta Gandbhir đại diện cho thế hệ nhà làm phim nữ dũng cảm, sử dụng nghệ thuật để thúc đẩy thay đổi. Hai bộ phim đề cử Oscar của cô không chỉ kể chuyện cá nhân mà còn kêu gọi hành động xã hội, nhắc nhở chúng ta về nhu cầu công bằng và nhân ái. Như cô từng nói: "Phim là di sản nghệ thuật lâu dài; tôi muốn di sản của mình nói về việc thay đổi thế giới tốt đẹp hơn".

Với hơn hai thập kỷ cống hiến, Geeta Gandbhir tiếp tục truyền cảm hứng cho nhiều người, chứng minh rằng kể chuyện có thể thay đổi nhận thức và hành động.