Góc nhìn 365: "Điểm tựa" từ Giải thưởng Sách Quốc gia

Một thông tin quan trọng trong đời sống văn hóa: Ngày 8/3 tới, lễ trao Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII sẽ diễn ra, với 50 cuốn sách và bộ sách được trao giải.

Xem chuyên đề Góc nhìn 365 TẠI ĐÂY

Nói quan trọng, bởi qua nhiều năm tổ chức, Giải thưởng Sách Quốc gia đã vượt ra ngoài khuôn khổ của một hoạt động chuyên môn trong ngành xuất bản và trở thành dịp cả cộng đồng cùng hướng sự chú ý về những cuốn sách. Xa hơn, đây cũng là dịp để chúng ta nhắc lại vai trò của văn hóa đọc - một hệ giá trị quan trọng nhất trong bối cảnh tri thức đang dần trở thành nền tảng của một xã hội phát triển.

Nhìn lại chặng đường từ khi được tổ chức liên tục từ năm 2018 đến nay, có thể thấy rõ Giải thưởng Sách Quốc gia đã từng bước khẳng định vị thế của một giải thưởng cấp quốc gia trong lĩnh vực xuất bản. Tại đó, từ việc tôn vinh những cuốn sách tiêu biểu, bức tranh của ngành xuất bản lại hiện lên đều đặn mỗi năm với những tín hiệu phát triển, những xu hướng mới và cả những nỗ lực âm thầm của người làm sách.

Đơn cử như mùa giải năm nay, con số 46 trên tổng số 52 nhà xuất bản tham gia với 397 tên sách và bộ sách (tương đương 512 cuốn), tiếp tục tăng cả về số đầu sách lẫn số cuốn sách so với năm trước. Bên cạnh đó là sức hút ngày càng rõ rệt của giải thưởng đối với giới làm nghề - chỉ dấu cho một niềm vui: Để đáp ứng nhu cầu của đời sống, các đơn vị xuất bản ngày càng chú trọng đầu tư vào những ấn phẩm chất lượng và sẵn sàng đưa ra thẩm định công khai trước một hội đồng chuyên môn với những tiêu chí nghiêm ngặt về nội dung học thuật, giá trị tư tưởng hay sự chỉn chu nghề nghiệp.

Hoặc, một thông tin quan trọng cũng được Ban tổ chức công bố: Năm nay, tỷ lệ sách dịch không còn cao so với trước. Thay vào đó, số lượng các công trình của tác giả trong nước ngày càng tăng, với nhiều đầu sách được đầu tư công phu cả về nội dung lẫn hình thức. Đặc biệt, không ít tác phẩm của các tác giả Việt Nam thể hiện chiều sâu lý luận rõ rệt, đồng thời quan tâm tới những vấn đề lớn của xã hội như chính trị, lịch sử, kinh tế... Có nghĩa, bên cạnh tín hiệu vui về năng lực nghiên cứu và sáng tạo của đội ngũ tác giả trong nước, đây cũng là một xu thế đáng mừng của văn hóa đọc, khi ngày càng có thêm nhiều cuốn sách được viết từ thực tiễn của đất nước và dành cho chính những vấn đề của xã hội Việt Nam.

Rồi, song song với sự vận động ấy, Giải thưởng Sách Quốc gia năm nay cũng có những điều chỉnh đáng chú ý nhằm cập nhật với xu thế phát triển của đời sống tri thức. Tại đó, việc sắp xếp lại cơ cấu giải thưởng từ 5 mảng xuống còn 4 mảng, hợp nhất nhóm sách chính trị, kinh tế với khoa học xã hội và nhân văn, phản ánh xu hướng nghiên cứu liên ngành ngày càng rõ nét trong học thuật hiện đại. Thay vì đặt các công trình trong những "ngăn kéo" chuyên ngành tách biệt, cách tiếp cận mới cho phép việc đánh giá tác phẩm được thực hiện trong những mối liên hệ rộng hơn, phù hợp với đặc điểm giao thoa của tri thức đương đại, cũng như những yêu cầu của thời đại chuyển đổi số và nền kinh tế tri thức.

***

Và, cũng không thể một điểm đáng chú ý khác: Sự tham gia ngày càng rõ ràng của xã hội vào quá trình hình thành giải thưởng. Sau lần xuất hiện đầu tiên tại kỳ trước, hạng mục "Sách được bạn đọc yêu thích" tiếp tục được duy trì sau lần xuất hiện đầu tiên, với hơn 150 cuốn sách được độc giả giới thiệu. Điều ấy cho thấy Giải thưởng Sách Quốc gia không còn là sân chơi riêng của ngành xuất bản, mà dần trở thành một không gian kết nối giữa người làm sách và cộng đồng, với sự tiếp nhận và quan tâm rộng rãi.

Từ góc nhìn này, những phản hồi của bạn đọc cũng góp phần phác họa một số xu hướng đọc đáng chú ý hiện nay. Như lời Ban tổ chức, tại hạng mục "Sách được bạn đọc yêu thích", các dòng sách khoa học xã hội và nhân văn, sách kỹ năng, sách thiếu nhi cùng một số tác phẩm văn học nổi bật là những thể loại nhận được sự quan tâm rộng rãi. Rõ ràng, nhu cầu đọc của công chúng ngày càng đa dạng, nhưng đồng thời vẫn gắn với một thực tế quen thuộc: những cuốn sách có giá trị nội dung, mang lại tri thức và khả năng ứng dụng trong đời sống vẫn luôn có khả năng tìm được vị trí của mình trong đời sống.

Vì thế, khi lễ trao Giải thưởng Sách Quốc gia lần thứ VIII đang đến gần, sự chờ đợi dành cho giải thưởng cũng có thể được hiểu như một cách xã hội đặt niềm tin vào những cuốn sách xứng đáng được gọi tên. Bởi, trong một thế giới ngày càng nhiều thông tin và sự chú ý của con người dễ bị phân tán, thì việc những cuốn sách có giá trị được tôn vinh vẫn luôn là một điểm tựa quan trọng cho văn hóa đọc.