Bức tranh của Rembrandt trị giá hàng triệu USD được tái phát hiện sau 65 năm

Trong thế giới nghệ thuật, những phát hiện bất ngờ về các tác phẩm của các bậc thầy luôn mang lại sự phấn khích và ngạc nhiên lớn lao. Mới đây, một bức tranh bị mất tích từ lâu của Rembrandt van Rijn, bậc thầy hội họa Hà Lan thế kỷ 17, đã được tái phát hiện và xác thực, đánh dấu một chương mới trong lịch sử nghệ thuật.

Bức tranh mang tên Vision of Zacharias in the Temple, được vẽ năm 1633, đã biến mất khỏi tầm mắt công chúng suốt 65 năm. Sự kiện này không chỉ làm phong phú thêm bộ sưu tập các tác phẩm của Rembrandt mà còn cung cấp cái nhìn sâu sắc hơn về giai đoạn đầu sự nghiệp của ông.

Quá trình tái phát hiện bức tranh

Rembrandt Harmenszoon van Rijn (1606-1669) là một trong những họa sĩ vĩ đại nhất của Thời kỳ Hoàng kim Hà Lan. Sinh ra tại Leiden, ông nhanh chóng nổi tiếng với khả năng khắc họa ánh sáng và bóng tối (chiaroscuro), cũng như sự sâu sắc trong việc miêu tả cảm xúc con người. Rembrandt di cư đến Amsterdam năm 1631, nơi ông bắt đầu nhận được nhiều đơn đặt hàng chân dung từ giới thượng lưu.

Tuy nhiên, ông không chỉ dừng lại ở chân dung mà còn sáng tạo trong các chủ đề lịch sử và kinh Thánh, thể hiện sự đa dạng trong phong cách.

Trong sự nghiệp kéo dài hơn 40 năm, Rembrandt đã tạo ra khoảng 300 bức tranh, 300 bức khắc và hơn 2.000 bản vẽ. Các tác phẩm nổi tiếng như The Night Watch (1642) hay The Anatomy Lesson of Dr. Nicolaes Tulp (1632) đã khẳng định vị thế của ông như một bậc thầy về ánh sáng và biểu cảm.

Bức tranh Vision of Zacharias in the Temple được vẽ khi Rembrandt mới 27 tuổi, ngay sau khi ông chuyển đến Amsterdam, đánh dấu giai đoạn ông đang ở đỉnh cao sáng tạo ban đầu.

Lịch sử của bức tranh này đầy những khúc ngoặt thú vị. Ban đầu, nó được công nhận là tác phẩm của Rembrandt và xuất hiện trong các danh mục catalog của ông cho đến năm 1960. Tuy nhiên, vào năm đó, nó bị loại khỏi danh sách các tác phẩm chính thức do nghi ngờ về tính xác thực, chủ yếu dựa trên các phân tích từ ảnh chụp độ phân giải thấp.

Năm 1961, bức tranh được bán cho một nhà sưu tầm tư nhân tại Amsterdam qua nhà buôn nghệ thuật P de Boer, và từ đó biến mất khỏi công chúng. Không ai biết vị trí của nó, và các chuyên gia không có cơ hội nghiên cứu trực tiếp. Mãi đến gần đây, chủ sở hữu hiện tại – một cặp đôi châu Âu giấu tên – đã liên hệ với Bảo tàng Rijksmuseum qua email, hỏi về nguồn gốc của bức tranh mà cha họ đã mua. Họ thậm chí còn đùa vui về chữ ký lớn "Rembrandt" trên bức tranh, hy vọng nó là thật.

Đây là lần đầu tiên sau 65 năm, bức tranh được các chuyên gia tiếp cận trực tiếp. Quá trình này bắt đầu từ một email thông thường, nhưng nhanh chóng trở thành một dự án nghiên cứu lớn, minh chứng cho cách mà công nghệ hiện đại có thể làm sáng tỏ những bí ẩn nghệ thuật.

Quá trình xác thực, phục chế và ý nghĩa nghệ thuật của bức tranh

Quá trình xác thực kéo dài hai năm tại Rijksmuseum, bảo tàng sở hữu bộ sưu tập Rembrandt lớn nhất thế giới với 25 tác phẩm. Các nhà nghiên cứu sử dụng các kỹ thuật tiên tiến tương tự như trong dự án Operation Night Watch – một chương trình bảo tồn lớn cho bức The Night Watch. 

Họ tiến hành phân tích vật liệu, bao gồm kiểm tra sơn màu, kỹ thuật xây dựng lớp sơn và bảng gỗ. Kết quả cho thấy tất cả các loại sơn đều phù hợp với những gì Rembrandt sử dụng trong giai đoạn 1630-1635. Chữ ký trên bức tranh là nguyên bản, và phân tích vòng cây xác nhận bảng gỗ từ thời kỳ đúng.

Hơn nữa, các quét huỳnh quang tia X tiết lộ những thay đổi bố cục mà Rembrandt thường thực hiện trong quá trình vẽ, như điều chỉnh vị trí các yếu tố để tăng chiều sâu cảm xúc. Phong cách và chủ đề cũng khớp hoàn hảo với các tác phẩm khác cùng thời kỳ, chẳng hạn như Daniel and Cyrus Before the Idol Bel (1633, tại Bảo tàng J. Paul Getty) hay Simeon's Song of Praise (1631, tại Mauritshuis). Jonathan Bikker, người phụ trách hội họa Hà Lan thế kỷ 17 tại Rijksmuseum, mô tả bức tranh ban đầu bị che phủ bởi "một lớp màu xám" nhưng sau khi phục chế nó lộ ra vẻ rực rỡ đáng kinh ngạc.

Bức tranh miêu tả cảnh từ Kinh Thánh: Linh mục Zacharias (hay Zechariah) đang cầu nguyện trong Đền thờ thì Tổng lãnh thiên thần Gabriel hiện ra, báo tin rằng dù ông và vợ già nua, họ sẽ sinh con trai là John the Baptist (Gioan Tẩy giả). Rembrandt đã sáng tạo bằng cách không vẽ Gabriel trực tiếp mà chỉ gợi ý sự hiện diện qua một luồng sáng mạnh mẽ từ góc phải trên, chiếu vào khuôn mặt ngạc nhiên của Zacharias. Điều này phá vỡ truyền thống hình ảnh trước đó, nơi thiên thần thường được vẽ rõ ràng, và chọn khoảnh khắc quyết định ngay trước khi Gabriel tiết lộ danh tính.

Bức tranh thuộc thể loại "tranh kể chuyện lịch sử" – một trong số ít mà Rembrandt vẽ ở giai đoạn này, khi ông chủ yếu tập trung vào chân dung sinh lợi cao.

Taco Dibbits, giám đốc Rijksmuseum, nhận xét: "Khi tôi nhìn thấy nó trong xưởng sau khi phục chế, tôi ngay lập tức bị ấn tượng bởi sức mạnh đáng kinh ngạc của nó." Ông còn nói thêm: "Đây là chất lượng rất cao. Đôi khi với chân dung của Rembrandt, bạn cảm thấy ông sản xuất hàng loạt, nhưng với bức tranh này, bạn thực sự cảm nhận ông đã dành hết tâm hồn vào nó".

Dibbits cũng nhấn mạnh rằng đây là ví dụ điển hình cho cách Rembrandt kể chuyện độc đáo, đặc biệt ở giai đoạn trẻ tuổi sau khi chuyển từ Leiden đến Amsterdam.

Ý nghĩa nghệ thuật của bức tranh nằm ở sự đổi mới trong việc sử dụng ánh sáng để biểu đạt siêu nhiên, một kỹ thuật mà Rembrandt phát triển mạnh mẽ hơn trong thời gian sau này. Nó thể hiện sự chuyển tiếp của ông từ phong cách Leiden chi tiết sang phong cách Amsterdam tự do hơn, với lớp sơn dày và biểu cảm sống động. So với các tác phẩm cùng thời, bức tranh này nổi bật bởi sự tập trung vào cảm xúc nội tâm của nhân vật, thay vì hành động kịch tính.

Trong bối cảnh rộng lớn hơn, phát hiện này làm phong phú thêm hiểu biết về Rembrandt trẻ tuổi, khi ông đang xây dựng danh tiếng ở Amsterdam. Rijksmuseum, đã mua một bức Rembrandt khác với giá 175 triệu euro (hơn 203 triệu USD) gần đây, giờ đây có thêm một tác phẩm quý giá trên hình thức cho mượn dài hạn.

Về giá trị kinh tế, dù chưa được định giá chính thức, bức tranh chắc chắn trị giá hàng triệu USD. Theo BBC, kỷ lục đấu giá Rembrandt là 20 triệu bảng Anh (26,8 triệu USD) năm 2009. Các giao dịch gần đây bao gồm một bức tranh bán 8,6 triệu bảng năm 2019, chân dung tự họa 12,6 triệu bảng năm 2020, một bức bị mất khác 11 triệu bảng năm 2023, và một bức bán riêng với giá 35 triệu bảng năm 2015.

Tháng trước, một bản vẽ sư tử của Rembrandt bán được 18 triệu USD. Với chất lượng cao và lịch sử độc đáo, Vision of Zacharias in the Temple có thể đạt mức tương đương hoặc cao hơn nếu được đưa ra đấu giá. Tuy nhiên, chủ sở hữu hiện tại đã chọn cho mượn dài hạn tại Rijksmuseum, cho phép công chúng chiêm ngưỡng từ ngày 4/3/2026.