Thêm những tiếng nói mới cho thơ thiếu nhi

Thơ thiếu nhi hôm nay đang có những chuyển động đáng chú ý khi các tác giả không còn hướng tới việc truyền đạt bài học theo lối trực tiếp, mà tìm cách mở ra thế giới cảm xúc và trí tưởng tượng gần với trải nghiệm của trẻ thơ.

Điều này được thể hiện phần nào qua 3 tập thơ Chuyện Mây nhỏ đi tìm bài thơ của Hoa Cúc, Có một Trái Đất phẳng trong mắt em của Lý Thăng Long và Thế giới đảo ngược của Nguyễn Quỳnh Mai vừa được NXB Kim Đồng giới thiệu nhân Ngày thơ Việt Nam lần thứ 24 năm 2026.

Thơ cất lên từ đời sống hiện đại của trẻ

Theo thông tin từ NXB, điểm chung của 3 tập thơ này là cách tiếp cận gần với đời sống hiện đại của trẻ em, đồng thời vẫn giữ được đặc trưng quan trọng của thơ thiếu nhi là ngôn ngữ trong sáng, cấu trúc rõ ràng, dễ ghi nhớ. Đây được xem là yếu tố giúp thơ thiếu nhi có khả năng tồn tại lâu dài trong ký ức bạn đọc nhỏ tuổi.

Ở Chuyện Mây nhỏ đi tìm bài thơ, tác giả Hoa Cúc lựa chọn những chi tiết quen thuộc của đời sống thường ngày làm chất liệu sáng tác. Những hình ảnh như ổ bánh mì, trang sách, chiếc bóng hay đàn kiến xuất hiện trong các câu thơ ngắn gọn, giàu tính gợi tả. 

Ngôn ngữ thơ khai thác trực tiếp âm thanh của sự vật, tạo cảm giác gần gũi với trải nghiệm cảm nhận thế giới của trẻ nhỏ. Ở đây, thơ không hướng tới việc truyền đạt bài học đạo đức mà đặt trọng tâm vào việc khơi mở sự quan sát và niềm vui khám phá những điều bình dị xung quanh của trẻ.

Trong khi đó, Có một Trái Đất phẳng trong mắt em (đoạt giải Khát vọng Dế Mèn 2025 – Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn do báo Thể thao và Văn hóa – TTXVN tổ chức) của Lý Thăng Long mang sắc thái suy tư hơn. Tập thơ đặt ra những câu hỏi về thế giới sống, về khoảng cách giữa con người với con người và cách trẻ em nhìn nhận môi trường xung quanh. 

Các bài thơ được xây dựng theo hướng mở, tạo không gian để người đọc tự cảm nhận thay vì chấp nhận những quan niệm sẵn có. Trong xu hướng vận động chung của thơ thiếu nhi đương đại, những vấn đề lớn như môi trường, kết nối xã hội hay nhận thức bản thân được tác giả tiếp cận thông qua cảm xúc cá nhân, giúp trẻ em làm quen với các khái niệm rộng hơn bằng cách cảm nhận gần gũi và nhẹ nhàng.

Một hướng khai thác khác được thể hiện rõ trong Thế giới đảo ngược của Nguyễn Quỳnh Mai, tác phẩm từng đoạt giải Ba Giải thưởng Văn học Kim Đồng lần thứ Nhất (2023 - 2025).

Tập thơ gồm 26 bài, xây dựng một thế giới được nhìn hoàn toàn từ góc nhìn trẻ thơ, nơi các quy luật quen thuộc của đời sống bị đảo chiều. Những tình huống tưởng như phi lý lại phản ánh cách trẻ em tưởng tượng và diễn giải thực tại.

Theo chia sẻ của tác giả, song song với thế giới mà người lớn đang sống luôn tồn tại một thế giới khác dưới góc nhìn của trẻ em, nơi một vết nứt có thể trở thành dòng sông, vũng nước hóa thành đại dương hay cơn gió nhẹ cũng mang dáng dấp của một cơn bão lớn. Chính không gian tưởng tượng này tạo nên đặc trưng của tuổi thơ và cũng là chất liệu quan trọng của thơ thiếu nhi.

Đi đường dài với thơ thiếu nhi

NXB Kim Đồng cho biết, thơ thiếu nhi hiện nay đang có sự thay đổi đáng kể so với trước đây. Nếu thơ từng chủ yếu mang chức năng ru ngủ hoặc truyền đạt bài học trực tiếp, thì các sáng tác mới chú trọng hơn tới việc mở rộng trí tưởng tượng và phản ánh nhịp sống hiện đại của trẻ em. Một bài thơ được yêu thích không chỉ dừng lại ở trải nghiệm đọc mà còn có thể trở thành ký ức cảm xúc theo các em trong quá trình trưởng thành.

Bên cạnh 3 tập thơ vừa ra mắt, thời gian gần đây NXB Kim Đồng cũng liên tục giới thiệu nhiều ấn phẩm thơ thiếu nhi khác như Xứ nước của Phát Dương, Trái tim của đảo của Hồ Huy Sơn, Hạt bắp vỗ tay của Nguyễn Thánh Ngã, Viết trên lá mới của Lê Minh Quốc, Sài Gòn sót mấy con ve của Trung Dũng KQĐ, Cháu là cổ tích của Đoàn Vị Thượng, Góp nắng cho cây của Lê Ký Thương, Chú dế đêm trăng của Mai Quyên hay Con là ban mai của Nguyễn Hải Lý. Mỗi tập thơ mang một giọng điệu riêng nhưng cùng hướng tới việc bồi đắp cảm xúc, khả năng tưởng tượng và sự đồng cảm cho bạn đọc nhỏ tuổi.

Việc duy trì đều đặn các đầu sách thơ cho thiếu nhi được xem là một phần trong chiến lược phát triển bền vững của NXB Kim Đồng. Theo đơn vị này, việc hình thành thói quen đọc và thuộc thơ từ sớm không chỉ góp phần phát triển ngôn ngữ mà còn giúp trẻ xây dựng năng lực cảm xúc, khả năng lắng nghe và sự nhạy cảm trước thế giới xung quanh. Trong bối cảnh trẻ em ngày càng tiếp xúc sớm với môi trường số, những tập thơ được đầu tư chỉn chu về nội dung và minh họa vẫn được kỳ vọng trở thành một không gian đọc chậm, nơi trí tưởng tượng và cảm xúc được nuôi dưỡng một cách tự nhiên.