Hệ lụy từ xung đột Trung Đông đến kinh tế toàn cầu

Xung đột tại Trung Đông đã bị đẩy lên nấc thang mới sau khi Mỹ và Israel ngày 28/2/2026 tiến hành một loạt cuộc không kích nhằm vào các mục tiêu tại Iran, trong đó có thủ đô Tehran. Iran sau đó cũng thực hiện các cuộc tấn công trả đũa bằng tên lửa nhằm vào lãnh thổ Israel cũng như các cơ sở quân sự của Mỹ tại Trung Đông.

Căng thẳng đang nhanh chóng lan sang lĩnh vực kinh tế, tạo ra những ảnh hưởng dây chuyền trên thị trường quốc tế.

Căng thẳng leo thang

Sáng 28/2/2026, Israel tiến hành tấn công phủ đầu nhằm vào một số mục tiêu quân sự và hạ tầng chiến lược của Iran, đồng thời ban bố tình trạng khẩn cấp trên phạm vi toàn quốc. Bộ trưởng Quốc phòng Israel Israel Katz cho biết: "Nhà nước Israel đã phát động một đòn tấn công phủ đầu nhằm vào Iran để loại bỏ các mối đe dọa đối với Nhà nước Israel." Ông Katz cũng cho biết đã ban hành lệnh áp dụng "tình trạng khẩn cấp ngay lập tức trên toàn lãnh thổ", cùng với đó là đóng cửa không phận đối với toàn bộ các chuyến bay dân sự.

Cùng ngày 28/2, Tổng thống Mỹ Donald Trump xác nhận Mỹ đã phát động chiến dịch quân sự nhằm vào chính quyền Tehran. Ông Trump tuyên bố mục tiêu là "loại bỏ các mối đe dọa tức thời" từ Iran và khẳng định Tehran "không bao giờ được sở hữu vũ khí hạt nhân".

Về phía Iran, nước này cũng ngay lập tức phát động hàng loạt đòn trả đũa trên khắp Trung Đông. Trong ngày 28/2, Iran đã phóng hơn 200 tên lửa và thiết bị bay không người lái (UAV) nhằm vào Israel; tấn công căn cứ quân sự của Mỹ tại Bahrain, Các Tiểu vương quốc Arập Thống nhất (UAE), Qatar và Kuwait. Iran đồng thời tuyên bố "đưa vào tầm ngắm" tất cả các căn cứ quân sự và lợi ích của Mỹ tại Trung Đông.

Sau đó một ngày, Tổng thống Mỹ Donald Trump ngày 1/3 cho biết Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei đã thiệt mạng trong các vụ tấn công, do Mỹ và Israel tiến hành ở Iran. Truyền hình nhà nước Iran và hãng thông tấn IRNA cũng đã xác nhận Lãnh tụ tối cao Ali Khamenei thiệt mạng song không đưa tin chi tiết.

Phản ứng lại, Tổng thống Iran Masoud Pezeshkian trên kênh Telegram, khẳng định sẽ "không bỏ qua" các cuộc tấn công vào nước này, cũng như việc Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng. Chủ tịch Quốc hội Iran Mohammad Bagher Ghalibaf thì cảnh báo Mỹ và Israel đã vượt qua mọi "lằn ranh đỏ".

Trong khi đó, IRNA dẫn thông cáo của Lực lượng Vệ binh Cách mạng Hồi giáo Iran (IRGC) nêu rõ lực lượng vũ trang Iran "kiên quyết đáp trả", tiếp tục đi theo con đường của Lãnh tụ Tối cao, đồng thời kêu gọi tất cả các tầng lớp xã hội Iran "đoàn kết, cho thế giới thấy sự thống nhất của người dân Iran".

Ngày 1/3, Chính quyền Iran đã bổ nhiệm ông Ayatollah Alireza Arafi vào Hội đồng lãnh đạo lâm thời, cơ quan sẽ điều hành đất nước sau khi Lãnh tụ tối cao Ayatollah Ali Khamenei thiệt mạng.

Trong khi đó, Hội đồng Bảo an Liên hợp quốc đã tiến hành phiên họp đặc biệt khẩn cấp vào chiều ngày 28/2 (rạng sáng 1/3 theo giờ Hà Nội) liên quan tới việc Mỹ-Israel mở các cuộc không kích qui mô lớn nhằm vào Iran và Tehran sau đó phát động hàng loạt đòn trả đũa trên khắp Trung Đông. Tổng thư ký Liên hợp quốc Antonio Guterres đã lên án các vụ tấn công nhằm vào Iran, cảnh báo hành động quân sự ở Trung Đông có thể gây ra những hậu quả khôn lường, tiềm ẩn nguy cơ châm ngòi cho một chuỗi sự kiện mà không ai có thể kiểm soát được tại khu vực bất ổn nhất thế giới. Người đứng đầu Liên hợp quốc hối thúc cộng đồng quốc tế "làm tất cả những gì có thể để ngăn chặn căng thẳng leo thang hơn nữa".

Tổng thư ký Guterres nhấn mạnh mọi quốc gia thành viên Liên hợp quốc cần phải kiềm chế, không đe dọa hoặc sử dụng vũ lực trong các mối quan hệ quốc tế nhằm xâm phạm sự toàn vẹn lãnh thổ hay độc lập chính trị của bất kỳ quốc gia nào, đồng thời luật pháp quốc tế và luật nhân đạo quốc tế phải luôn được tôn trọng. Ông Antonio Guterres kêu gọi các bên liên quan lập tức trở lại bàn đàm phán.

Ảnh hưởng lan rộng đến kinh tế toàn cầu

Xung đột căng thẳng trên thực địa giữa một bên là Mỹ và Israel với một bên là Iran đang nhanh chóng lan sang lĩnh vực kinh tế, tạo ra những ảnh hưởng dây chuyền trên thị trường quốc tế.

Cụ thể, ngay sau khi Mỹ và Israel tiến hành các cuộc tấn công vào Iran ngày 28/2, bản đồ hàng không khu vực Trung Đông đã rơi vào tình trạng hỗn loạn khi hàng loạt quốc gia phải ra quyết định đóng cửa không phận và hàng nghìn chuyến bay bị hủy bỏ.

Việc đóng cửa không phận và hủy các chuyến bay đã khiến các hãng hàng không lớn trong khu vực Trung Đông chịu ảnh hưởng nặng nề nhất. Qatar Airways đã đình chỉ toàn bộ chuyến bay từ Doha, với tỷ lệ hủy chuyến lên tới 41%. Các hãng Emirates và Etihad lần lượt ghi nhận tỷ lệ hủy chuyến là 38% và 30%. Trong khi đó, Syria Air, hãng hàng không quốc gia Syria, thông báo ngừng mọi hoạt động bay cho đến khi có thông báo mới.

Làn sóng hủy chuyến đã lan rộng tới các hãng hàng không từ Mỹ, châu Âu đến châu Á. Tại Mỹ, Delta Air Lines đình chỉ đường bay New York - Tel Aviv, trong khi American Airlines tạm dừng tuyến Doha - Philadelphia. Cơ quan vận tải hàng không Nga Rosaviatsia cũng ra lệnh hủy toàn bộ các chuyến bay thương mại đến Israel và Iran.

Tại châu Âu, các "ông lớn" hàng không như Lufthansa (Đức) cùng các công ty con bao gồm Swiss International Air Lines và ITA Airways đã thông báo dừng bay tới hàng loạt điểm đến như Tel Aviv, Beirut, Amman, Erbil và Tehran cho đến ngày 7/3. Thậm chí, các chuyến bay tới Dubai và Abu Dhabi cũng bị tạm dừng đến hết ngày 1/3.

Tại khu vực châu Á, Air India và Biman Bangladesh Airlines đã đình chỉ toàn bộ các chuyến bay đến Trung Đông. Các hãng hàng không khác như Turkish Airlines, Finnair và hãng bay giá rẻ Wizz Air cũng đưa ra các mốc thời gian tạm dừng hoạt động kéo dài từ vài ngày đến hơn một tuần để đánh giá lại tình hình an ninh.

Ngoài ảnh hưởng đến hàng không, tình hình hàng hải tại Vùng Vịnh và các khu vực lân cận cũng đang đối mặt với nguy cơ gián đoạn nghiêm trọng khi Iran cảnh báo phong tỏa eo biển Hormuz. Nằm giữa Oman và Iran, eo biển Hormuz được công nhận là một trong những điểm nghẽn dầu mỏ quan trọng nhất thế giới. Theo dữ liệu từ công ty phân tích thị trường Kpler, trong năm 2025, khoảng 13 triệu thùng dầu thô đã đi qua eo biển này mỗi ngày, chiếm khoảng 31% tổng lượng dầu thô vận chuyển bằng đường biển trên toàn cầu.

Hiện một số hãng tàu chở dầu, tập đoàn dầu khí lớn và các công ty thương mại từ ngày 28/2 đã tạm ngừng vận chuyển dầu thô và khí đốt tự nhiên hóa lỏng qua eo biển Hormuz, sau khi Mỹ và Israel tấn công Iran. Các hãng tàu lớn như CMA CGM và Hapag-Lloyd cũng điều chỉnh hải trình, tránh các tuyến qua Vịnh Ba Tư và eo biển Hormuz. Lực lượng hải quân Mỹ và lực lượng hải quân Anh, cũng như Bộ Hàng hải Hy Lạp đều khuyến cáo các tàu thuyền nên di chuyển thận trọng tại khu vực eo biển Hormuz và các vùng biển lân cận.

Giới phân tích nhận định bất kỳ động thái hạn chế lưu thông nào tại eo biển Hormuz đều có thể gây chấn động thị trường năng lượng toàn cầu, đẩy giá dầu tăng mạnh và làm gia tăng rủi ro đối với chuỗi cung ứng quốc tế.

Do lo ngại nguy cơ gián đoạn nguồn cung năng lượng, giá dầu và vàng cũng đã tăng ngay lập tức. Các nhà phân tích cho rằng, khi xung đột nổ ra, phản xạ tự nhiên của giới đầu tư là tìm nơi trú ẩn. Vàng - vốn đã tăng giá tới 22% kể từ đầu năm 2026 đến nay - và bạc dự kiến sẽ tiếp tục hút dòng tiền mạnh mẽ.  Trên thị trường tiền tệ, các chuyên gia tại ngân hàng CBA nhận định nếu xung đột kéo dài và làm gián đoạn nguồn cung dầu, đồng USD sẽ tăng giá so với hầu hết các đồng tiền khác (trừ đồng Yen Nhật Bản và Franc Thụy Sĩ). Lý do là Mỹ hiện là nước xuất khẩu năng lượng ròng và sẽ hưởng lợi từ giá dầu khí leo thang, tạo đà cho đồng USD. Ở chiều ngược lại, đồng Shekel của Israel được dự đoán gần như chắc chắn sẽ chịu áp lực bán tháo. Ngân hàng JPMorgan cảnh báo rủi ro thị trường lần này có thể dai dẳng hơn nếu xung đột lan rộng ra khu vực.

Đáng chú ý, bitcoin đã bị loại khỏi danh sách tài sản an toàn trong mắt nhà đầu tư. Đồng tiền số này đã giảm 2% trong ngày 28/2, nối dài đà lao dốc vốn khiến nó mất hơn 25% giá trị chỉ trong hai tháng qua.

Thị trường chứng khoán cũng được nhận định chịu ảnh hưởng khi nhóm cổ phiếu hàng không chịu áp lực lớn khi hàng loạt chuyến bay qua Trung Đông bị hủy bỏ. Ngược lại, nhóm cổ phiếu quốc phòng châu Âu - vốn đã tăng 10% kể từ đầu năm 2026 đến nay - được dự báo sẽ tiếp tục hưởng lợi từ nhu cầu vũ khí gia tăng trong bối cảnh bất ổn…

Trong bối cảnh xung đột chưa có dấu hiệu giảm nhiệt, các bên tiếp tục đưa ra những tuyên bố cứng rắn, cộng đồng quốc tế đang theo dõi sát sao mọi diễn biến thực địa cũng như các động thái ngoại giao phía sau hậu trường. Những ngày tới là quãng thời gian đặc biệt quan trọng, khi phản ứng tiếp theo của các bên có thể quyết định liệu xung đột sẽ được kiềm chế hay tiếp tục leo thang, với hệ lụy không chỉ đối với Trung Đông mà còn với an ninh và kinh tế toàn cầu.

Các nhà phân tích nhận định, nếu xung đột ngắn và được kiểm soát, đà tháo chạy khỏi rủi ro và việc giá dầu tăng vọt sẽ chỉ diễn ra nhất thời. Ngược lại, nếu tình hình xung đột kéo dài từ 3-5 tuần, thị trường sẽ phản ứng rất tiêu cực khi các nhà đầu tư bắt đầu xem xét nguy cơ xảy ra một cuộc xung đột rộng hơn và sự gián đoạn nguồn cung dầu sẽ lâu dài hơn…