Nghị quyết 80-NQ/TW: Đưa nghệ thuật cải lương đến gần hơn với công chúng cả nước

Trong những ngày đầu Xuân Bính Ngọ 2026, việc Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ mang vở diễn lịch sử "Đế đô sóng cả" ra miền Bắc lưu diễn đã thu hút sự quan tâm của giới sân khấu và công chúng yêu nghệ thuật truyền thống. 

Hoạt động này cho thấy khát vọng đưa cải lương đến gần hơn với công chúng cả nước của một đoàn nghệ thuật vừa xác lập thương hiệu mới, với những bước đi chiến lược, vừa chủ động tìm kiếm không gian khán giả mới; có quyết tâm trẻ hóa lực lượng… Và sâu xa hơn, đó là một cách vận dụng cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới.

Cải lương miền Nam đến với công chúng miền Bắc

Nghệ sĩ Nhân dân Hồ Thị Ngọc Trinh, Trưởng Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ cho biết, chuyến lưu diễn của Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ diễn ra từ ngày 27/2 đến 9/3, tại Hà Nội, Ninh Bình và một số địa bàn lân cận. Đây là hoạt động nhằm chào mừng thành công Đại hội Đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng, hướng tới bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu HĐND các cấp nhiệm kỳ 2026 - 2031.

Ngay từ những suất diễn đầu tiên vào ngày 27-28/2 tại thôn Vân Điềm, xã Thư Lâm (Hà Nội), các nghệ sĩ trong đoàn nhận được sự hưởng ứng nồng nhiệt của công chúng địa phương. Khán giả đến xem đông, theo dõi chăm chú và cổ vũ hào hứng, tạo nên một bầu không khí ấm áp, gần gũi. Sự hưởng ứng ấy không chỉ đem lại niềm khích lệ lớn cho tập thể nghệ sĩ trong những ngày đầu chuyến lưu diễn, mà còn cho thấy tình yêu của khán giả với nghệ thuật cải lương ở nhiều địa phương phía Bắc là rất lớn. Chỉ cần có một vở diễn được đầu tư nghiêm túc, chạm đúng cảm xúc và giá trị nghệ thuật, công chúng sẵn sàng đón nhận bằng tất cả sự nồng hậu, chân thành.

Kịch bản tác phẩm "Đế đô sóng cả" do Tiến sĩ, Nghệ sĩ Nhân dân Triệu Trung Kiên viết; soạn giả Hoàng Song Việt chuyển thể cải lương; Nghệ sĩ Nhân dân Giang Mạnh Hà đạo diễn. Vở diễn khai thác hình tượng về Thái hậu Dương Vân Nga trong một giai đoạn lịch sử đầy biến động ở nước ta thời Đinh, Tiền Lê. Vở diễn chạm đến cảm xúc của người xem khi khơi lên những câu chuyện đầy sâu sắc về thời cuộc, tình người, những trăn trở, đắn đo của người gánh trên vai trọng trách lịch sử.

Đặc biệt, so với phiên bản của Nhà hát Cải lương Việt Nam trước đây từng đoạt Huy chương Bạc tại Liên hoan Sân khấu cải lương chuyên nghiệp toàn quốc năm 2009, "Đế đô sóng cả" của Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ mang đến nhiều sắc thái thú vị khi thể hiện đậm nét màu sắc, dấu ấn thẩm mỹ phương Nam.

Tiến sĩ, Nghệ sĩ Nhân dân Triệu Trung Kiên, Phó Giám đốc Nhà hát Sân khấu truyền thống Quốc gia Việt Nam, cho biết trước đây từng có không ít tác phẩm thành công về Thái hậu Dương Vân Nga, đặc biệt trên sân khấu cải lương miền Nam với dấu ấn lớn của các thế hệ nghệ sĩ đi trước. Tuy nhiên, với "Đế đô sóng cả", ông đã cố gắng lật lại những tư liệu lịch sử, chú ý tới những điểm từng gây tranh luận trong giới sử học, trong đó có cách nhìn về nhân vật Nguyễn Bặc và cách lý giải vụ án liên quan đến cái chết của cha con vua Đinh để xây dựng kịch bản với những kiến giải mới bằng nhãn quan thận trọng, mở thêm chiều suy ngẫm cho khán giả.

Việc mời Nghệ sĩ Nhân dân Giang Mạnh Hà dàn dựng cho thấy sự nghiêm túc của đoàn trong từng khâu sáng tạo, chủ động mời những người có nghề, có tư duy sân khấu để cùng tạo nên sản phẩm đủ tầm. Vở diễn quy tụ các Nghệ sĩ Ưu tú: Ngọc Đợi, Vương Tuấn, Đông Dương và các nghệ sĩ trẻ giàu triển vọng như: Chuông vàng vọng cổ Lê Hoàng Nghi, Thu Mỹ, Võ Hoàng Dư… từng đạt nhiều thành tích tại các cuộc thi, hội diễn, hứa hẹn mang đến làn gió mới và sức sống mới cho khán giả.

Với sự dàn dựng công phu, sự đầu tư nghiêm tục và bài bản, cách tiếp cận mới mẻ và quy tụ dàn diễn viên trẻ giàu tiềm năng, vở diễn "Đế đô sóng cả" đã để lại ấn tượng sâu sắc trong lòng công chúng yêu nghệ thuật truyền thống.

Hướng đi mở cho nghệ thuật truyền thống

Nghệ sĩ Nhân dân Hồ Thị Ngọc Trinh chia sẻ, tiến quân ra Bắc biểu diễn, đoàn đặt mục tiêu giới thiệu cải lương Nam Bộ qua đề tài lịch sử dân tộc với quan điểm: cải lương phải góp phần kể câu chuyện lịch sử Việt Nam bằng ngôn ngữ nghệ thuật riêng. Vì vậy, thay vì chạy theo kịch bản nước ngoài, đoàn tập trung khai thác lịch sử Việt Nam để vừa thực hiện nhiệm vụ chính trị, vừa đưa cải lương đến gần công chúng, đồng thời xây dựng thương hiệu cho đoàn.

Theo Nghệ sĩ Nhân dân Hồ Thị Ngọc Trinh, trước đây, vốn tồn tại hai đoàn cải lương Long An và cải lương Tây Ninh cùng song song hoạt động. Nhưng từ năm 2018, đoàn Tây Ninh giải thể, sáp nhập vào trung tâm văn hóa tỉnh, lực lượng dần thu hẹp lại. Sau khi hợp nhất tỉnh Tây Ninh và Long An thành tỉnh Tây Ninh, trên cơ sở lực lượng nòng cốt là Đoàn Nghệ thuật Cải lương Long An, đã thống nhất đổi tên thành Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ - lấy tên một con sông gắn liền với cả Long An và Tây Ninh làm tên đoàn, với ý nghĩa mong muốn về dòng chảy kết nối văn hóa, tạo dựng một mái nhà nghệ thuật chung - nơi nghệ sĩ cùng làm nghề trên tinh thần đoàn kết, chia sẻ và hướng về tương lai.

Tuy nhiên, thay đổi tên gọi cũng đồng nghĩa với việc phải gây dựng lại chỗ đứng cho thương hiệu mới. Vì thế, ngay sau khi mang tên Vàm Cỏ, với đội ngũ gồm 40 viên chức và 15 lao động hợp đồng, đoàn đã nhanh chóng bắt tay ngay vào dàn dựng vở diễn, chương trình mới để phục vụ công chúng, khẳng định vị thế của một đơn vị nghệ thuật mạnh đã có bề dày hoạt động lâu năm. Và "Đế đô sóng cả" chính là thành quả nghệ thuật đầu tiên sau khi đoàn chính thức mang tên Vàm Cỏ.

Nghệ sĩ Nhân dân Hồ Thị Ngọc Trinh cho hay, lợi thế của đoàn là gần Thành phố Hồ Chí Minh nên có điều kiện thu hút nghệ sĩ trẻ. Hiện lực lượng nghệ sĩ trẻ của đoàn chiếm tới hơn 50%, trong đó có một số nghệ sĩ từng đạt giải tại các cuộc thi cải lương và phần lớn được đào tạo bài bản tại Trường Sân khấu - Điện ảnh Thành phố Hồ Chí Minh. Dù thu nhập tại đơn vị không thể bằng cát sê biểu diễn tự do, nhưng các nghệ sĩ trẻ vẫn quyết định gắn bó với đoàn, vì môi trường nghề nghiệp và cơ hội được làm nghề nghiêm túc, đúng nghĩa. Đây chính là động lực để đoàn càng kiên định với định hướng nghệ thuật mình đã chọn.

Theo Nghệ sĩ Nhân dân Hồ Thị Ngọc Trinh, việc quy tụ nhiều gương mặt trẻ đạt thành tích cao tại các sân chơi chuyên môn, đã cho thấy định hướng trẻ hóa và phát triển nguồn nhân lực của Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ đang được hiện thực hóa bằng những con người cụ thể, có thành tích nghề nghiệp rõ ràng. Với tinh thần đào tạo, bồi dưỡng và trao cơ hội thực chất cho các nghệ sĩ có tài năng, cởi mở trong thu hút nhân lực nhưng không dễ dãi, mà kiên quyết lấy chất lượng chuyên môn làm tiêu chuẩn cốt lõi, đặt chuyên môn lên hàng đầu... Đó chính là tiêu chí và tôn chỉ hoạt động nghệ thuật của đoàn.

Nghệ sĩ Nhân dân Hồ Thị Ngọc Trinh chia sẻ thêm, đợt lưu diễn ra miền Bắc lần này, không chỉ là hoạt động biểu diễn đơn thuần, mà còn là kết quả của quá trình cân đối nguồn lực, xã hội hóa thêm kinh phí và chủ động xoay xở để thực hiện hành trình dài ngày nơi đất Bắc. Đây là nỗ lực rất lớn đối với một đoàn cải lương địa phương ở miền Nam.

Nghệ sĩ Nhân dân Triệu Trung Kiên cho rằng, trường hợp của đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ là tín hiệu đáng mừng trong bối cảnh chung của sân khấu truyền thống. Bởi thông thường, sau sáp nhập, không ít đơn vị nghệ thuật rơi vào nguy cơ suy yếu, mỏng lực lượng hoặc dần mai một bản sắc. Nhưng với Vàm Cỏ, điều diễn ra lại theo chiều ngược: quy mô lực lượng được củng cố, lớp diễn viên trẻ trở nên đông đảo hơn, sức bật nghề nghiệp rõ hơn và đà phát triển cũng sáng hơn.

Nghị quyết 80 xác định phát triển văn hóa là nền tảng, nguồn lực nội sinh, động lực to lớn cho phát triển bền vững. Trong đó, đầu tư cho văn hóa là đầu tư cho tương lai dân tộc; chú trọng đào tạo, đãi ngộ nhân tài; khuyến khích xã hội hóa; đặt hàng sáng tạo tác phẩm có giá trị cao về tư tưởng và nghệ thuật...

Nhìn vào thực tiễn của Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ, từ việc nghiêm túc đầu tư vào tác phẩm có chiều sâu về tư tưởng, trọng dụng nhân lực trẻ, tạo cơ hội cho nghệ sĩ trẻ có đất diễn để phát triển nghề… cho đến việc chủ động xã hội hóa, tự chủ tài chính, linh hoạt trong huy động các nguồn lực và mở rộng không gian tiếp cận khán giả, đưa nghệ thuật ra ngoài địa bàn quen thuộc... đã gợi mở một hướng đi cho nghệ thuật truyền thống nói chung.

Có thể thấy, trong bối cảnh sân khấu truyền thống đang đứng trước không ít thách thức về khán giả, cơ chế vận hành và cạnh tranh của các loại hình giải trí hiện đại, chuyến lưu diễn ra miền Bắc đầu Xuân 2026 của Đoàn Nghệ thuật Cải lương Vàm Cỏ không chỉ đơn thuần là một hoạt động biểu diễn, mà là bước đi có tính chiến lược để đưa nghệ thuật đến gần công chúng, tái định vị cải lương trong đời sống đương đại và khẳng định con đường phát triển dài hạn của một đoàn nghệ thuật địa phương đang vươn mình mạnh mẽ… Sâu xa hơn, đó là một cách cụ thể hóa tinh thần của Nghị quyết 80-NQ/TW về phát triển văn hóa Việt Nam trong giai đoạn mới, đưa Nghị quyết vào cuộc sống không phải bằng những khẩu hiệu lớn, mà bằng những việc làm cụ thể, bền bỉ và có chiều sâu./.