Ngày Thơ Việt Nam 2026: Thơ ca "trước biển lớn" của thời đại

Ngày thơ Việt Nam từ lâu đã trở thành một sự kiện văn hóa có ý nghĩa xã hội sâu rộng, nơi thơ ca gặp gỡ công chúng, nơi những giá trị tinh thần bền vững của dân tộc được trao truyền, tiếp nối. Ngày Thơ Việt Nam lần thứ 24 năm 2026 với chủ đề "Trước biển lớn" sẽ được tổ chức tại tỉnh Quảng Ninh vào ngày Rằm tháng Giêng năm Bính Ngọ (ngày 3/3/2026), gợi mở những suy tư sâu sắc về vai trò, vị trí của thơ ca và văn học trước vận hội lớn của đất nước trong kỷ nguyên mới.

Thơ ca "trước biển lớn"

Theo nhà thơ Nguyễn Quang Thiều - Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, với chủ đề "Trước biển lớn", Ngày thơ Việt Nam lần thứ 24 là sự hòa quyện giữa thi ca và không gian biển cả Quảng Ninh. Quảng Ninh cũng là địa phương đầu tiên tổ chức sự kiện Ngày Thơ trên quy mô tỉnh vào năm 1988, nhân kỷ niệm 520 năm nhà vua Lê Thánh Tông đề thơ trên vách núi Bài Thơ, trước khi Ngày Thơ Việt Nam ra đời trên phạm vi toàn quốc năm 2003, do Hội Nhà văn Việt Nam chủ trì.

Chủ đề "Trước biển lớn" được lựa chọn trong một bối cảnh đặc biệt của đất nước. Đại hội đại biểu toàn quốc lần thứ XIV của Đảng vừa diễn ra thành công, mở ra một giai đoạn phát triển mới với tầm nhìn dài hạn, khát vọng vươn mình mạnh mẽ. Trong dòng chảy đó, "biển lớn" còn biểu tượng cho khát vọng hội nhập, toàn cầu hóa, phát triển khoa học, công nghệ và những biến chuyển sâu sắc về văn hóa, tư tưởng, lối sống. Trước "biển lớn" ấy, "con tàu dân tộc" cần bản lĩnh, trí tuệ và chiều sâu văn hóa để không bị cuốn trôi, mà vững vàng tiến bước.

Thơ ca, với tư cách là một hình thái ý thức thẩm mỹ đặc biệt, có vai trò không thể thay thế trong việc bồi đắp đời sống tinh thần, giữ gìn căn cốt văn hóa, nuôi dưỡng khát vọng và nhân cách con người Việt Nam. Đó cũng chính là thông điệp cốt lõi mà Ngày thơ Việt Nam lần thứ 24 muốn gửi tới công chúng.

Điểm nhấn của sự kiện là đêm thơ Nguyên tiêu "Trước biển lớn" sẽ gồm những bài thơ về biển của các nhà thơ thuộc nhiều thế hệ. Công chúng sẽ được thưởng thức tác phẩm của các nhà thơ nổi tiếng và nhà thơ có những thi phẩm hay viết về biển, như: Nguyễn Khoa Điềm, Hữu Thỉnh, Trần Nhuận Minh, Trần Đăng Khoa, Thuận Hữu, Nguyễn Thị Hồng Ngát, Nguyễn Việt Chiến, Đặng Huy Giang, Phạm Đương… cùng các nhà thơ trẻ đang tạo được ấn tượng trên văn đàn: Trang Thanh, Lữ Mai, Nguyễn Thị Kim Nhung…

Điểm mới của đêm thơ năm nay là công chúng sẽ được lắng nghe các tác giả nói về hoàn cảnh ra đời và trực tiếp đọc bài thơ gốc, sau đó sẽ thưởng thức một số bài hát phổ thơ do các ca sỹ thể hiện.

Bên cạnh tiết mục mở màn ngâm bài thơ "Nguyên Tiêu" của Chủ tịch Hồ Chí Minh theo truyền thống, công chúng còn được thưởng thức một số tiết mục nghệ thuật đặc sắc về mảnh đất, con người Quảng Ninh do chính các nghệ sỹ tỉnh Quảng Ninh thực hiện, được nghe những bài hát hay về biển đã làm xúc động biết bao thế hệ.

Ngày Thơ năm nay tiếp tục có sự tham gia của nhà thơ Bruce Weigl, là một trong hai cựu chiến binh Mỹ đã được Tổng Bí thư Tô Lâm trực tiếp trao tặng Huân chương Hữu nghị năm 2024 vì sự đóng góp tích cực quảng bá, giới thiệu văn học Việt Nam ra thế giới và góp phần xây dựng nhịp cầu hữu nghị giữa Việt Nam và Hoa Kỳ.

Một nét mới nữa của Ngày Thơ năm nay là Ban Tổ chức sẽ thành lập một số nhóm các nhà thơ, đi xuống các hầm mỏ, đến với học sinh, sinh viên các trường đại học; các nhà máy và đơn vị bộ đội trên địa bàn tỉnh để giao lưu, nói chuyện về thi ca và đọc thơ cho công chúng.

Trong khuôn khổ sự kiện còn có Tọa đàm "Phẩm giá của thơ ca", do Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam Nguyễn Bình Phương điều hành. Tọa đàm tập trung bàn luận về vai trò, trách nhiệm của người cầm bút trong bối cảnh mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh, đặt ra yêu cầu giữ gìn giá trị đích thực của thơ ca.

Ngày thơ Việt Nam lần thứ 24 còn gây chú ý với không gian mỹ thuật mở, nơi 50 câu thơ hay về biển được tuyển chọn từ thơ cổ đại, trung đại đến hiện đại, trình bày trên các "cánh buồm thơ".

Nhân dịp này, Nhà xuất bản Hội Nhà văn cũng cho ra mắt tuyển tập thơ "Trước biển lớn", tuyển chọn những tác phẩm tiêu biểu gắn với chủ đề, góp phần lưu giữ dấu ấn của Ngày thơ 2026.

Hội Nhà văn Việt Nam kỳ vọng, Ngày Thơ Việt Nam lần thứ 24 sẽ là một sự kiện văn hóa, đồng thời truyền tải thông điệp tinh thần mạnh mẽ: Đứng trước "biển lớn" của thời đại, thơ ca bằng tiếng nói bền bỉ và nhân văn của mình, vẫn âm thầm góp phần giữ gìn bản sắc, nuôi dưỡng khát vọng và củng cố niềm tin cho con người Việt Nam trên hành trình vươn ra "biển lớn" của nhân loại.

Thơ ca giữa thời đại số

Từ xa xưa khi chưa có chữ viết thì thơ ca đã xuất hiện trong đời sống của người dân Việt. Mở đầu, là những câu thơ dân gian như ca dao, tục ngữ, hò vè... có vần có điệu, dễ nhớ, dễ thuộc, đến giờ vẫn đang được lưu giữ, tồn tại và được sử dụng trong cuộc sống hằng ngày.

Thơ ca chính là phương tiện thể hiện tài năng trí tuệ và tâm tư tình cảm của người làm thơ. Trong lịch sử dân tộc, nhiều danh nhân được người sau nhắc đến nhiều nhất, nếu không là danh tướng thì cũng là thi nhân hoặc cả hai như: Thái úy Lý Thường Kiệt với bài thơ thần "Nam Quốc Sơn Hà"; Nguyễn Trãi với "Bình Ngô đại cáo"; Vua Quang Trung- Nguyễn Huệ với "Hịch xuất quân"; Chủ tịch Hồ Chí Minh với "Nguyên tiêu" và nhiều bài thơ khác đã cho chúng ta thấy, thơ ca có vị trí rất quan trọng trong dòng chảy lịch sử dân tộc.

Trong lịch sử thơ ca dân tộc, từ khởi nguồn đến nay, chưa bao giờ đứng ngoài vận mệnh của đất nước. Ở mọi thời kỳ, từ dựng nước đến giữ nước, thơ ca luôn đồng hành, trở thành vũ khí sắc bén của dân tộc để chống ngoại xâm, chống đồng hóa, để xây đắp văn hiến, duy trì sự phát triển dòng giống Lạc Hồng.

Khi đất nước thống nhất, thơ ca tham gia xây dựng, kiến thiết và phát triển đất nước. Thơ ca tham gia vào công cuộc đổi mới đất nước để bắt nhịp cùng xu thế phát triển của thời đại. Thơ ca như thể hoà quyện với dân tộc, trở thành một phần không thể thiếu của mỗi người Việt Nam. Các nhà thơ còn mạnh dạn soi rọi, khám phá nhiều khía cạnh khác nhau của vấn đề xã hội và đã có những lý giải, những cắt nghĩa theo cách riêng đầy sức thuyết phục. Nhiều tác phẩm của nhà thơ được các tầng lớp độc giả đón nhận và có tác động tích cực lan tỏa tới đời sống tinh thần cộng đồng.

Tuy nhiên, trong bối cảnh mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ, thơ ca đang đứng trước nhiều cơ hội nhưng cũng không ít thách thức trong sáng tạo và lan tỏa thi ca, sự dễ dãi trong sáng tác, nguy cơ hòa tan giá trị, áp lực của thị hiếu tức thời. Bạn đọc dường như đang rời xa thơ ca vì sự phát triển bùng nổ của các loại hình giải trí khác.

Theo đó, trong khuôn khổ Ngày Thơ Việt Nam năm 2026, Tọa đàm học thuật "Phẩm giá của thơ ca", sẽ bàn luận về vai trò, trách nhiệm và bản lĩnh của người cầm bút trong bối cảnh mạng xã hội và trí tuệ nhân tạo phát triển mạnh mẽ.

Theo Đại tá - nhà văn Nguyễn Bình Phương - Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam, đây là tọa đàm quan trọng. Theo ông, trong những năm qua, Hội Nhà văn Việt Nam đã tổ chức nhiều cuộc hội thảo, tọa đàm chuyên đề, đi sâu vào từng khía cạnh của đời sống thơ ca. Tuy nhiên, lần này Ban tổ chức mong muốn có một cái nhìn bao quát hơn, đặt ra những vấn đề có tính nền tảng để nhận diện "kích thước" và "sức vóc" của thơ ca hôm nay.

Theo Đại tá - nhà văn Nguyễn Bình Phương, qua các cuộc trao đổi trước đó, có thể thấy thơ ca đương đại đã hình thành được những yếu tố căn bản làm nên diện mạo riêng. Chất lượng tác phẩm, chất lượng đội ngũ sáng tác và cả chất lượng tiếp nhận đều có những chuyển biến tích cực. Tuy vậy, tất cả những yếu tố ấy đều quy tụ về một câu hỏi cốt lõi: phẩm giá của thơ ca nằm ở đâu và được xác lập như thế nào?... Nhà thơ Nguyễn Bình Phương cho rằng, nói đến "phẩm giá" là nói đến việc xây dựng, gìn giữ và bảo vệ những giá trị cốt lõi của thơ trước những biến động lớn của đời sống xã hội đương đại.

Các diễn giả và khách tham dự Tọa đàm sẽ cùng bàn thảo nhiều vấn đề đáng quan tâm, như: có chấp nhận sự tham gia trực tiếp của trí tuệ nhân tạo trong sáng tạo thơ ca hay không? Trí tuệ nhân tạo, khi can dự vào sáng tác thơ ca, sẽ giúp gì hay gây hại gì? Công nghệ giúp đẩy những cuộc tranh luận về thơ ca giữa các văn nghệ sĩ liệu có ảnh hưởng gì đến sự phát triển của thơ ca? Đặc biệt, trí tuệ nhân tạo có ảnh hưởng gì đến nhận thức của một bộ phận xã hội đối với giá trị của thơ ca?... Ban tổ chức hy vọng từ Tọa đàm này, các nhà thơ và công chúng yêu thơ sẽ nhận được nhiều ý kiến thú vị và bổ ích./.