Giàng A Hảng - tiếng sáo từ bản làng người Mông vươn tới đỉnh cao quốc tế

Những ngày đầu tháng 2 vừa qua, tại không gian lộng lẫy của Nhà hát Ngôi sao - Star Performing Arts Centre (Singapore), nơi hội tụ hơn 1.000 thí sinh đến từ 25 quốc gia, chàng trai người Mông Giàng A Hảng (sinh năm 2002) đã được xướng tên cho giải thưởng cao nhất - cũng là giải thưởng duy nhất của cuộc thi Quốc tế ZhongSin 2026 hạng mục chuyên nghiệp do hội đồng nghệ thuật quốc tế lựa chọn.

Đứng giữa ánh đèn rực sáng và những tràng pháo tay vang lên, điều đọng lại trong Hảng không phải là khoảnh khắc vinh quang, mà là một câu hỏi giản dị từ khán giả quốc tế: "Âm thanh đó… có phải là quê hương của bạn không?"

Tuổi thơ từ núi rừng và tiếng sáo nứa đầu đời

Giàng A Hảng (hay còn được biết đến với nghệ danh Hải Sáo) sinh ra và lớn lên tại Lào Cai, trong một gia đình người Mông còn nhiều khó khăn. Tuổi thơ của Hảng không gắn với phòng học nhạc hay nhạc cụ hiện đại, mà là những buổi chiều trên nương, những thanh âm của núi rừng, và tiếng sáo quen thuộc trong đời sống bản làng.

Từ nhỏ, Hảng đã được chú và anh dạy thổi sáo. Những bài học đầu tiên không có giáo trình, chỉ là "học vẹt", học theo tai nghe, học bằng cảm nhận. Cây sáo đầu tiên em có là một cây sáo nứa, món quà giản dị nhưng theo em suốt những năm tháng tuổi thơ. Đến nay, dù đã mốc, đã nứt, không còn phát ra âm thanh tròn trịa, em vẫn giữ như một phần ký ức không thể thay thế. Người chú đã dạy em thổi sáo cũng không còn, nhưng âm thanh ấy vẫn ở lại.

Học hết lớp 9 tại quê nhà, Hảng đứng trước một bước ngoặt. Đoàn tuyển sinh của Trường Trung cấp Văn hóa Nghệ thuật và Du lịch Lào Cai về địa phương. Trong một lần thử sức ngẫu nhiên với cây sáo của thầy tuyển sinh mang theo, em đã được chọn. Cánh cửa nghệ thuật mở ra với Hảng – không phải bằng sự chuẩn bị, mà bởi một cơ duyên như vậy.

Rời quê, em mang theo một balo cũ và cây sáo - thứ duy nhất giúp Hảng bớt lạc lõng giữa thành phố. Cây sáo chính là nơi để cậu bé người Mông lắng nghe chính mình. Hảng tìm đến cây sáo trong những ngày cần một nơi để giấu cảm xúc.

Những ngày đầu đến trường, buổi sáng học văn hóa, buổi chiều học nghệ thuật. Hành trình ấy không hề dễ dàng với Hảng. Hảng thành thật tâm sự em từng là học sinh yếu nhất lớp và từng có lúc muốn bỏ cuộc. Nhưng điều giữ em lại là một lời nói của người thầy đáng kính: "Tôi Không cần người giỏi nhất. Chỉ cần người chăm chỉ nhất." Câu nói ấy trở thành điểm tựa giúp Hảng vừa qua khó khăn và chọn cách đi tiếp.

Những ngày tháng luyện tập là chuỗi ký túc xá chật chội, hành lang, những buổi tập muộn bị nhắc nhở. Nhưng chưa từng có ngày Hảng không cầm sáo, từng chút một lắng nghe bản thân, từng chút một chinh phục hơi thở của mình qua những lỗ sáo.

Gia đình khó khăn, dù được hỗ trợ 70% học phí, Hảng vẫn phải tự xoay xở. Bước sang năm học thứ hai, để đỡ đần bố mẹ tiền học, em bắt đầu đi thổi sáo kiếm tiền. Có thời gian, em vừa bán sáo rong, vừa biểu diễn rong. Tiếng sáo – từng là nơi em giãi bày cảm xúc giấu kín – giờ trở thành cách giúp em tồn tại.

Cũng chính trong những ngày rong ruổi ấy, Hảng hiểu sâu hơn về âm nhạc. Không còn là kỹ thuật, không còn là bài bản, mà là cách âm thanh chạm đến người nghe một cách chân thực nhất.

Năm 2021, Hảng tham gia một cuộc thi âm nhạc của Úc và giành được học bổng du học. Thời điểm đó vì hoàn cảnh và dịch bệnh không thể đi nhưng nó chính là dấu mốc đầu tiên khiến Hảng biết được rằng những nỗ lực của mình đã mang về kết quả.

Hảng tiếp tục chinh phục rất nhiều cuộc thi, gặt hái được nhiều giải thưởng trong nước và quốc tế. Tính tới thời điểm hiện tại, Hảng đã có trong tay 15 giải thưởng lớn nhỏ.

Khi đỉnh cao quay về với sự nguyên bản

Sau gần một thập kỷ gắn bó, Hảng có thể chơi hầu hết các loại sáo: sáo trúc, sáo Mông, sáo bầu, tiêu, sáo điện tử... Trên sân khấu, Hảng không đơn thuần biểu diễn, mà như đang đối thoại với âm thanh. Người ta thấy Hảng chuyển đổi giữa các loại sáo một cách tự nhiên, liền mạch - khi thì trầm lắng như hơi thở của núi rừng, khi lại bay bổng, ngân dài như gió lướt qua triền đồi. Mỗi loại sáo mang một màu sắc riêng, và trong tay Hảng, chúng không tách rời mà hòa quyện, nâng đỡ nhau, dệt nên một bản nhạc giàu chiều sâu - nơi kỹ thuật, cảm xúc và bản sắc cùng cất tiếng.

Để có thể chinh phục nhiều loại sáo khác nhau như vậy, em tập cách tách kỹ thuật khỏi âm nhạc, hiểu tư duy riêng của từng loại sáo, luyện khả năng chuyển đổi linh hoạt và trên tất cả, xây dựng một bản sắc không thể trộn lẫn. Một bản sắc được nuôi dưỡng từ chính những điều mộc mạc của quê hương đã ngấm trong em trong từng hơi thở.

Hảng tâm sự, khi càng đi xa hơn, Hảng càng nhận ra sự khác biệt giữa những âm thanh nguyên bản và âm thanh của công nghệ. Sáo điện tử dễ thổi, dễ làm quen, âm thanh "đẹp" nhưng thiếu độ thật. Sáo truyền thống khó hơn, đòi hỏi nhiều hơn, nhưng lại mang cảm xúc sâu sắc và chân thật.

Vì thế, nếu trước đây em phụ thuộc vào nhạc beat, vào âm thanh hỗ trợ, thì hiện tại, điều em mong muốn chỉ là cầm một cây sáo mộc, đứng trên một sân khấu mộc và để âm thanh tự nói. Như cách mà những thế hệ trước, cha ông của em, đã chơi sáo. Không cần kỹ xảo, không cần dàn dựng, chỉ cần hơi thở và cảm xúc. Hảng bảo, mỗi chuyến đi xa, điều khiến em nhớ nhất lại chính là âm thanh rất đỗi quen thuộc của quê nhà: "Em nhớ tiếng dế. Nhớ cảm giác yên tĩnh của bản làng".

Đó cũng chính là lý do mỗi khi xuất hiện trên các sân khấu quốc tế, Hảng luôn lựa chọn khoác lên mình bộ trang phục của dân tộc Mông. Hảng không chỉ mặc trang phục cho đẹp, Hảng mặc cả quê hương mình lên người. Từng hoa văn là câu chuyện của người đi trước. Từng đường chỉ là bàn tay của mẹ, của bà.

Khi ấy, cây sáo em mang lên sân khấu không chỉ là nhạc cụ tạo ra âm thanh, nó mang theo gió núi, tiếng suối, và ký ức của một vùng đất đã chứng kiến cậu bé Hảng từ khi háo hức cầm trên tay cây sáo nứa đầu tiên, đến khi trở thành chàng trai đưa bản sắc dân tộc của mình đến với quốc tế.

"Em không giỏi nói nhiều bằng ngoại ngữ. Nhưng em tin âm thanh và màu sắc ai cũng có thể hiểu. Em không cố gắng gây ấn tượng. Em chỉ mong, khi khán giả lắng nghe, họ cảm nhận được một điều gì đó rất thật. Để rồi khi rời sân khấu, dù không nhớ tên em, họ vẫn nhớ: Ở đâu đó trên thế giới, có một dân tộc sống sâu sắc và yêu cái đẹp bằng cả tâm hồn.

Khi kết thúc phần trình diễn của mình trên sân khấu Zhongsin, một khán giả đã hỏi em: - Âm thanh đó… có phải là quê hương của bạn không?

Trong khoảnh khắc đó, em nhận ra, mình không mang âm nhạc đi xa. Em chỉ mang quê hương đi cùng", Hảng tâm sự.

Từ chính hành trình của mình, Hảng gửi gắm tới những bạn trẻ, đặc biệt là những người đến từ vùng cao, vùng xa đang mang trong mình ước mơ nghệ thuật: "Bạn có thể ở rất xa sân khấu, xa nhạc viện… nhưng đừng nghĩ mình bắt đầu muộn. Chúng ta sinh ra đã có một thứ mà nhiều người phải đi rất lâu mới tìm thấy: bản sắc."

Tiếng nói của bản làng, điệu hát của bà, tiếng khèn, tiếng sáo… không phải điều khiến ta nhỏ bé, mà chính là điều khiến ta khác biệt. Không cần trở thành ai đó nơi thành phố. Chỉ cần trở thành phiên bản tốt nhất của chính dân tộc mình. Học kỹ thuật để bước ra thế giới – nhưng đừng bỏ lại gốc rễ phía sau. Thế giới không thiếu người giỏi. Chỉ thiếu những âm thanh thật."

Từ một cậu bé tìm đến cây sáo để giấu đi những cảm xúc không thể gọi tên, Giàng A Hảng hôm nay đã trở thành người kể chuyện bằng âm nhạc – kể câu chuyện của chính mình, của quê hương mình, và của những giấc mơ bắt đầu từ những điều rất nhỏ.

Một tiếng sáo cất lên từ núi rừng, đã vang xa, rất xa.