Một Lý Thăng Long giàu suy tư giữa "một thế giới rất phẳng"

Có một Trái Đất phẳng trong mắt em (NXB Kim Đồng) của tác giả trẻ Lý Thăng Long không chỉ là một tập thơ thiếu nhi, mà còn là những suy tư lặng sâu về tuổi thơ đang lớn lên giữa thời đại công nghệ và áp lực vô hình của "thế giới phẳng".

Mang đến một giọng thơ thiếu nhi đầy khác biệt, tập thơ này đã đoạt giải Khát vọng Dế Mèn - Giải thưởng Thiếu nhi Dế Mèn năm 2025 ngay từ khi còn là bản thảo. Nhân dịp tập thơ chính thức ra mắt bạn đọc mới đây, Thể thao và Văn hóa (TTXVN) có cuộc trò chuyện với tác giả Lý Thăng Long. Cũng cần nói thêm là chàng trai trẻ sinh năm 2000 này thực hiện nghĩa vụ quân sự từ tháng 2/2024 và vừa được xuất ngũ vào tháng 1/2026.

Những dòng thơ rèn luyện vất vả mà có được

* Chưa đầy 1 năm sau khi bản thảo "Có một Trái Đất phẳng trong mắt em" được trao giải Khát vọng Dế Mèn năm 2025, tập thơ đã chính thức ra mắt bạn đọc. Long có thể chia sẻ rõ hơn về dư âm của giải thưởng đối với mình, cũng như quá trình để tập thơ này được xuất bản?

- Giải thưởng Khát vọng Dế Mèn năm 2025 luôn là một nguồn động viên rất lớn trong hành trình cầm bút của tôi. Cảm giác sẽ vẫn mãi như ngày được vinh dự bước lên thềm trong buổi lễ trao giải: Tự hào và xúc động! - giống như một "cuốn hộ chiếu" mới của tôi với văn học, lần đầu được đóng một con dấu thị thực, để biết rằng vậy là mình cũng đã trưởng thành hơn rồi, mình cũng đã tiến bộ hơn rồi. Được ghi nhận nghĩa là mình phải có trách nhiệm hơn, chỉn chu hơn... trong từng con chữ và cả trong đời sống.

Từ một bản thảo giấy trắng mực đen, đến khi được cầm trên tay những trang thơ đầy màu sắc lung linh, luôn là một hành trình đầy những cung bậc cảm xúc của tôi. Đặc biệt, mỗi dòng thơ ở Có một Trái Đất phẳng trong mắt em đều là những khoảnh khắc tôi miệt mài từng giây phút giữa những tháng ngày rèn luyện vất vả trong quân ngũ mà có được.

Sau khi nhận giải, NXB Kim Đồng đã nhanh chóng ký kết hợp đồng sử dụng tác phẩm với tôi và dự kiến thời điểm xuất bản sẽ là vào cuối năm 2025. Tuy nhiên, do bản thân phải rời doanh trại lên đường làm nhiệm vụ khẩn trong thời gian dài nên việc kết nối với NXB bị gián đoạn. Việc in ấn, ra mắt sách theo đó cũng phải nối dài thêm 2 tháng nữa so với dự kiến.

Nhưng hẳn chuyện gì cũng đều có chữ "duyên" của nó cả. Có một Trái Đất phẳng trong mắt em được ra mắt trước thềm năm mới Bính Ngọ 2026 tựa như một niềm hy vọng, một lời chúc bình an tới mọi nhà trong một mùa Xuân ấm áp.

* Trong tập thơ, bạn viết: "Tôi cứ mãi tự hỏi lòng/ Khung trời nào là xa nhất/ Nơi thế giới phẳng trong đáy mắt em?". Câu hỏi này dường như không chỉ là một hình ảnh thi ca mà còn là một nỗi trăn trở. Khi đặt ra nghi vấn đó, bạn đang suy tư điều gì về trẻ em trong "thế giới phẳng" hôm nay?

- Những câu thơ tiêu biểu ấy xuất phát từ một nỗi băn khoăn rất thật của tôi: Trong thời đại công nghệ, khi trẻ em có thể thấy cả thế giới chỉ bằng với một "nút chạm", liệu trong trí óc non nớt của các em, thế giới ấy có đang thực sự rộng mở hơn - hay chỉ đang "phẳng" đi theo một nghĩa khác? Khi dễ dàng có được quá nhiều thì con người liệu sẽ có thêm sự tự do, hay chỉ là vô tư đội thêm một tảng đất kiêu ngạo trên đỉnh đầu.

Các em thiếu nhi hiện nay đang phải đối mặt với một lượng thông tin khổng lồ, không quá khi nói trên từng giây, từng phút. Tuy vậy, các em hẳn có nhiều tiềm năng phát triển hơn các thế hệ ngày trước. Điều này vừa là cơ hội nhưng cũng vừa là những thách thức, có vinh quang, có những ánh sáng hư ảo, cám dỗ...

Các em có thể sẽ dần quen với những âm thanh, hình ảnh nhanh - chớp - sáng. Giữa những khung trời ấy, vô hình trung, các em sẽ có quá nhiều khao khát, có quá nhiều ước mơ, cả của mình và lẫn cả của những người ở khắp nơi kỳ vọng. Các em sẽ phân vân, không biết mình nên chọn điểm tựa ở nơi đâu, là gì? Và liệu khi quyết định cất cánh rồi, các em có dễ quên đi những gì bình dị, nhỏ bé trên đường băng - lúc em vừa chập chững lăn bánh hay không?

Để bày tỏ tiếng lòng ấy, các sáng tác trong tập thơ của tôi thay đổi một cách tự nhiên, linh hoạt với các vấn đề trong cuộc sống. Hình ảnh thơ di chuyển từ những điều bé nhỏ, gần gũi nhất với các em thiếu nhi về bản thân, gia đình, trường học, đến những vấn đề lớn hơn như chiến tranh, môi trường, an sinh xã hội...

Nhưng nói cho công bằng, tôi chỉ đang dụng tâm xây dựng một thế giới mà vốn dĩ nó vẫn luôn tồn tại song hành trong con mắt trẻ thơ của mỗi người. Không cố gắng đóng khung bất cứ một vấn đề nào, Có một Trái Đất phẳng trong mắt em chỉ là những tia nắng lấp ló sau những tán lá, gợi mở.

Và rồi khi cần, người ta sẽ tự tìm thấy ánh sáng đích thực trong chính trái tim của riêng mình.

* Đọc tập thơ, ta có thể thấy những áp lực vô hình đang bủa vây tuổi thơ thời hiện đại: môi trường bị đe dọa, rối loạn tâm lý giữa dòng chảy thông tin, sự mong manh của kết nối giữa người với người. Khi đưa những vấn đề lớn lao này vào thơ thiếu nhi, bạn mong điều gì sẽ được đánh thức trong lòng bạn đọc?

- Như những đánh giá của giới chuyên môn trước đó, tập thơ này không chỉ dành riêng cho thiếu nhi mà còn dành cho cả những người đã từng là thiếu nhi. Khi bước vào thế giới ấy, tôi mong bạn đọc có thể cảm nhận được dòng sữa mát trong trẻo của tuổi thơ về lại bên mình - một chút trách nhiệm, một chút hi vọng vào tương lai, một chút suy tư và cả chút hơi ấm trong chính trái tim của mỗi người.

Riêng người lớn thì có thể thông cảm hơn cho các em thiếu nhi ngày hôm nay, gánh trên vai nhiều kỳ vọng như vậy quả thực bước đi cũng không dễ dàng. Vậy tôi cũng mong người lớn hôm nay sẽ có thêm một chút kiên nhẫn, một chút tin tưởng và dõi theo... chờ ngày những cây non đủ nắng gió, trĩu quả.

Giàu suy tư… là cá tính sáng tác

* Rõ ràng, thơ thiếu nhi của Long trong tập thơ này gây ấn tượng bởi chất suy tưởng, không né tránh những vấn đề lớn lao. Tuy nhiên, thơ cho trẻ em vẫn cần sự trong sáng, dịu dàng và khả năng nâng đỡ tâm hồn. Bạn đã làm thế nào để dung hòa giữa chiều sâu tư duy và sự hồn nhiên cần có của một giọng thơ dành cho thiếu nhi?

- Việc dung hòa đến với tôi rất tự nhiên. Tôi đã viết một cách rất thoải mái, chỉ lắng nghe giai điệu từ chính trái tim và để nó từ từ lan ra trong từng câu chữ. Có thể nói đó là một dạng năng khiếu, hay nói tôi là một người rất may mắn khi được trời phú cho khả năng cảm nhận, và hẳn nếu đó là sứ mệnh thì tôi buộc phải lên đường...

Nhưng nói đi cũng phải nói lại. Thực ra trẻ em cũng có khá nhiều suy tư mà lắm khi còn nhiều hơn cả người lớn ấy chứ! Các em cũng có góc nhìn của các em, các em cũng biết chiến tranh ở khắp nơi trên thế giới đang âm ỉ diễn ra và môi trường đang ngày càng ô nhiễm... Nhưng đôi khi các em không biết làm sao để diễn tả nó, thì văn học giống như một sự kết nối và thấu hiểu, và người viết chỉ cần biết cúi đầu, lắng nghe thật sâu, sẽ nhanh chóng có thể trò chuyện được với các em một cách dịu dàng nhất.

Và sau cùng, việc có thể dung hòa thành công hay không có lẽ còn bắt đầu từ sự tôn trọng dành cho các em thiếu nhi, giống như việc bạn đang nâng niu, đỡ một nhánh hoa... kỳ vọng vào những hạt mầm tương lai của đất nước.

* Việc lựa chọn một giọng điệu giàu suy tư như vậy có phải là một định hướng sáng tác lâu dài của bạn trên địa hạt văn học thiếu nhi? Hay nói cách khác, bạn có ý thức xây dựng một dấu ấn riêng cho mình trong dòng chảy văn học viết cho trẻ em hôm nay?

- Thú thực, trong quá trình viết, tôi có chủ đích làm sao để vừa có thể viết cho các em thiếu nhi đọc được ngay. Và để khi các em lớn rồi, một ngày tình cờ lại thấy được những sự thật sau những lời thơ mơ mộng ấy theo một góc nhìn khác.

Việc lựa chọn một giọng điệu giàu suy tư, có lẽ đó thực sự là cá tính sáng tác của tôi. Từ nhỏ, tôi đã là một đứa trẻ suy nghĩ khá nhiều. Có đôi lúc tôi đã tự hỏi tại sao mình lại nghĩ nhiều như thế, và liệu những đứa trẻ khác bằng tuổi tôi có đau đáu những vấn đề về sự "tồn tại" một cách kỳ lạ như tôi không. Theo năm tháng, chúng cứ thế lớn dần, có nhiều đêm khiến tôi trằn trọc không sao chợp mắt được. Thật may mà những suy tư ấy lại có thể được giãi bày trên con đường văn học.

Điều tôi luôn ý thức nhất đó là phải không ngừng nỗ lực sáng tạo, phát huy những điểm mới trên danh nghĩa kế thừa sự nghiệp của các bậc tiền bối. Nếu một người viết không thể có được một dấu ấn riêng thì hẳn sự sáng tạo của anh ta là dư thừa trong nghệ thuật. Thế nên với tâm thế đó, tôi luôn sẵn sàng, hết mình phát huy tinh thần và nhiệt huyết của bản thân cao nhất có thể trên hành trình ấy.

Tất nhiên, khi thử nghiệm mới thì hẳn cũng có nhiều nỗi lo chứ! Sẽ cảm thấy có chút lạc lõng, khác biệt so với số đông, hồi hộp... Nhưng mà ít nhất, dù cho có thành công hay thất bại thì chúng ta cũng đã dám làm.

Và sau tất cả, nguyện ước của tôi chỉ để một ngày người ta biết rằng: văn học thiếu nhi vẫn còn đang thở, thở nhẹ nhàng không vội vã, với một tâm thế điềm tĩnh trước dòng xoáy của thời đại.

* Sau dấu mốc của "Có một Trái Đất phẳng trong mắt em", bạn có thể bật mí đôi chút về những dự định sáng tác sắp tới? Liệu bạn đọc sẽ tiếp tục gặp Lý Thăng Long ở thơ thiếu nhi, hay ở một thử nghiệm khác?

- Tôi có khá nhiều dự án đang ấp ủ. Một trong các dự án mà tôi đang dụng công hoàn thiện là một bản thảo văn xuôi về những trải nghiệm của đời lính. Song song đó, tôi cũng đã dành thời gian tinh chỉnh một bản thảo tập thơ mới cho các em thiếu nhi. Việc có thể gặp bạn đọc ở một mảng đề tài nào sớm, có lẽ phải xem tôi sẽ may mắn được các NXB trong nước ưu tiên mảng nào hơn.

Tuy nhiên, dù ở thể loại nào, tôi nghĩ mình vẫn sẽ luôn mang theo một mối quan tâm đến những chuyển động trong tâm hồn mỗi con người - đặc biệt là những tâm hồn đang lớn lên giữa "một thế giới rất phẳng" với nhiều biến động.

* Trân trọng cảm ơn Long đã chia sẻ!