Ngày Quốc tế tiếng mẹ đẻ 21/2: Ngôn ngữ là hồn cốt của mỗi dân tộc

Ngôn ngữ được coi là hiện thân của văn hóa, là hồn cốt của mỗi dân tộc, đóng vai trò cốt lõi trong việc hình thành tư duy, lưu truyền văn hóa, lịch sử và xây dựng mối quan hệ xã hội.  

Tuy nhiên, càng ngày các ngôn ngữ càng giảm đi theo thời gian. Để tôn vinh tiếng mẹ đẻ, nhắc nhở nhận thức và trách nhiệm của các chính quyền và người dân ở mọi nơi trên thế giới về bảo tồn và phát triển tiếng mẹ đẻ, UNESCO đã quyết định chọn ngày 21/2 hàng năm là "Ngày Quốc tế tiếng mẹ đẻ" kể từ năm 1999.

Tiếng mẹ đẻ - cội nguồn xuất thân của con người về chủng tộc, văn hóa và ngôn ngữ

Theo Tổ chức Giáo dục, Khoa học và Văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO), hiện tại trên thế giới có hơn 6.700 ngôn ngữ khác nhau vẫn được nói và sử dụng hằng ngày. Tuy nhiên, chúng đã và đang giảm đi theo thời gian, không ít ngôn ngữ đang có nguy cơ biến mất.

UNESCO luôn coi việc bảo tồn và phát triển tất cả ngôn ngữ của con người trên thế giới là sứ mệnh. Sự ra đời của "Ngày quốc tế tiếng mẹ đẻ" là một trong những đóng góp rất quan trọng. Năm 1999, UNESCO đã quyết định chọn ngày 21/2 hàng năm là "Ngày quốc tế tiếng mẹ đẻ" ("International Mother Language Day") để tôn vinh tiếng mẹ đẻ, nhắc nhở nhận thức và trách nhiệm của các chính quyền và người dân mọi nơi trên thế giới về bảo tồn và phát triển tiếng mẹ đẻ. Nhận thức chung cần có ở đây là nhìn nhận mọi ngôn ngữ trên thế giới, bất kể được bao nhiêu người sử dụng hằng ngày đều thuộc về những giá trị và di sản văn hóa chung của cả nhân loại, đều cần được bảo tồn và phát triển.

Sự ra đời của "Ngày quốc tế tiếng mẹ đẻ" đã thúc đẩy sự hình thành và phát triển của môi trường sống và làm việc đa ngôn ngữ trong một thế giới đa ngôn ngữ. Từ đó đến nay, sau gần 30 năm, bức tranh ngôn ngữ toàn cầu đã trải qua những thay đổi sâu sắc theo hướng tích cực hơn, nhờ ảnh hưởng từ việc gia tăng di cư, sự phát triển nhanh chóng của công nghệ và nhận thức ngày càng tăng của cộng đồng.

Ngày nay, "Ngày quốc tế tiếng mẹ đẻ" đã trở thành sự kiện chính trị và văn hóa đặc biệt hằng năm của các quốc gia và thế giới, bởi thế giới và tổ chức UNESCO nhìn vào việc bảo tồn và phát triển các ngôn ngữ trong quốc gia cũng như vào việc thúc đẩy đa ngôn ngữ và tính đa dạng của ngôn ngữ trong quốc gia, để đánh giá mức độ trách nhiệm của quốc gia đối với việc bảo tồn và phát huy những giá trị và di sản văn hóa chung của nhân loại. Đặc biệt, giới trẻ đóng vai trò quan trọng trong việc bảo vệ và hồi sinh các ngôn ngữ, thông qua việc sử dụng, tạo ra các nội dung số và công nghệ, khiến cho các ngôn ngữ thiểu số trở nên dễ thấy, dễ tiếp cận và được trân trọng hơn. Từ đó, việc sử dụng nhiều ngôn ngữ trong giáo dục cũng được chấp nhận như một phương pháp hiệu quả và nhân văn.

Thế giới càng hiện đại thì việc bảo tồn và phát triển tiếng mẹ đẻ càng thêm quan trọng và cần thiết, vì chỉ như thế con người mới giữ được cội nguồn sắc tộc và văn hóa của mình. 

Gìn giữ tiếng Việt thân yêu

Sinh thời, trong bài nói chuyện tại Đại hội lần thứ III của Hội Nhà báo Việt Nam ngày 8/9/1962, Chủ tịch Hồ Chí Minh từng nói: "Tiếng nói là thứ của cải vô cùng lâu đời và vô cùng quý báu của dân tộc. Chúng ta phải giữ gìn nó, quý trọng nó, làm cho nó phổ biến ngày càng rộng khắp". Lời nhắn nhủ của Bác đã truyền cảm hứng cho các thế hệ người Việt với tinh thần gìn giữ và gieo mầm tiếng mẹ đẻ ở xứ người.

Đất nước ta có 54 dân tộc cùng sinh sống, vì vậy Việt Nam cũng là quốc gia có nhiều ngôn ngữ cùng được sử dụng. Việc bảo tồn và phát huy sự trong sáng của tiếng Việt cũng như các ngôn ngữ dân tộc khác luôn được Đảng và Nhà nước quan tâm đầu tư.

Các công trình nghiên cứu về ngôn ngữ cả trong và ngoài nước đều khẳng định tiếng Việt là ngôn ngữ có lịch sử hình thành và phát triển rất đáng tự hào, rất phong phú và luôn phát triển. Chúng ta tự hào có được một kho tàng văn thơ phong phú, một nền văn học đồ sộ làm nên những giá trị nhân văn của dân tộc. Ngôn ngữ tiếng Việt không ngừng học hỏi, tiếp thu và biến đổi, góp phần quan trọng vào phát triển khoa học kỹ thuật, công nghệ, với một hệ thống thuật ngữ của riêng mình.

Trong đời sống, tiếng Việt là công cụ giao tiếp, giúp kết nối con người và cộng đồng trên khắp mọi miền đất nước; tạo nên sự gắn bó và hiểu biết lẫn nhau giữa các thế hệ, các vùng miền, từ thành thị đến nông thôn, từ miền xuôi đến miền ngược.

Tiếng Việt cũng là phương tiện chính trong hệ thống giáo dục quốc gia, từ tiểu học đến bậc đại học. Hệ thống chữ Quốc ngữ giúp việc học tập trở nên dễ dàng, góp phần nâng cao dân trí, đào tạo nhân tài, thúc đẩy phát triển kinh tế-xã hội.

Trong văn hóa, tiếng Việt là linh hồn của văn học nghệ thuật. Tiếng Việt là công cụ sáng tạo chủ yếu trong văn học, âm nhạc, kịch nghệ và điện ảnh. Qua các tác phẩm nổi tiếng như Truyện Kiều, Chinh phụ ngâm… hay thơ văn của Xuân Diệu, Hàn Mặc Tử, Nguyễn Bính…, tiếng Việt đã chứng minh sức mạnh biểu đạt cảm xúc phong phú và chiều sâu tư duy…

Đối với cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, tiếng Việt là sợi dây kết nối với quê hương, giữ gìn bản sắc văn hóa và truyền thống gia đình. Các lớp học tiếng Việt dành cho thế hệ trẻ trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đã góp phần duy trì sự liên kết tình cảm và văn hóa xuyên biên giới…

Như vậy, tiếng Việt không chỉ là phương tiện giao tiếp mà còn là biểu tượng của văn hóa, lịch sử và bản sắc dân tộc. Qua dòng chảy thời gian, tiếng Việt đã chứng minh khả năng thích nghi và phát triển vượt bậc, trở thành cầu nối giữa các thế hệ, các vùng miền và cả cộng đồng người Việt trên toàn thế giới.

Trong quá trình toàn cầu hóa nói chung, quá trình "toàn cầu hóa văn hóa" và "toàn cầu hóa ngôn ngữ" là một thực tế không thể tránh khỏi. Sự giao thoa về văn hóa và ngôn ngữ diễn ra mạnh mẽ, khiến tiếng Việt cùng lúc phải "cạnh tranh" với nhiều ngoại ngữ khác. Quá trình đô thị hoá và biến động trong cấu trúc xã hội cũng làm tiếng Việt có những thay đổi. Những thay đổi này vừa là cơ hội để tiếng Việt tiếp thu các yếu tố mới tiến bộ và trở nên giàu có, nhưng cũng là nguy cơ có thể khiến tiếng Việt bị "hòa tan" và mai một.

Vì thế, "giữ gìn sự trong sáng của tiếng Việt" luôn là mục tiêu thống nhất của Đảng, Nhà nước và nhân dân ta, để tiếng nói Việt Nam luôn là niềm tự hào khi vang lên trên các diễn đàn, trên trường quốc tế, vì ngôn ngữ là hồn cốt dân tộc; tiếng ta còn, thì nước ta còn.