Internet vệ tinh Starlink của Elon Musk tân tiến ra sao?

Việt Nam vừa chính thức mở cửa cho dịch vụ Internet vệ tinh Starlink, không chỉ đánh dấu bước tiến mới của hạ tầng viễn thông trong nước, mà còn đưa một trong những công nghệ không gian tham vọng nhất thế giới tiến gần hơn tới người dùng Việt.

Đứng sau hệ thống này là Elon Musk cùng tập đoàn vũ trụ SpaceX, Internet vệ tinh Starlink đang được xem là cuộc cách mạng về cách con người kết nối với thế giới số.

Internet từ quỹ đạo tầm thấp: Khác biệt cốt lõi của Starlink

Không giống các hệ thống vệ tinh truyền thống hoạt động ở quỹ đạo địa tĩnh cách Trái đất khoảng 36.000km, Starlink triển khai hàng nghìn vệ tinh ở quỹ đạo tầm thấp (LEO), ở độ cao trung bình khoảng 500-550km. Khoảng cách ngắn hơn giúp giảm đáng kể độ trễ tín hiệu (latency) - yếu tố từng khiến internet vệ tinh bị xem là chậm và thiếu ổn định.

Trong điều kiện tiêu chuẩn, độ trễ của Starlink có thể dao động khoảng 20-40 ms, tương đương hoặc chỉ cao hơn một chút so với mạng cáp quang cố định tại nhiều khu vực. Tốc độ tải xuống phổ biến trên thế giới thường đạt 50-250 Mbps, thậm chí cao hơn ở một số thị trường phát triển. Điều này cho phép người dùng thực hiện gọi video, học trực tuyến, họp trực tuyến hay thậm chí chơi game online - những tác vụ vốn trước đây là thách thức lớn với internet vệ tinh.

Hệ thống hoạt động nhờ mạng lưới vệ tinh liên kết với nhau bằng công nghệ truyền dữ liệu laser trong không gian, sau đó kết nối xuống các trạm cổng (gateway) trên mặt đất và thiết bị đầu cuối của người dùng.

Tại Việt Nam, theo giấy phép được cấp, giai đoạn đầu sẽ triển khai 4 trạm gateway cùng quy mô tối đa 600.000 thiết bị đầu cuối - một con số cho thấy định hướng phát triển có kiểm soát nhưng đủ quy mô để tạo tác động rõ rệt.

Một trong những điểm nổi bật của Starlink là thiết bị thu phát dành cho người dùng - thường được gọi vui là "đĩa" Starlink. Không cần căn chỉnh thủ công phức tạp như chảo vệ tinh truyền thống, thiết bị này có khả năng tự động định hướng để tìm vệ tinh phù hợp nhất. Toàn bộ hệ thống có thể lắp đặt trong thời gian ngắn, chỉ cần nguồn điện và khoảng không gian đủ thoáng để nhìn thấy bầu trời.

Công nghệ ăng-ten mảng pha (phased array) giúp thiết bị chuyển đổi vệ tinh liên tục khi chúng di chuyển trên quỹ đạo. Nhờ đó, kết nối được duy trì ổn định thay vì bị gián đoạn mỗi khi một vệ tinh ra khỏi tầm phủ sóng.

"Đây là một trong những dự án kỹ thuật khó nhất mà tôi từng chứng kiến… nhưng chúng tôi đang nỗ lực hết sức để đưa mạng lưới này vào hoạt động trên toàn cầu" - Elon Musk thừa nhận độ khó rất lớn của việc triển khai hàng nghìn vệ tinh quỹ đạo thấp, đồng thời khẳng định tham vọng phủ sóng toàn cầu.

Phù hợp với địa hình phức tạp và tình huống khẩn cấp

Tại Việt Nam - quốc gia có địa hình trải dài, nhiều vùng núi, hải đảo và khu vực thường xuyên chịu ảnh hưởng của bão lũ - internet vệ tinh được kỳ vọng đóng vai trò bổ trợ cho mạng viễn thông mặt đất. Khi cáp quang bị đứt do thiên tai hoặc hạ tầng bị gián đoạn, hệ thống vệ tinh có thể duy trì kênh liên lạc quan trọng cho chính quyền, lực lượng cứu hộ và người dân.

Trên thế giới, Starlink từng được triển khai khẩn cấp tại các khu vực xảy ra thiên tai hoặc xung đột để khôi phục kết nối trong thời gian ngắn. Khả năng triển khai nhanh, không phụ thuộc vào cáp ngầm hay cột phát sóng giúp công nghệ này trở thành phương án dự phòng chiến lược.

Việc Việt Nam cho phép thí điểm dịch vụ viễn thông sử dụng công nghệ vệ tinh quỹ đạo tầm thấp trong 5 năm, theo lộ trình kết thúc trước ngày 1/1/2031, cho thấy sự chủ động trong tiếp cận xu hướng thương mại hóa không gian. Đây không chỉ là câu chuyện cung cấp thêm một lựa chọn Internet, mà còn là sự tham gia vào hệ sinh thái công nghệ không gian toàn cầu - lĩnh vực đang phát triển nhanh chóng.

Starlink hiện đã triển khai hàng nghìn vệ tinh và cung cấp dịch vụ tại nhiều quốc gia, hướng tới mục tiêu phủ sóng gần như toàn cầu. Tham vọng dài hạn của SpaceX là tạo nên một mạng lưới internet không bị giới hạn bởi biên giới địa lý, có thể phục vụ cả máy bay, tàu biển và phương tiện di chuyển.

Dù không thay thế hoàn toàn mạng cáp quang hay 5G, Starlink được định vị như một lớp hạ tầng bổ sung, lấp đầy "vùng lõm" kết nối. Với việc được cấp phép chính thức tại Việt Nam, internet từ quỹ đạo tầm thấp không còn là khái niệm xa vời mà đang từng bước trở thành một phần trong chiến lược phát triển hạ tầng số quốc gia.

Sự xuất hiện của Starlink mở ra viễn cảnh nơi internet không còn phụ thuộc hoàn toàn vào dây cáp dưới lòng đất hay cột sóng trên mặt đất, mà có thể đến từ hàng nghìn vệ tinh chuyển động phía trên bầu trời. Trong kỷ nguyên số, đó có thể là một trong những bước tiến quan trọng nhất để hướng tới mục tiêu kết nối toàn diện và bền vững.