Tết Nguyên Đán 2026: Nét đẹp văn hóa của người Việt

Tết Nguyên Đán là tiết lễ đầu tiên trong năm, mở đầu cho một năm mới với niềm tin và hy vọng về những điều tốt lành. Sau những tháng ngày tảo tần, vất vả mưu sinh, “năm hết Tết đến” là dịp để mọi người nghỉ ngơi và sum vầy. 

Bởi vậy trong ngày Tết cổ truyền có những phong tục tập quán đã được lưu truyền từ xa xưa cho đến tận bây giờ và dần trở thành nét đẹp trong văn hóa ngày Tết. Ngày nay Tết Nguyên đán đã được công nhận là ngày nghỉ lễ hằng năm của Liên hợp quốc.

Người Việt dù có đi đâu làm gì thì ngày Tết cũng trở về quê cha đất tổ, thắp nén hương lên bàn thờ tiên tổ. Cũng vì thế, bàn thờ ngày Tết trở thành trung tâm của ngôi nhà, trở thành góc xuân rực rỡ và thiêng liêng hơn cả. Tùy phong tục vùng miền, bàn thờ ngày Tết sẽ được bài trí tương đối khác nhau. Nhưng về cơ bản, bàn thờ sẽ được lau dọn sạch sẽ, bài trí đẹp mắt để bắt đầu một năm mới tinh khôi, may mắn. Thường thì khoảng sáng 30 Tết, việc bày biện bàn thờ Tết sẽ được hoàn tất để việc thắp sáng bàn thờ ngày Tết cũng được bắt đầu ngay từ ngày 30. Tuỳ theo điều kiện kinh tế hay văn hóa từng miền mà trên bàn thờ có cặp dưa hấu xanh, cặp bánh chưng hay bánh tét...

Gói và dâng cúng Bánh chưng, bánh tét là một phần không thể thiếu trong nét đẹp văn hóa của người Việt. Bánh chưng không đơn thuần là một món ăn, mà là nguồn cội, là văn hóa, là sự tổng hòa của trời, đất với những tinh túy mà thiên nhiên ban tặng người Việt. Có lẽ vì thế mà người ta nhớ bánh chưng như nhớ Tết và nhớ Tết là nhớ về món bánh của Tổ tiên.

Một nghi thức khác được diễn ra trước khi bắt đầu một năm mới không thể thiếu của người Việt đó là hoạt động Tất niên nhằm ghi nhận việc hoàn tất các công việc năm cũ và chuẩn bị bước sang năm mới. 

Chuẩn bị đón Tết, cả gia đình sẽ cùng nhau dọn dẹp nhà cửa, sân vườn cho tươm tất, lau dọn bàn thờ gia tiên để rước ông bà về ăn Tết. Năm nào cũng vậy, cứ vào chiều 30 Tết, con cháu gia đình lại cùng nhau chuẩn bị mâm cỗ, trước để kính mời ông bà, tổ tiên về thăm con cháu, sau là để đoàn tụ cả gia đình quây quần bên mâm cơm cuối năm. Theo phong tục chung, mâm cỗ tất niên thường là những món ăn đặc biệt mà ngày thường ít có, thịnh soạn, hấp dẫn với đầy đủ màu sắc, như: màu xanh của bánh chưng, màu đỏ tươi của xôi gấc, canh măng vàng, đĩa giò lụa hồng hồng… Trên cái nền chung ấy, mỗi vùng lại có những biến tấu món ăn khác nhau. Sau bữa cơm tất niên, gia đình sẽ sửa soạn để cúng giao thừa, tiễn năm cũ và đón chào năm mới.

Ngoài ra, chúc Tết đầu năm cũng là một mỹ tục xuất hiện từ lâu đời. Trong dân gian có câu thường có câu “Mùng một Tết cha, mùng hai Tết mẹ, mùng ba Tết thầy”. Sáng mồng Một Tết, mọi người trong gia đình mặc quần áo mới, tề tựu đông đủ để thực hiện nghi lễ chúc Tết và mừng tuổi. Con cháu mừng tuổi ông bà, cha mẹ, chúc mạnh khỏe, sống lâu. Ông bà, cha mẹ chúc con cháu làm ăn tấn tới, học hành giỏi giang. Trẻ nhỏ được mừng tuổi bằng bao lì xì đỏ trong có ít tiền mới gọi là lộc với hàm ý may mắn cả năm. Trong ba ngày tết, mọi người còn đi chúc Tết những người ruột thịt, dòng tộc, láng giềng, bạn bè, để chúc những điều tốt lành cho năm mới. Điều đó làm cho ngày Tết càng thêm ý nghĩa về sự gắn kết và sẻ chia.

Du xuân thăm viếng danh lam thắng cảnh, lễ đền, lễ chùa cũng là phong tục đẹp trong ngày Tết. Ngay sau giờ phút đón giao thừa, thời khắc chuyển giao của năm cũ và năm mới, rất nhiều gia đình tổ chức đến chùa thắp hương đầu năm mới.  Người Việt tin rằng, đi lễ đầu năm không đơn giản chỉ để ước nguyện, mà đó còn là khoảnh khắc để con người hòa mình vào chốn tâm linh, bỏ lại phía sau bao vất vả trong cuộc mưu sinh. Mỗi người đi lễ với những mục đích khác nhau, người thì cầu tài, cầu lộc, cầu duyên; người thì cầu bình an, sức khỏe cho bản thân và gia đình. Cũng có những người đi lễ chỉ để tìm lấy những giây phút bình yên, nhằm xua tan đi những lo toan bộn bề trong cuộc sống. Mùi khói hương, sắc màu rực rỡ của đèn, hoa cùng với không gian thanh tịnh của chốn linh thiêng sẽ làm cho lòng người trở nên nhẹ nhàng, thanh thản.

Với sự đa dạng các hoạt động truyền thống, văn hóa Tết Nguyên đán đã trở thành một trong những di sản văn hóa hàng đầu của dân tộc Việt Nam cần được bảo tồn, phát huy và quảng bá ra thế giới. Xã hội ngày càng hiện đại, những cách thức thể hiện nghi lễ phép tắc ngày Tết ít nhiều cũng đã thay đổi cho phù hợp. Nhưng trong tâm thức của mỗi người, Tết nguyên đán luôn chứa đựng đầy đủ nhất những giá trị thiêng liêng, mang đậm cốt cách, văn hóa và tinh thần dân tộc Việt Nam.

Để công nhận văn hóa cổ truyền Á Đông, Đại hội đồng Liên hợp quốc vào cuối năm 2023 đã thông qua nghị quyết lần đầu tiên công nhận Tết Nguyên đán là ngày nghỉ lễ hằng năm của Liên hợp quốc kể từ năm 2024. Nghị quyết nhấn mạnh Tết Nguyên đán là ngày lễ ở nhiều quốc gia thành viên, do đó khuyến khích các cơ quan Liên hợp quốc không tổ chức họp vào ngày đầu tiên của năm mới âm lịch. Nghị quyết cho rằng Tết Nguyên đán là dịp các thành viên trong gia đình đoàn tụ, trao nhau lời chúc tốt đẹp cho năm mới, mang những giá trị chung của nhân loại như gia đình hòa thuận, hòa nhập xã hội, hòa bình, hòa hợp giữa con người và thiên nhiên.