Chuyện “ngày xưa” của Người đặc biệt

Lần gần nhất Jose Mourinho giành được 1 danh hiệu là khi đưa AS Roma lên ngôi ở Conference League 2022, chấm dứt 50 năm không giành bất cứ chiếc cúp châu Âu nào trong lịch sử đội bóng.

5 năm trước, một tờ báo thể thao Italy đặt câu hỏi đáng suy nghĩ: Sự nghiệp của Mourinho đã đi xuống sau khi rời Inter? Nhưng ông vẫn giành được thành công ở hầu hết mọi nơi đi qua như Chelsea, Man United hay AS Roma. Dù số lần HLV người Bồ Đào Nha bị sa thải (5 lần) nhiều hơn cả số cúp ông đã giành được.

Thời đại của Pep

Các đội bóng lớn hoặc có tầm nhìn rõ ràng không bổ nhiệm những người như Mourinho, bởi muốn bảo vệ triết lý và cấu trúc hơn là muốn mạo hiểm với HLV có khả năng tạo ra nhiều xung đột và mâu thuẫn hơn là giành danh hiệu.

"Những điều tôi đã làm, không chỉ số lượng danh hiệu tôi giành được (25), mà cả cách tôi làm được điều đó thật đặc biệt. Tôi là một trong những người giỏi nhất thế giới", HLV 63 tuổi nói sau khi cùng Benfica đánh bại Real Madrid ở lượt trận cuối cùng vòng phân hạng Champions League. Trước khi tái ngộ chính đội bóng cũ một lần nữa ở vòng play-off để tranh tấm vé vào vòng đấu loại trực tiếp.

Có thể, điều mà Mourinho nói là chính xác, bởi thành công giành được ở nơi nào đó cũng là một yếu tố để định nghĩa tài năng và phẩm chất của một nhà cầm quân. Vô địch cúp châu Âu với một câu lạc bộ sa sút và khủng hoảng cũng có giá trị như vô địch Champions League với một đội bóng giàu có và có cấu trúc ổn định.

Nhưng đây là trường hợp phức tạp, bởi dù ông vẫn tiếp tục giành danh hiệu sau khi chia tay Inter nhưng không còn diễn ra liên tục và công việc đi theo một mô hình đã định hình sự nghiệp của ông, đó là chuẩn bị trong năm đầu, thành công năm thứ 2 và khủng hoảng năm thứ 3.

Mặt khác, một khía cạnh cần đánh giá đó là triết lý bóng đá của HLV 63 tuổi có thích nghi đối với sự biến đổi của bóng đá hiện đại không? Rõ ràng, người thành công nhất thập niên 2000 từ lâu không còn bắt kịp với những đối thủ cũ như Guardiola, Ancelotti, Enrique, thậm chí là cả Simone Inzaghi hay Arteta. Mourinho chỉ cho phép lối chơi bóng đá hủy diệt được áp dụng. Đây là cách để ông chiến thắng ở mọi nơi.

Trong khi triết lý định hướng vị trí của Pep và gegenpressing của Jurgen Klopp đã chi phối và tạo ra ảnh hưởng cực lớn đối với thế giới. Điều mà Guardiola làm là truyền đạt những chiến thuật phức tạp mà chỉ những cầu thủ xuất sắc nhất mới có thể thực hiện được.

Cùng lúc đó, Klopp đã định nghĩa lại ý nghĩa của phòng ngự và phản công. Ngay cả khi phương pháp của HLV người Đức không đòi hỏi các cầu thủ có kĩ năng tuyệt đỉnh nhưng khác biệt rõ rệt so với những gì đã có trước đó.

Vỏ ốc của Mourinho

Ngược lại, chiến thuật của Mourinho dường như quá đơn điệu, nhàm chán và chỉ phản chiếu công sức của đội hình, chứ không phải "tương tác" với nó. Nếu Mourinho đánh giá rằng các cầu thủ không đủ giỏi, thì chiến thuật sẽ trở nên bảo thủ.

Ông đã nổi lên như huấn luyện viên được săn đón nhất châu Âu vào thời điểm mà cấu trúc phòng ngự và kỉ luật chiến thuật đang rất thịnh hành. Nhưng thập kỉ qua đã chứng kiến một sự chuyển dịch rõ ràng sang phong cách mềm mỏng hơn, ít độc đoán hơn và cách tiếp cận cởi mở hơn trên sân cỏ.

Tài năng của Mourinho là nắm bắt một "bộ" chiến thuật khá phổ biến và áp dụng chúng ở cấp độ cao nhất của bóng đá. Ông không biến đổi nó, không sáng tạo mà vận dụng từ nơi này đến nơi khác, theo cùng một cách. Điều này khiến HLV người Bồ Đào Nha dần bị chậm lại trong "nhịp" tư duy chiến thuật hiện nay.

Và khi hệ thống chơi bóng đó sụp đổ, các đội của Mourinho rất khó để giành chiến thắng. Mourinho có thể chưa hết thời. Ông vẫn sẽ làm tốt công việc như giúp Benfica đánh bại Real trong trận đấu vượt trội về các chỉ số.

Trong thời đại mà các chỉ số thống kê chi phối đến thành công trong bóng đá, ông bị "gắn mác" thất bại, đó là tỉ lệ chiến thắng trong sự nghiệp suy giảm trầm trọng theo giá trị. Tại Inter, tỉ lệ chiến thắng là 63% nhưng ông giành mọi danh hiệu với câu lạc bộ. Mùa này, tỉ lệ chiến thắng của Benfica là 64,15% nhưng đội đứng trước nguy cơ trắng tay.

Và một chỉ số khác cụ thể và đánh giá chính xác cách HLV 63 tuổi thành công, đó là ông chỉ giỏi trong khoảng 95 trận đấu. Mourinho đã thắng hơn 750 trận trong sự nghiệp, chưa bao giờ thua quá 3 trận liên tiếp và không từng trải qua quá 5 trận không thắng. Điều này chứng minh ông là mẫu thành công trong ngắn hạn và vẫn có khả năng thành công nếu như dẫn dắt Bồ Đào Nha ở những giải đấu lớn diễn ra ngắn ngày.

Không gạt bỏ Jose Mourinho, nhưng có lẽ ông sẽ không bao giờ trở lại là Người đặc biệt như trong quá khứ nữa.